🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Edebiyat
💡 9. Sınıf Edebiyat: Ölçü Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Edebiyat: Ölçü Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
📝 Aşağıdaki dörtlüğün hece ölçüsünü bulunuz ve her bir dizedeki hece sayısını belirtiniz.
Gurbet elde bir hal geldi başıma,
Ağlama gözlerim, deyişim sana.
Herkes kendi derdine yanar, ağlar,
Benim derdim başkasına benzemez.
Gurbet elde bir hal geldi başıma,
Ağlama gözlerim, deyişim sana.
Herkes kendi derdine yanar, ağlar,
Benim derdim başkasına benzemez.
Çözüm:
👉 Bu soruda dizelerdeki hece sayısını bularak ölçüyü tespit edeceğiz.
- Birinci dize: "Gur-bet el-de bir hal gel-di ba-şı-ma"
Sayalım: 1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11 hece. - İkinci dize: "Ağ-la-ma göz-le-rim, de-yi-şim sa-na."
Sayalım: 1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11 hece. - Üçüncü dize: "Her-kes ken-di der-di-ne ya-nar, ağ-lar,"
Sayalım: 1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11 hece. - Dördüncü dize: "Be-nim der-dim baş-ka-sı-na ben-ze-mez."
Sayalım: 1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11 hece.
Örnek 2:
📌 Aşağıdaki dizenin hece ölçüsünü ve duraklarını (eslerini) belirleyiniz.
"Akşam olur, kuşlar döner yuvaya"
"Akşam olur, kuşlar döner yuvaya"
Çözüm:
💡 Hece ölçüsünde durak, dizelerdeki anlam bütünlüğünü bozmayacak şekilde yapılan kısa beklemelerdir.
- Öncelikle dizenin hece sayısını bulalım: "Ak-şam o-lur, kuş-lar dö-ner yu-va-ya"
- Sayalım: 1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11 hece. Yani bu dize 11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır.
- Şimdi duraklarını bulalım. 11'li hece ölçüsünde genellikle 6+5 veya 4+4+3 durakları kullanılır. Anlam bütünlüğüne dikkat edelim:
- "Akşam olur, / kuşlar döner yuvaya"
"Ak-şam o-lur" (1-2-3-4-5-6 hece) ve "kuş-lar dö-ner yu-va-ya" (1-2-3-4-5 hece).
Örnek 3:
✍️ Aşağıdaki dizenin hangi ölçü türüne örnek olduğunu açıklayınız.
"Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın?"
"Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın?"
Çözüm:
- Bu dizeyi okuduğumuzda, hece sayısından çok hecelerin uzunluk ve kısalığına dayalı bir ritim hissedilir.
- Türk şiirinde hecelerin uzunluk ve kısalığına dayalı olan ölçü Aruz Ölçüsü'dür.
- Aruz ölçüsü, özellikle Divan Edebiyatı'nda yaygın olarak kullanılmıştır.
- 9. sınıf seviyesinde Aruz ölçüsünün detaylı kalıplarına girmemize gerek yoktur, sadece varlığını ve hece ölçüsünden farkını bilmek yeterlidir.
Örnek 4:
🧐 Aşağıdaki şiir parçasının ölçü türünü ve özelliklerini belirtiniz.
"Memleket isterim
Gök mavi, dal yeşil, tarla sarı olsun;
Kuşların çiçeklerin diyarı olsun." (Cahit Sıtkı Tarancı)
"Memleket isterim
Gök mavi, dal yeşil, tarla sarı olsun;
Kuşların çiçeklerin diyarı olsun." (Cahit Sıtkı Tarancı)
Çözüm:
- Bu şiir parçasını incelediğimizde, dizelerdeki hece sayılarının birbirinden farklı olduğunu görürüz.
- Birinci dize: "Mem-le-ket is-te-rim" (6 hece)
- İkinci dize: "Gök ma-vi, dal ye-şil, tar-la sa-rı ol-sun;" (11 hece)
- Üçüncü dize: "Kuş-la-rın çi-çek-le-rin di-ya-rı ol-sun." (11 hece)
- Dizeler arasında belirli bir hece sayısı eşitliği veya ritmik kalıp bulunmamaktadır.
- Bu tür, herhangi bir hece veya aruz kalıbına bağlı olmayan ölçüye Serbest Ölçü denir.
- Serbest ölçü, 20. yüzyıl ve sonrasında Türk şiirinde yaygınlaşmıştır.
Örnek 5:
📚 Aşağıda iki farklı şiirden alınmış dizeler verilmiştir. Bu dizelerin ölçü türlerini belirleyiniz ve aralarındaki temel farkı açıklayınız.
I. Dize: "Bir rüzgâr eser de savurur beni"
II. Dize: "Ben giderim adım kalır"
I. Dize: "Bir rüzgâr eser de savurur beni"
II. Dize: "Ben giderim adım kalır"
Çözüm:
- I. Dizeyi İnceleyelim: "Bir rüz-gâr e-ser de sa-vu-rur be-ni"
Hece sayısını sayalım: 1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11 hece. Bu dize 11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır. - II. Dizeyi İnceleyelim: "Ben gi-de-rim a-dım ka-lır"
Hece sayısını sayalım: 1-2-3-4-5-6-7-8 hece. Bu dize 8'li hece ölçüsüyle yazılmıştır. - Her iki dize de hece sayısına dayalı bir ölçü kullanmıştır. Bu, Hece Ölçüsü'dür.
Temel Fark:
- Her iki dize de hece ölçüsüyle yazılmış olmasına rağmen, kullandıkları hece kalıpları farklıdır.
- Birinci dize 11'li hece ölçüsü, ikinci dize ise 8'li hece ölçüsü kullanmıştır.
- Bu durum, aynı ölçü türü içinde farklı ritimler ve müzikaliteler oluşturduğunu gösterir.
Örnek 6:
🎤 Çocuk şarkıları ve tekerlemeler, genellikle akılda kalıcı ve kolay söylenebilir melodik bir yapıya sahiptir. Bu durumun, şiirdeki "ölçü" kavramıyla nasıl bir benzerliği olduğunu açıklayınız.
Örnek tekerleme: "Portakalı soydum, / Başına koydum."
Örnek tekerleme: "Portakalı soydum, / Başına koydum."
Çözüm:
💡 Günlük hayattaki çocuk şarkıları ve tekerlemelerdeki ritim, aslında şiirdeki hece ölçüsüne çok benzer bir mantıkla çalışır.
- Hece Sayısı ve Ritim: Tekerlemeleri veya çocuk şarkılarını söylerken, farkında olmadan her dizedeki hece sayısına dikkat ederiz. Örneğin, "Portakalı soydum" (7 hece) ve "Başına koydum" (6 hece) dizeleri arasında belirli bir ritim ve ahenk vardır. Şiirde hece ölçüsü de dizelerdeki hece sayılarının eşitliğine dayanır.
- Akılda Kalıcılık: Şiirde ölçünün amacı, esere bir ahenk ve müzikalite katmaktır. Bu ahenk, şiirin daha kolay ezberlenmesini ve akılda kalmasını sağlar. Aynı şekilde, çocuk şarkıları ve tekerlemeler de belirli bir ritim ve hece düzeni sayesinde çocukların kolayca öğrenip tekrar edebileceği bir yapıya kavuşur.
- Vurgu ve Durak: Şarkı ve tekerlemelerde doğal olarak bazı kelimelere vurgu yaparız veya nefes almak için kısa duraklar veririz. Bu durum, şiirdeki "durak" kavramına benzer. Duraklar, hem anlamı pekiştirir hem de ritmik akışı düzenler.
Örnek 7:
📜 Aşağıdaki iki dizeyi inceleyerek, hangi ölçüye ait olduklarını ve ölçü özelliklerini karşılaştırınız.
Dize A: "Çırpınırdı Karadeniz, bakıp Türk'ün bayrağına"
Dize B: "Yaş otuz beş! yolun yarısı eder."
Dize A: "Çırpınırdı Karadeniz, bakıp Türk'ün bayrağına"
Dize B: "Yaş otuz beş! yolun yarısı eder."
Çözüm:
Dize A'nın İncelenmesi:
- "Çır-pı-nır-dı Ka-ra-de-niz, ba-kıp Tür-k'ün bay-ra-ğı-na"
- Hece sayısını sayalım: 1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11-12-13-14 hece.
- Bu dize 14'lü hece ölçüsüyle yazılmıştır. Hece ölçüsü, Türk şiirinin milli ölçüsüdür ve hece sayılarının eşitliğine dayanır.
Dize B'nin İncelenmesi:
- "Yaş o-tuz beş! yo-lun ya-rı-sı e-der."
- Hece sayısını sayalım: 1-2-3-4-5-6-7-8-9-10 hece.
- Bu dize 10'lu hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Ölçü Özelliklerinin Karşılaştırılması:
- Her iki dize de Hece Ölçüsü ile yazılmıştır.
- Temel fark, kullandıkları hece kalıplarının farklı olmasıdır. Dize A 14'lü, Dize B ise 10'lu hece ölçüsünü kullanmıştır.
- Bu durum, hece ölçüsü içinde farklı ritim ve uzunlukta dizeler oluşturulabileceğini gösterir.
Örnek 8:
✍️ Aşağıdaki dizelerden hangisi "serbest ölçü" ile yazılmış olabilir? Nedenini açıklayınız.
I. Dize: "Gül yüzlü bir civan geldi cihana"
II. Dize: "Anladım ki,
her şeyin bittiği yerde
yeniden başlar hayat."
I. Dize: "Gül yüzlü bir civan geldi cihana"
II. Dize: "Anladım ki,
her şeyin bittiği yerde
yeniden başlar hayat."
Çözüm:
- I. Dizeyi İnceleyelim: "Gül yüz-lü bir ci-van gel-di ci-ha-na"
Hece sayısını sayalım: 1-2-3-4-5-6-7-8-9-10 hece. Bu dize 10'lu hece ölçüsüyle yazılmıştır. - II. Dizeyi İnceleyelim:
- "An-la-dım ki," (4 hece)
- "her şe-yin bit-ti-ği yer-de" (8 hece)
- "ye-ni-den baş-lar ha-yat." (7 hece)
- İkinci örnekte, dizelerdeki hece sayılarının birbirinden farklı ve düzensiz olduğunu görüyoruz (4, 8, 7 hece).
- Serbest ölçü, belirli bir hece sayısına veya aruz kalıbına bağlı kalmadan yazılan şiirlerde kullanılır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-edebiyat-olcu/sorular