Açık örtük ileti Ders Notu

Açık ve Örtük İleti 📝

İletişim, sadece söylenenlerle sınırlı değildir. Bir mesajın anlaşılmasında, açıkça ifade edilen anlamların yanı sıra, dolaylı olarak ima edilen, üstü kapalı bir şekilde belirtilen anlamlar da büyük rol oynar. İşte bu noktada "açık ileti" ve "örtük ileti" kavramları devreye girer. 9. sınıf edebiyat müfredatı çerçevesinde bu iki kavramı detaylıca inceleyeceğiz.

Açık İleti Nedir?

Açık ileti, bir mesajın veya ifadenin, göndericinin kastettiği anlamın doğrudan ve net bir şekilde ifade edildiği iletişim biçimidir. Bu tür iletişimde, kelimelerin ve cümlelerin sözlük anlamları genellikle yeterlidir. Anlaşılmak için ek bir yoruma veya çıkarıma gerek duyulmaz.

Özellikleri:

• Doğrudan ve nettir.
• Sözlük anlamları ön plandadır.
• Yanlış anlaşılma olasılığı düşüktür.
• Genellikle bilgilendirme, talimat verme gibi durumlarda kullanılır.

Örnekler:

• "Lütfen kapıyı kapatır mısın?" (Göndericinin isteği doğrudan ifade edilmiştir.)
• "Sınav yarın sabah 9'da başlayacak." (Bilgi net bir şekilde verilmiştir.)
• "Bu kitabı okumanı tavsiye ederim." (Bir öneri açıkça belirtilmiştir.)

Örtük İleti Nedir?

Örtük ileti, bir mesajın veya ifadenin, göndericinin kastettiği anlamın doğrudan değil, dolaylı yollarla, ima yoluyla veya üstü kapalı bir şekilde ifade edildiği iletişim biçimidir. Bu tür iletişimde, söylenenlerin ardındaki asıl anlamı çözmek için bağlamı, tonlamayı, jestleri ve kültürel referansları dikkate almak gerekir. Örtük ileti, genellikle daha derin duyguları, niyetleri veya eleştirileri ifade etmek için kullanılır.

Özellikleri:

• Dolaylı ve imalıdır.
• Söylenenlerin ötesinde bir anlam taşır.
• Yoruma ve çıkarıma açıktır.
• Yanlış anlaşılma olasılığı daha yüksektir.
• Genellikle edebiyatta, sanatta, günlük konuşmalarda ve mizah unsuru olarak kullanılır.

Örnekler:

• Birisi yorgun göründüğünde, "Bugün pek de enerjik görünmüyorsun." demek. (Asıl kastedilen, "Yorgunsun, dinlenmelisin" olabilir.)
• Bir arkadaşınızın yeni aldığı pahalı bir eşyayı gösterdiğinde, "Vay canına, ne kadar da parlak duruyor!" demek. (Burada eşyanın güzelliğinden çok, fiyatına dair bir ima olabilir.)
• Bir öğretmenin, ödevini yapmayan öğrenciye dönerek, "Bazı arkadaşlarımız ödevlerini tamamlamakta biraz gecikiyor gibi görünüyor." demesi. (Doğrudan öğrenciye söylemek yerine, durumu örtük bir şekilde ifade eder.)

Açık ve Örtük İletinin Karşılaştırılması

Özellik	Açık İleti	Örtük İleti
Anlamın Sunuluşu	Doğrudan, net	Dolaylı, imalı
Yoruma Açıklık	Az	Çok
Yanlış Anlaşılma Riski	Düşük	Yüksek
Kullanım Alanları	Bilgilendirme, talimat	Duygu, niyet, eleştiri, mizah

Günlük Hayattan Örneklerle Açık ve Örtük İleti

Günlük hayatımızda farkında olmadan pek çok açık ve örtük ileti kullanırız. Örneğin, bir arkadaşınızla buluşmak istediğinizde ona doğrudan, "Yarın sinemaya gidelim mi?" diye sorabilirsiniz. Bu açık bir iletidir. Ancak, arkadaşınızın biraz keyifsiz olduğunu fark ederseniz, "Bugünlerde biraz durgun gibisin, belki de biraz hava almak iyi gelir?" gibi bir cümle kurabilirsiniz. Bu cümlede, arkadaşınızın hava almaya ihtiyacı olabileceği örtük olarak ima edilmiştir.

Bir başka örnek, trafik kurallarıdır. "Hız sınırını aşmayınız." tabelası açık bir iletidir. Ancak, polis memurunun yavaş giden bir araca yaklaşarak, "Yolculuğunuzda iyi eğlenceler dilerim, ama biraz daha hızlı gitmeniz güvenliğiniz için daha iyi olabilir." demesi, hız sınırını aşmanın gerekliliğini örtük bir şekilde ifade edebilir.

Edebiyatta Açık ve Örtük İleti

Edebiyat, örtük iletinin en yoğun kullanıldığı alanlardan biridir. Yazarlar, karakterlerinin düşüncelerini, duygularını, toplumsal eleştirilerini doğrudan ifade etmek yerine, betimlemeler, semboller, karakterler arasındaki diyaloglar ve anlatıcının bakış açısı aracılığıyla örtük olarak iletebilirler. Bu durum, okuyucunun metinle daha derin bir bağ kurmasını, metni zenginleştirmesini ve kendi yorumunu katmasını sağlar.

Çözümlü Örnek:

Metin: "Ahmet, pencereden dışarıya baktı. Yağmur bardaktan boşanırcasına yağıyordu ve sokaklar bomboştu. İçini bir sıkıntı kapladı."

Analiz:

• Açık İleti: Dışarıda yağmur yağıyor, sokaklar boş ve Ahmet sıkıntılı hissediyor.
• Örtük İleti: Yağmurun şiddeti ve sokakların boş olması, Ahmet'in iç dünyasındaki kasveti, yalnızlığı veya bir beklentisinin gerçekleşmediğini ima ediyor olabilir. "Sıkıntı kapladı" ifadesi, bu örtük anlamı güçlendirir. Belki de Ahmet dışarıda olmaktan hoşlanırdı ama yağmur buna engel oluyor.

Bu örnekte, yağmur ve boş sokaklar sadece birer betimleme unsuru değil, aynı zamanda Ahmet'in ruh halini yansıtan sembolik öğeler olarak da işlev görüyor.

Örtük İletinin Önemi

Örtük ileti, insan ilişkilerinde incelik, nezaket ve diplomatiklik katabilir. Bazen doğrudan ifade etmek istemediğimiz düşünceleri veya duyguları daha yumuşak bir dille aktarmamıza olanak tanır. Ancak, örtük iletiyi doğru anlamak için dinleyici veya okuyucunun dikkatli olması, bağlamı iyi değerlendirmesi ve göndericinin niyetini sezmeye çalışması gerekir. Aksi takdirde, iletişimde kopukluklar veya yanlış anlamalar meydana gelebilir.