🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Edebiyat
💡 9. Sınıf Edebiyat: Noktalama işaretleri ve yazım kuralları Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Edebiyat: Noktalama işaretleri ve yazım kuralları Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki cümlede büyük harflerin kullanımıyla ilgili yapılan yanlışı bulunuz ve doğrusunu yazınız:
"Her yıl Ağustos ayının sonunda Tuz gölü çevresinde incelemeler yapılır." 🗺️
"Her yıl Ağustos ayının sonunda Tuz gölü çevresinde incelemeler yapılır." 🗺️
Çözüm:
Bu cümledeki yazım yanlışlarını şu adımlarla inceleyebiliriz:
- Kural 1: Belirli bir tarih (gün ve sayı) bildirmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar. Cümlede "Ağustos" kelimesi belirli bir tarihe bağlı olmadığı için "ağustos" şeklinde yazılmalıdır.
- Kural 2: Yer adlarında (kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt vb.) sonra gelen deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük harfle başlar. Dolayısıyla "Tuz gölü" değil, "Tuz Gölü" olmalıdır.
Örnek 2:
Aşağıdaki cümlede boş bırakılan parantez içlerine uygun noktalama işaretlerini yerleştiriniz:
"Pazardan elma ( ) armut ( ) erik aldım ( ) ancak istediğim tazelikte değillerdi ( )" 🍎
"Pazardan elma ( ) armut ( ) erik aldım ( ) ancak istediğim tazelikte değillerdi ( )" 🍎
Çözüm:
Cümleyi ögelerine ve anlam yapısına göre inceleyelim:
✅ Tam Hali: "Pazardan elma, armut, erik aldım, ancak istediğim tazelikte değillerdi."
- Elma, armut ve erik kelimeleri eş görevli sözcüklerdir. Aralarına virgül (,) konulmalıdır.
- "aldım" kelimesinden sonra gelen "ancak" bağlacı iki ayrı cümleyi birbirine bağlamaktadır. Sıralı cümleleri ayırmak için burada virgül (,) kullanımı uygundur.
- Cümle tamamlandığı ve soru veya ünlem değeri taşımadığı için sonuna nokta (.) konulmalıdır.
✅ Tam Hali: "Pazardan elma, armut, erik aldım, ancak istediğim tazelikte değillerdi."
Örnek 3:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Sende mi bizimle geliyorsun?
B) Kitabı okudum da pek beğenmedim.
C) Bu soruyu Ahmet de çözebilir.
D) Evde bekleyen misafirler var. 🏠
A) Sende mi bizimle geliyorsun?
B) Kitabı okudum da pek beğenmedim.
C) Bu soruyu Ahmet de çözebilir.
D) Evde bekleyen misafirler var. 🏠
Çözüm:
Türkçede iki çeşit "de" vardır:
- Bulunma Durum Eki (-de/-da): Kelimeye bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
- Bağlaç olan "de/da": Kelimeden ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz ama daralabilir.
- A seçeneğinde "Sende" kelimesindeki "-de" bağlaçtır (dahi anlamındadır). Cümleden çıkarınca "Sen mi bizimle geliyorsun?" anlamlı kalmaktadır. Bu yüzden ayrı yazılmalıydı: "Sen de".
- B ve C seçeneklerinde bağlaçlar doğru şekilde ayrı yazılmıştır.
- D seçeneğinde "Evde" kelimesindeki "-de" bulunma ekidir ve bitişik yazılması doğrudur.
Örnek 4:
Aşağıdaki cümledeki noktalama işaretlerini MEB müfredatı kurallarına göre değerlendiriniz:
"Yeni aldığım kalemleri ( ) defterleri çantama koydum ( ) silgiyi ( ) cetveli ise masada bıraktım." ✏️
"Yeni aldığım kalemleri ( ) defterleri çantama koydum ( ) silgiyi ( ) cetveli ise masada bıraktım." ✏️
Çözüm:
Bu cümle, içinde virgüller bulunan iki ana grubun birbirine bağlandığı bir sıralı cümledir. Kuralları uygulayalım:
✅ Doğru İşaretleme: "Yeni aldığım kalemleri, defterleri çantama koydum; silgiyi, cetveli ise masada bıraktım."
- "Kalemleri" ve "defterleri" eş görevli sözcüklerdir, araya virgül (,) gelir.
- "Çantama koydum" ve "masada bıraktım" iki ayrı yargıdır (cümledir). Ancak bu cümlelerin kendi içlerinde virgül kullanıldığı için, bu iki ana grubu birbirinden ayırmak için noktalı virgül (;) kullanılmalıdır.
- "Silgiyi" ve "cetveli" yine eş görevli sözcüklerdir, araya virgül (,) gelir.
✅ Doğru İşaretleme: "Yeni aldığım kalemleri, defterleri çantama koydum; silgiyi, cetveli ise masada bıraktım."
Örnek 5:
Bir öğrenci projesinde şu cümleyi kurmuştur:
"Türk Dil Kurumu'na giderek \( 2 \)'şer adet sözlük aldık."
Bu cümledeki yazım hatalarını bularak nedenlerini açıklayınız. 📚
"Türk Dil Kurumu'na giderek \( 2 \)'şer adet sözlük aldık."
Bu cümledeki yazım hatalarını bularak nedenlerini açıklayınız. 📚
Çözüm:
Cümlede iki önemli yazım hatası bulunmaktadır:
- Hata 1: "Türk Dil Kurumu'na" yazımı yanlıştır. Kural: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Doğrusu: "Türk Dil Kurumuna" olmalıdır.
- Hata 2: "\( 2 \)'şer" yazımı yanlıştır. Kural: Üleştirme sayıları (paylaştırma bildiren sayılar) rakamla değil, sadece yazıyla yazılır. Doğrusu: "ikişer" olmalıdır.
Örnek 6:
WhatsApp üzerinden arkadaşına mesaj atan Ali, şu cümleyi yazmıştır:
"Yarın ki sınav \( 09.00 \)'da mı başlıyacak?"
Ali'nin yaptığı üç yazım hatasını düzeltiniz. 📱
"Yarın ki sınav \( 09.00 \)'da mı başlıyacak?"
Ali'nin yaptığı üç yazım hatasını düzeltiniz. 📱
Çözüm:
Günlük hayatta sıkça yapılan bu hataları kurallara göre düzeltelim:
- 1. Hata (ki yazımı): "Yarınki" kelimesindeki "-ki" sıfat yapan ektir ve bitişik yazılmalıdır. Bağlaç olan "ki" ile karıştırılmamalıdır.
- 2. Hata (Saatlerin yazımı): Saat ve dakika arasına sadece nokta (.) konur (İki nokta üst üste konulmaz). Ayrıca ek, saate göre getirilir. "\( 09.00 \)'da" yazımı doğrudur ancak Ali "başlıyacak" kelimesinde hata yapmıştır.
- 3. Hata (Ünlü daralması): "Başlıyacak" kelimesinde gereksiz daralma yapılmıştır. Kelimenin kökü "başla-" dır ve gelecek zaman eki aldığında "başlayacak" olur.
Örnek 7:
Aşağıdaki birleşik fiillerden hangisinin yazımı yanlıştır?
A) Terk etmek
B) Kaybolmak
C) Farketmek
D) Hissetmek 🔍
A) Terk etmek
B) Kaybolmak
C) Farketmek
D) Hissetmek 🔍
Çözüm:
Yardımcı fiillerle (etmek, olmak) kurulan birleşik fiillerin yazım kuralı şöyledir:
- Eğer kelimeler birleşirken bir ses düşmesi veya ses türemesi meydana geliyorsa bitişik yazılır.
- Herhangi bir ses olayı yoksa ayrı yazılır.
- A) Terk etmek: Ses olayı yok, ayrı yazılması doğru.
- B) Kaybolmak: "Kayıp + olmak" (ı düşmüş, p -> b olmuş), bitişik yazılması doğru.
- C) Farketmek: "Fark + etmek" arasında hiçbir ses olayı yoktur. Bu yüzden ayrı yazılmalıdır. Doğrusu: "Fark etmek".
- D) Hissetmek: "His + etmek" (s türemiş), bitişik yazılması doğru.
Örnek 8:
Aşağıdaki cümlede tırnak işareti ve diğer noktalama işaretlerinin kullanımı doğru mudur? Yanlışlık varsa düzeltiniz.
"Öğretmenimiz: ( ) Çocuklar, kitap en iyi dosttur ( ) dedi." 📖
"Öğretmenimiz: ( ) Çocuklar, kitap en iyi dosttur ( ) dedi." 📖
Çözüm:
Alıntı cümlelerin kullanıldığı bu yapıda şu kurallar geçerlidir:
- Birinden aktarılan sözler tırnak işareti içine alınır.
- Alıntıdan önce açıklama yapılacaksa iki nokta (:) kullanılır.
- Alıntı cümlenin kendi noktalama işareti tırnağın içinde kalmalıdır.
- Öğretmenin sözü başlayacağı için "Öğretmenimiz"den sonra iki nokta (:) gelmiş, bu doğru.
- Alıntı cümle tırnak (" ") içine alınmalıdır.
- "Çocuklar" bir seslenme olduğu için sonrasında virgül (,) kullanılabilir.
- Cümle bittiği için alıntı kısmın sonuna nokta (.) konulmalı ve sonra tırnak kapatılmalıdır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-edebiyat-noktalama-isaretleri-ve-yazim-kurallari/sorular