🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Edebiyat
💡 9. Sınıf Edebiyat: Redif, Kafiye, Kafiye Düzeni ve Nazım Birimi Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Edebiyat: Redif, Kafiye, Kafiye Düzeni ve Nazım Birimi Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki dizelerde hangi kafiye türü kullanılmıştır?
"Ağır ağır gideriz
Yolumuz uzun olur."
"Ağır ağır gideriz
Yolumuz uzun olur."
Çözüm:
- Öncelikle dizelerdeki ses benzerliklerini bulalım.
- "gideriz" kelimesindeki "-eriz" ile "olur" kelimesindeki "-ur" arasında ses benzerliği yok.
- "gideriz" kelimesindeki "-iz" ile "olur" kelimesindeki "-ur" arasında da ses benzerliği yok.
- Bu dizelerde tam veya yarım kafiye bulunmamaktadır. Sadece kelimelerin son harflerinde benzerlik olabilir ama bu kafiye için yeterli değildir.
- Dolayısıyla, bu dizelerde kafiye bulunmamaktadır.
Örnek 2:
Verilen dizelerde redif var mıdır? Varsa hangi kelimeler rediftir?
"Yüzünde göz izi var
Gönlünde söz dizi var."
"Yüzünde göz izi var
Gönlünde söz dizi var."
Çözüm:
- Önce kafiyeyi bulalım: "izi" ve "dizi" kelimeleri arasında "-i" sesleri kafiyedir.
- Kafiyeden önceki ses benzerliğine bakalım: "z" sesi.
- "izi" kelimesinde kafiye olan "-i" sesinden önceki harf "z".
- "dizi" kelimesinde kafiye olan "-i" sesinden önceki harf "z".
- "z" sesi hem kafiyeden önceki ses hem de kelimeyi oluşturan seslerden biri olduğu için rediftir.
- Dolayısıyla, "izi" ve "dizi" kelimelerindeki "zi" sesleri rediftir.
Örnek 3:
Aşağıdaki dörtlükte kafiye ve redifleri bularak kafiye düzenini belirtiniz.
"Bir hilal uğruna, ya Rab, ne güneşler batıyor!
Kızıl, kanlı bir sel olup, akıyor dağlardan
Sen ki, ikliminin en taze çiçeği, açıyor
Bir hilal uğruna, ya Rab, ne güneşler batıyor!"
"Bir hilal uğruna, ya Rab, ne güneşler batıyor!
Kızıl, kanlı bir sel olup, akıyor dağlardan
Sen ki, ikliminin en taze çiçeği, açıyor
Bir hilal uğruna, ya Rab, ne güneşler batıyor!"
Çözüm:
- Öncelikle dizelerin son kelimelerine bakalım: "batıyor", "dağlardan", "açıyor", "batıyor".
- 1. ve 4. dizelerdeki "batıyor" kelimeleri aynıdır. Bu durumda tam kafiye ve zengin kafiye söz konusudur.
- 2. dizedeki "dağlardan" kelimesi ile diğer dizeler arasında ses benzerliği yok.
- 3. dizedeki "açıyor" kelimesi ile 1. ve 4. dizelerdeki "batıyor" kelimesi arasında "-ıyor" ekleri aynıdır. Bu ekler rediftir.
- Kafiyeler: "batıyor" kelimesindeki "bat" kökü ile "açıyor" kelimesindeki "aç" kökü arasında ses benzerliği yoktur. Bu nedenle bu dörtlükte tam bir kafiye düzeni kurmak zorlaşır.
- Ancak eğer "batıyor" ve "açıyor" kelimelerindeki "-ıyor" eklerini redif kabul edersek, kelime kökleri olan "bat" ve "aç" arasında kafiye aranır. Bu durumda kafiye bulunmamaktadır.
- Eğer dörtlükte "batıyor" ve "açıyor" kelimeleri arasındaki "-ıyor" eklerini redif olarak alırsak ve kelime köklerini (bat, aç) kafiye olarak değerlendirirsek, bu bir yarım kafiye örneği olurdu.
- Bu dörtlükte en belirgin olan, 1. ve 4. dizelerdeki aynı kelimelerin tekrarı olan "batıyor" kelimesidir. Bu durum tam kafiye ve redif (aynı kelime) olarak değerlendirilebilir.
- Kafiye düzeni: a b a a (Burada 'a' aynı kelimeyi, 'b' ise farklı kelimeyi temsil eder.)
Örnek 4:
Aşağıdaki dizelerde hangi nazım birimi kullanılmıştır?
"Aşkın aldı benden beni
Bana bir haldaş gerek
Ne âlemde ne canda
Bir yâre yoldaş gerek."
"Aşkın aldı benden beni
Bana bir haldaş gerek
Ne âlemde ne canda
Bir yâre yoldaş gerek."
Çözüm:
- Nazım birimi, şiiri oluşturan mısra gruplarıdır.
- Bu şiirde her bir grup dört mısradan oluşmaktadır.
- Dört mısralık nazım birimine dörtlük denir.
- Dolayısıyla, bu şiirde kullanılan nazım birimi dörtlüktür.
Örnek 5:
Bir şair, yazdığı şiirde aşağıdaki gibi bir kafiye düzeni kullanmıştır: aaba. Bu düzeni oluşturan kelimelerden a harfi ile gösterilen kelimelerin son iki harfi aynıdır. b harfi ile gösterilen kelimenin son iki harfi ise a harfi ile gösterilen kelimelerin son iki harfinden farklıdır. Şair, bu düzeni oluştururken aynı zamanda redif de kullanmak istemiştir. Bu bilgilere göre, şairin kullanabileceği kelimeler aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A) yollar / yollar / eller / yollar
B) sevdim / geldim / görmedim / sevdim
C) baharlar / açar / baharlar / baharlar
D) dağlar / rüzgar / dağlar / dağlar
A) yollar / yollar / eller / yollar
B) sevdim / geldim / görmedim / sevdim
C) baharlar / açar / baharlar / baharlar
D) dağlar / rüzgar / dağlar / dağlar
Çözüm:
- Şairin kafiye düzeni aaba şeklindedir. Bu, ilk üç dizenin son kelimelerinin kendi içinde kafiyeli, dördüncü dizenin son kelimesinin ise ilk üç dizeyle kafiyeli olacağı anlamına gelir.
- "a" ile gösterilen kelimelerin son iki harfi aynı, "b" ile gösterilen kelimenin son iki harfi ise farklı olmalıdır.
- Aynı zamanda redif de kullanılacaktır.
- Şıklara bakalım:
- A) "yollar" / "yollar" / "eller" / "yollar" : "yollar" kelimesi tekrar ettiği için hem kafiye hem de rediftir. "eller" kelimesi ile "yollar" arasında kafiye yok. Düzen aaaa olurdu.
- B) "sevdim" / "geldim" / "görmedim" / "sevdim" : "sevdim" ve "geldim" kelimelerinde "-dim" ekleri rediftir. "sev" ve "gel" kökleri yarım kafiyedir. "görmedim" kelimesindeki "-medim" ekleri de rediftir, kökü "gör"dür. Bu durumda ilk iki dize "a" ise, üçüncü dize "b" olur. Dördüncü dize tekrar "a" olduğunda, "sevdim" kelimesiyle kafiyeli olmalıdır.
- C) "baharlar" / "açar" / "baharlar" / "baharlar" : "baharlar" kelimesi tekrar ettiği için hem kafiye hem de rediftir. "açar" kelimesi ile "baharlar" arasında kafiye yok. Düzen aaaa olurdu.
- D) "dağlar" / "rüzgar" / "dağlar" / "dağlar" : "dağlar" kelimesi tekrar ettiği için hem kafiye hem de rediftir. "rüzgar" kelimesi ile "dağlar" arasında kafiye yok. Düzen aaaa olurdu.
- Şimdi B şıkkını tekrar inceleyelim:
- 1. dize: sevdim (a)
- 2. dize: geldim (a) - "sevdim" ve "geldim" kelimelerindeki "-dim" ekleri rediftir. "sev" ve "gel" kelime kökleri yarım kafiyedir.
- 3. dize: görmedim (b) - "görmedim" kelimesindeki "-medim" ekleri rediftir. "gör" kelime kökü "sev" ve "gel" ile kafiyeli değildir.
- 4. dize: sevdim (a) - İlk dize ile aynıdır.
- Bu durumda kafiye düzeni a a b a olur. "a" ile gösterilen kelimelerdeki son iki harf (im) aynıdır ve rediftir. "b" ile gösterilen kelimedeki son iki harf (im) de aynıdır ancak kökleri farklı olduğu için kafiye sağlanır.
Örnek 6:
Bir şarkının sözlerini incelerken, nakarat kısmının genellikle aynı kafiye ve rediflerle tekrarlandığını fark ederiz. Bu durum, şarkının akılda kalıcılığını artırır. Örneğin, bir şarkıda şöyle dizeler geçebilir:
"Gönlümde bir sevda var
Sana doğru yollar var
Yüreğimde bir yara
Aşkınla hep yanar."
Bu dizelerde hangi kafiye ve redif özellikleri görülür?
"Gönlümde bir sevda var
Sana doğru yollar var
Yüreğimde bir yara
Aşkınla hep yanar."
Bu dizelerde hangi kafiye ve redif özellikleri görülür?
Çözüm:
- Öncelikle dizelerin son kelimelerine bakalım: "var", "var", "yara", "yanar".
- 1. ve 2. dizelerdeki "var" kelimeleri aynıdır. Bu durumda tam kafiye ve redif (aynı kelime) söz konusudur.
- 3. dizedeki "yara" kelimesi ile 4. dizedeki "yanar" kelimesine bakalım.
- "yara" kelimesindeki "-ara" ile "yanar" kelimesindeki "-anar" arasında ses benzerliği vardır.
- Bu ses benzerliği, yarım kafiye olarak kabul edilebilir.
- Ancak bu dizelerde belirgin bir redif yoktur.
- Şarkının nakaratında bu tür tekrarlar, dinleyicinin şarkıyı daha kolay hatırlamasını sağlar.
Örnek 7:
Aşağıdaki dörtlükte kafiye düzeni nasıldır?
"Gönül kuşu kafeste
Uçmaz oldu ne çare
Beklerken bir nefeste
Gelmez oldu bahare."
"Gönül kuşu kafeste
Uçmaz oldu ne çare
Beklerken bir nefeste
Gelmez oldu bahare."
Çözüm:
- Dizelerin son kelimeleri: "kafeste", "çare", "nefeste", "bahare".
- 1. ve 3. dizelerdeki "kafeste" ve "nefeste" kelimeleri arasında "-este" sesleri kafiyedir.
- 2. ve 4. dizelerdeki "çare" ve "bahare" kelimeleri arasında "-are" sesleri kafiyedir.
- Bu durumda kafiye düzeni a b a b şeklindedir.
Örnek 8:
Şiirde kafiye ve rediflerin bulunması, şiirin ahenkini ve anlam bütünlüğünü nasıl etkiler? Örnek bir şiir üzerinden açıklayınız.
"Ne bir ses, ne bir nefes, ne de bir haber
Ufukta bir gemi, bir de ben varım
Bu ıssız sahilde, yalnızım ben
Ufukta bir gemi, bir de ben varım."
"Ne bir ses, ne bir nefes, ne de bir haber
Ufukta bir gemi, bir de ben varım
Bu ıssız sahilde, yalnızım ben
Ufukta bir gemi, bir de ben varım."
Çözüm:
- Şiirde a b c b kafiye düzeni görülmektedir.
- 1. dize: "haber"
- 2. dize: "varım"
- 3. dize: "ben"
- 4. dize: "varım"
- 2. ve 4. dizelerdeki "varım" kelimeleri aynıdır. Bu durum hem tam kafiye hem de redif oluşturur.
- 1. dizedeki "haber" ile 2. ve 4. dizelerdeki "varım" arasında kafiye yoktur.
- 3. dizedeki "ben" ile diğer dizeler arasında kafiye yoktur.
- Şiirde tekrarlanan "Ufukta bir gemi, bir de ben varım" dizesi, hem anlamı pekiştirir hem de ahenk katar.
- Kafiye ve rediflerin varlığı, şiire müzikalite kazandırır, dizelerin birbirine bağlanmasını sağlar ve okuyucunun şiiri daha kolay anlamasına yardımcı olur. Tekrarlanan kelimeler veya sesler, şiirin ana temasını vurgulayabilir. Bu örnekte, yalnızlık ve umut teması, tekrarlanan dize ile güçlendirilmiştir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-edebiyat-redif-kafiye-kafiye-duzeni-ve-nazim-birimi/sorular