✅ 9. Sınıf Edebiyat: Dilin zenginliği ve metin türleri Test Çöz

Öğretmen sınıfa girip "Günaydın arkadaşlar, bugün nasılsınız?" der. Öğrenciler hep bir ağızdan "İyiyiz öğretmenim, siz nasılsınız?" diye cevap verir.

Bu iletişim durumunda öğrencilerin verdiği cevap, iletişimin hangi ögesini oluşturur?

Bir ülke sınırları içinde, bölgelere veya şehirlere göre değişen; ses, şekil, söz dizimi ve anlamca farklılıklar gösteren ancak yazışma dilini etkilemeyen konuşma diline ne ad verilir?

Aşağıdaki metin türlerinden hangisi "öğretici metinler" sınıflandırması içinde yer alır?

Aynı meslek veya topluluktaki insanların ortak dilden ayrı olarak kendi aralarında kullandıkları, dışarıdakilerin kolayca anlayamayacağı özel sözcük ve deyimlerden oluşan dile ne ad verilir?

"Ahmet, kütüphanede ders çalışan arkadaşı Mehmet'e fısıldayarak 'Yarınki edebiyat sınavına çalıştın mı?' diye sorar. Mehmet de başını sallayarak 'Evet' anlamında işaret yapar."

Bu iletişim durumuyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

I. "Hastayı hemen eksitus kabul ettik, morga kaldırın." (Doktorların konuşması)
II. "Ula uşağım, piçak kemiğe dayandi da!" (Karadeniz yöresi konuşması)
III. "Bu işten de yırttık, köşeyi döndük desene!" (Sokak/akran konuşması)

Numaralanmış bu cümlelerin dilin kullanımından doğan türlerle eşleştirmesi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Sanatsal (edebî) metinler ile öğretici metinlerin karşılaştırıldığı aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

"Sıfatlar; isimlerin önüne gelerek onları renk, şekil, durum gibi yönlerden niteleyen veya işaret, sayı, soru, belgisizlik yönlerinden belirten sözcüklerdir."

Bu cümlede dil, hangi işlevinde kullanılmıştır?

Edebî metinler "olay çevresinde gelişen metinler" ve "coşku ve heyecanı dile getiren metinler" olarak ikiye ayrılır. Olay çevresinde gelişen metinler de kendi içinde "anlatmaya bağlı" ve "göstermeye bağlı" olarak sınıflandırılır.

Buna göre, aşağıdaki metin türlerinden hangisi diğerlerinden farklı bir grupta yer alır?

Bir dilin tarihî seyir içinde yazılı belgelerle takip edilemeyen çok eski dönemlerinde kendisinden ayrılmış, ses ve yapı bakımından büyük farklılıklar gösteren kollarına "lehçe" denir. Yazılı belgelerle takip edilebilen dönemlerde ayrılmış kollarına ise "şive" denir.

Buna göre aşağıdakilerin hangisinde lehçe ve şive örnekleri sırasıyla doğru verilmiştir?

"İngiltere'den gelen turist David, İstanbul'da bir kafede garsona İngilizce olarak 'Can I have a glass of water, please?' der. Garson ise İngilizce bilmediği için şaşkınlıkla David'in yüzüne bakar."

Bu iletişim girişiminin başarısız olmasının temel sebebi, iletişimin hangi ögesinin ortak olmamasından kaynaklanmaktadır?

"Göz alabildiğine uzanan bozkırın ortasında, tek başına duran yaşlı ardıç ağacı, rüzgârın uğultusuyla adeta geçmişin masallarını fısıldıyordu. Yaprakları dökülmüş, dalları bükülmüş olsa da mağrur duruşundan hiçbir şey kaybetmemişti. Zaman, onun gövdesinde derin yaralar açmıştı ama o, toprağa daha sıkı sarılarak direniyordu hayata."

Bu parça ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Metin I: "Yağmur, bulutlardan su damlaları hâlinde yere düşen yağıştır. Havadaki su buharının yoğunlaşarak sıvı hâle gelmesiyle oluşur ve yeryüzündeki su döngüsünün en önemli parçasıdır."

Metin II: "Gökten süzülen her damla, toprağın susuz kalmış bağrına birer can suyu gibi dokunuyordu. Bulutlar, gökyüzünün hüzünlü gözyaşlarını yeryüzüne dökerken doğa yeniden uyanmanın heyecanını yaşıyordu."

Bu iki metin karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi yanlış olur?

Bir lisede düzenlenen "Dilimiz ve Renkleri" adlı panelde konuşmacılar şu ifadeleri kullanmıştır:

- Hakan Bey (Dil Bilimci): "Türkçenin karanlık dönemlerinde ayrılmış kollarından biri olan Çuvaşça üzerine çalışıyorum."
- Aylin Hanım (Edebiyatçı): "Ben daha çok, Azerbaycan ve Özbek Türkçesi gibi yazılı belgelerle takip edebildiğimiz dönemlerde ayrılan kolları inceliyorum."
- Kemal Bey (Sosyolog): "Sivas'ın köylerinde yaşlıların kelimeleri telaffuz ediş biçimlerindeki farklılıkları derliyorum."
- Canan Hanım (Hukukçu): "Mahkemede meslektaşlarımla konuşurken 'gerekçeli karar', 'müvekkil', 'beraat' gibi sadece bizim mesleğe özgü kelimeler kullanırız."

Bu panelistlerin çalışma alanları ve bahsettikleri dil özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki kavramlardan hangisine değinilmemiştir?