Hikaye türleri: olay ve durum hikayesi Ders Notu

Hikaye Türleri: Olay Örgüsü ve Durum Öyküsü 📚

Hikaye, okuyucuyu belirli bir tema etrafında bir araya getiren, genellikle kısa ve yoğun bir anlatı türüdür. Türk edebiyatında hikaye türleri, anlatım biçimlerine göre başlıca ikiye ayrılır: Olay öyküsü (Vak'a Hikayesi) ve Durum öyküsü (Kesit Hikaye).

1. Olay Öyküsü (Vak'a Hikayesi) 🏃‍♂️

Olay öyküsü, adından da anlaşılacağı gibi, bir olayın veya olaylar zincirinin anlatıldığı hikaye türüdür. Bu türde, olaylar belirli bir sıra içinde gelişir ve genellikle bir sonuca bağlanır. Olay öyküsünün temel özellikleri şunlardır:

• Merkezi Bir Olay: Hikayenin merkezinde güçlü bir olay örgüsü bulunur.
• Karakterler: Karakterler, olayın gelişimine hizmet eder.
• Zaman ve Mekan: Olayın geçtiği zaman ve mekan bellidir ve olayların akışını destekler.
• Giriş, Gelişme, Sonuç: Klasik bir anlatım yapısı izlenir.
• Merak Unsurları: Okuyucunun merakını canlı tutacak gerilim ve sürpriz unsurları barındırır.
• Çatışma: Karakterler arasındaki veya karakterin kendi içindeki çatışmalar olay örgüsünü tetikler.

Örnek Olay Öyküsü Unsurları:

• Başlangıç: Bir karakterin bir hedefi veya sorunu vardır.
• Gelişme: Karakter bu hedefi gerçekleştirmek veya sorunu çözmek için çeşitli eylemlerde bulunur. Bu süreçte engellerle karşılaşır.
• Doruk Noktası: Olayların en yoğun yaşandığı an.
• Sonuç: Olaylar bir çözüme ulaşır, karakter hedefine ulaşır veya ulaşamaz.

Olay Öyküsü Yazarı: Ömer Seyfettin

Türk edebiyatında olay öyküsünün en önemli temsilcilerinden biri Ömer Seyfettin'dir. "Kaşağı", "Pembe İncili Tabanca", "Bomba" gibi hikayeleri olay örgüsünün canlılığıyla dikkat çeker.

Çözümlü Örnek:

Soru: Bir grup arkadaşın ormanda kaybolması ve oradan kurtulma çabalarını anlatan bir olay öyküsünün giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini nasıl kurgulayabiliriz?

Cevap:

• Giriş: Beş arkadaşın keyifli bir piknik için ormana gitmesi ve aniden bastıran sis yüzünden yollarını kaybetmesi.
• Gelişme: Arkadaşların paniklemeye başlaması, birbirleriyle tartışması, farklı yönlere gitme fikrinin ortaya çıkması, ancak bir liderin ortaya çıkarak onları bir arada tutması ve bir nehir bulup nehri takip etme kararı almaları.
• Sonuç: Nehri takip ederek ormanın dışına çıkmaları ve kurtulmaları.

2. Durum Öyküsü (Kesit Hikaye) 🚶‍♀️

Durum öyküsü, hayatın içinden bir kesitin, bir anın veya bir durumun olduğu gibi aktarıldığı hikaye türüdür. Bu türde olay örgüsü zayıftır veya hiç yoktur. Önemli olan, anlatılan durumun yarattığı atmosfer, karakterlerin ruhsal derinlikleri ve okuyucuda uyandırdığı duygulardır.

Durum öyküsünün temel özellikleri şunlardır:

• Olay Zayıflığı: Belirgin bir olay örgüsü yerine, bir anın veya durumun tasviri ön plandadır.
• Karakter Odaklılık: Karakterlerin iç dünyaları, duyguları ve düşünceleri daha detaylı işlenir.
• Anlık Görüntüler: Hayattan alınmış, sanki bir fotoğraf karesi gibi duran anlar anlatılır.
• Belirsiz Son: Hikaye genellikle bir sonuca bağlanmadan, okuyucunun kendi yorumuna bırakılarak biter.
• Günlük Hayatın İçinden: Sıradan insanların sıradan yaşamlarından kesitler sunar.

Örnek Durum Öyküsü Unsurları:

• Bir kafede oturan iki insanın sessiz sohbeti.
• Bir annenin çocuğunu uyuturken hissettikleri.
• Yağmurlu bir günde pencereden dışarıyı izleyen birinin düşünceleri.

Durum Öyküsü Yazarı: Sait Faik Abasıyanık

Durum öyküsünün Türkiye'deki en büyük ustası Sait Faik Abasıyanık'tır. "Mahalle Kahvesi", "Semaver", "Lüzumsuz Adam" gibi eserlerinde hayatın içinden sıradan insanları, onların dertlerini ve sevinçlerini ustaca işlemiştir.

Çözümlü Örnek:

Soru: Sait Faik'in "Semaver" hikayesindeki gibi, bir mahalle kahvesinde oturan yaşlı bir adamın hayalleri ve geçmişi üzerine kurulu bir durum öyküsü nasıl başlayabilir?

Cevap:

Kahvenin loş ışığında, elindeki ince belli bardaktan çayını yudumlayan Hasan Amca, dışarıdaki telaşlı kalabalığı izliyordu. Herkes bir yerlere yetişmeye çalışıyor, bir şeyler kazanmanın derdindeydi. Oysa Hasan Amca'nın aklı, yıllar önce kaybettiği eşiyle birlikte kurdukları küçük bahçedeydi. O bahçedeki domateslerin kokusu, akşamları radyodan gelen o eski şarkılar… Gözleri uzaklara daldı. Elindeki bardağın sıcaklığı, ona geçmişten bir hatıra gibi geldi. Bir anlığına, sanki o bahçedeymiş gibi, elinde küreği, toprağı kazıyor gibi hissetti. Ama sonra kahvenin gürültüsüyle irkildi. Elindeki bardağın boşaldığını fark etti. Bir garson yanına yaklaştı, "Bir çay daha Hasan Amca?" diye sordu. Hasan Amca, hafifçe başını salladı.

Olay Öyküsü ve Durum Öyküsü Karşılaştırması ⚖️

Özellik	Olay Öyküsü	Durum Öyküsü
Temel Unsurlar	Olay örgüsü, çatışma, merak	Karakterin iç dünyası, duygu, atmosfer
Anlatım Yapısı	Giriş, gelişme, sonuç	Kesit, anlık görüntü
Sonuç	Genellikle belirgin bir son	Belirsiz veya yoruma açık son
Amaç	Okuyucuyu olayın içine çekmek, merak uyandırmak	Okuyucuda duygu uyandırmak, düşündürmek
Örnek Yazarlar	Ömer Seyfettin, Refik Halit Karay	Sait Faik Abasıyanık, Memduh Şevket Esendal