Redif, kafiye, mısra, hece ölçüsü Ders Notu

9. Sınıf Edebiyat: Redif, Kafiye ve Hece Ölçüsü

Şiirler, duygu ve düşünceleri estetik bir biçimde aktarmanın en güzel yollarından biridir. Bu aktarımda kullanılan temel unsurlardan bazıları redif, kafiye ve hece ölçüsüdür. Bu ders notunda, bu kavramları detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

1. Kafiye (Uyak)

Kafiye, şiirde dize sonlarında bulunan, yazılışları ve okunuşları aynı olan seslerin veya harflerin tekrarıdır. Kafiyeler, şiire ahenk ve müzikalite katar.

Kafiye Çeşitleri:

• Yarım Kafiye: Tek ses benzerliğine dayanan kafiyedir.
• Tam Kafiye: İki ses benzerliğine dayanan kafiyedir.
• Zengin Kafiye: Üç ve daha fazla ses benzerliğine dayanan kafiyedir.
• Cinaslı Kafiye: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı kelimelerle yapılan kafiyedir.

Örnekler:

• Yarım Kafiye: "Bir güldün, bir kül oldum." (l sesleri)
• Tam Kafiye: "Ağlama gözüm, ağlama sözüm." (özüm sesleri)
• Zengin Kafiye: "Gönül verdim bir güzele, sevdim onu ben." (erdim sesleri)
• Cinaslı Kafiye: "Ne yazık ki bu yazda gelmedin." (yaz kelimesi)

2. Redif

Redif, şiirde kafiyeden sonra gelen, yazılışları, okunuşları ve anlamları aynı olan kelime veya eklerdir. Redifler, kafiyenin bir adım ötesinde, daha belirgin bir tekrar oluşturur.

Örnekler:

• "Gül bahçesine girsem, çimeni seçsem." (Burada "bahçesi" ve "çimen" kelimeleri kafiyedir. Eğer dize "Gül bahçesine girdim, çimenine düştüm" olsaydı, "-dim" ekleri redif olurdu.)
• "Ağlama gözüm, ağlama sözüm." (Burada "gözüm" ve "sözüm" kelimeleri tam kafiyedir. Eğer dize "Ağlama gözlerim, ağlama sözlerim" olsaydı, "-lerim" ekleri redif olurdu.)
• "Bir güzel severim, bir güzel beklerim." (Burada "severim" ve "beklerim" kelimeleri hem kafiyelidir hem de "-erim" ekleri rediftir.)

3. Mısra (Dize)

Mısra, şiirin her bir satırına verilen isimdir. Şiirler, mısraların bir araya gelmesiyle oluşur.

Örnek:

"Bir güldün, bir kül oldum,
Yandı bağrım, çağrım doldum."

Yukarıdaki dörtlükte ikişer mısra bulunmaktadır.

4. Hece Ölçüsü (Aruz)

Hece ölçüsü, şiirde her mısradaki hece sayısının eşit olması esasına dayanır. Türk şiirinde en yaygın kullanılan ölçü budur.

Nasıl Hesaplanır?

Bir kelimedeki hece sayısını bulmak için kelimeyi hecelerine ayırırız. Örneğin "edebiyat" kelimesi "e-de-bi-yat" şeklinde 5 heceden oluşur.

Örnekler:

• 7'li Hece Ölçüsü:

"Bayrakları bayrak yap
Toprağa verdiğin kan,
Yurda şehitler gibi koş."

Bu mısraların her biri 7 heceden oluşmaktadır.

• 8'li Hece Ölçüsü:

"Bir kıvılcım düştü yine ormana,
Alevlendirdi yüreğim bir daha."

Bu mısraların her biri 8 heceden oluşmaktadır.

Örnek Bir Şiir Analizi

Aşağıdaki şiiri inceleyelim:

"Ne ağlarım, ne ağlatırım,
Aşk oduna yandım, söylenirim.
Bir yar sevdim, gönül verdim,
Ne ağlarım, ne ağlatırım."

• Mısralar: Her bir satır bir mısradır. Bu şiirde 4 mısra bulunmaktadır.
• Hece Ölçüsü: Her mısra 11 heceden oluşmaktadır (11'li hece ölçüsü).
• Kafiye ve Redif:
• 1. ve 3. mısraların son kelimeleri "ağlatırım" ve "verdim". Burada "atırım" ve "erdim" sesleri kafiyedir.
• 2. ve 4. mısraların son kelimeleri "söylenirim" ve "ağlatırım". Burada "lenirim" ve "latırım" sesleri kafiyedir.
• Eğer şiir "Ne ağlarım, ne ağlatırım / Aşk oduna yandım, söylenirim / Bir yar sevdim, gönül verdim / Ne ağlarım, ne ağlatırım" şeklinde olsaydı, "ağlatırım" ve "ağlatırım" kelimeleri hem kafiye hem de redif olurdu.