🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Edebiyat
💡 9. Sınıf Edebiyat: De da yazımı Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Edebiyat: De da yazımı Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki cümlede yer alan boşluğa uygun olan "de/da" ifadesini yazım kurallarına dikkat ederek yerleştiriniz:
"Sen ( ) bizimle kütüphaneye gelecek misin?"
"Sen ( ) bizimle kütüphaneye gelecek misin?"
Çözüm:
- Cümledeki "de/da" ifadesini cümleden çıkardığımızda anlam bozuluyor mu bakalım: "Sen bizimle kütüphaneye gelecek misin?"
- Cümle anlamlı kalmaya devam ettiği için bu bir bağlaçtır.
- Bağlaç olan "de/da" her zaman kelimeden ayrı yazılır.
- ✅ Doğru Yazım: "Sen de bizimle kütüphaneye gelecek misin?"
Örnek 2:
Aşağıdaki cümlede yapılan yazım yanlışını bulunuz ve düzeltiniz:
"Bütün gün ev de oturup kitap okudu."
"Bütün gün ev de oturup kitap okudu."
Çözüm:
- Cümledeki "de" ifadesini çıkaralım: "Bütün gün ev oturup kitap okudu."
- Cümle anlamsızlaştı. Bu durum, ifadenin bir bulunma durumu eki olduğunu gösterir.
- Bulunma durumu eki (-de, -da, -te, -ta) kelimeye her zaman bitişik yazılır.
- ✅ Doğru Yazım: "Bütün gün evde oturup kitap okudu."
Örnek 3:
"Sözde" kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde doğru yazılmıştır?
A) Söz de durmak erdemdir.
B) Bu sözde beni çok kırdı.
A) Söz de durmak erdemdir.
B) Bu sözde beni çok kırdı.
Çözüm:
- A şıkkında "Nerede durmak?" sorusuna cevap verilmektedir. Bu bir bulunma ekidir ve bitişik yazılmalıdır. Yazım yanlıştır. (Doğrusu: Sözde durmak)
- B şıkkında "de" bağlaçtır. "Bu söz beni çok kırdı" dendiğinde anlam bozulmaz. Ayrı yazılması gerekirken bitişik yazılmıştır.
- 📌 9. Sınıf müfredatına göre bu iki kullanımın farkını bilmek önemlidir. Bağlaç olan her zaman ayrıdır!
Örnek 4:
Özel isimlerden sonra gelen "de/da" yazımı ile ilgili şu cümleyi inceleyiniz:
"Ayşe'de kalemim kalmış, Ayşe de bizimle gelecek."
Buradaki yazımların doğruluğunu analiz ediniz.
"Ayşe'de kalemim kalmış, Ayşe de bizimle gelecek."
Buradaki yazımların doğruluğunu analiz ediniz.
Çözüm:
- "Ayşe'de": Burada bulunma eki kullanılmıştır. Özel isimlere gelen çekim ekleri kesme işareti (') ile ayrılır. Yazım doğrudur.
- "Ayşe de": Burada "dahi, bile" anlamı katan bağlaç kullanılmıştır. Bağlaçlar özel isimden sonra gelse bile kesme işareti ile ayrılmaz, doğrudan ayrı yazılır. Yazım doğrudur.
- ⚠️ Dikkat: Bağlaç olan "de" asla "te" şeklinde sertleşmez.
Örnek 5:
Aşağıdaki cümlede kaç adet yazım yanlışı yapılmıştır?
"Marketten ekmekte aldım ancak cüzdanımı ev de unutmuşum."
"Marketten ekmekte aldım ancak cüzdanımı ev de unutmuşum."
Çözüm:
- Bu cümlede toplam \( 2 \) adet yazım yanlışı vardır.
- 1. "ekmekte": Buradaki "de" bağlaçtır (ekmeğin yanında başka şeyler de alınmış anlamı katar). Bağlaç olan "de" asla "te" olmaz ve ayrı yazılır. Doğrusu: "ekmek de".
- 2. "ev de": Buradaki "-de" bulunma ekidir (Nerede unutmuş? Evde). Bitişik yazılmalıdır. Doğrusu: "evde".
Örnek 6:
Bir öğrenci ödevinde şu cümleyi kurmuştur:
"Sınav da başarılı olmak için çok çalıştı ama heyecanına da yenik düştü."
Bu cümledeki "de/da" kullanımlarını "cümleden çıkarma" yöntemiyle değerlendiriniz.
"Sınav da başarılı olmak için çok çalıştı ama heyecanına da yenik düştü."
Bu cümledeki "de/da" kullanımlarını "cümleden çıkarma" yöntemiyle değerlendiriniz.
Çözüm:
- Birinci "da" (Sınav da): Cümleden çıkaralım: "Sınav başarılı olmak için..." ❌ Anlam bozuldu. O halde bu bir ektir ve bitişik yazılmalıdır. (Doğrusu: Sınavda)
- İkinci "da" (heyecanına da): Cümleden çıkaralım: "...heyecanına yenik düştü." ✅ Anlam bozulmadı. O halde bu bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- 💡 Sonuç: Cümledeki ilk "da" yanlış, ikinci "da" doğru yazılmıştır.
Örnek 7:
Arkadaşınıza mesaj atarken "Bende seni seviyorum." yazdınız. Bu mesajdaki dil bilgisi hatası nedir?
Çözüm:
- Bu cümlede "ben dahi, ben de aynı şekilde" anlamı vardır.
- "Bende" bitişik yazıldığında "üzerimde, sahipliğimde" anlamı katar (Örn: "Kitabın bende.").
- Duyguların ortaklığını belirtirken "de" bağlaçtır ve ayrı yazılır.
- ✅ Doğru Yazım: "Ben de seni seviyorum."
Örnek 8:
Aşağıdaki kelimelerin hangisinde "de/da" yazımı ünsüz benzeşmesi (sertleşme) kuralına uymalıdır?
1. Kitap ( )
2. Gidip ( )
1. Kitap ( )
2. Gidip ( )
Çözüm:
- 1. Kitapta: Eğer bulunma eki getirilecekse (Örn: "Kitapta ilginç bilgiler var."), kelime sert ünsüzle bittiği için ek sertleşerek "-ta" olur ve bitişik yazılır.
- 2. Gidip de: Eğer bağlaç getirilecekse (Örn: "Gidip de gelmemek var."), bağlaç olan "de" asla sertleşmez. Kelime sert ünsüzle (p) bitse bile "de" olarak kalır ve ayrı yazılır.
- 📌 Unutma: Bağlaç olan "de/da"nın "te/ta" biçimi yoktur!
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-edebiyat-de-da-yazimi/sorular