💡 9. Sınıf Coğrafya: Coğrafi Koordinat Sistemi Çözümlü Örnekler

• Enlem: Dünya üzerindeki bir noktanın Ekvator'a olan açısal uzaklığıdır.
• Ekvator, enlemin 0° olduğu temel çizgidir.
• Ekvator'un kuzeyinde yer alan noktaların enlemleri pozitif (+ değerler) ile gösterilir.
• Ekvator'un güneyinde yer alan noktaların enlemleri negatif (- değerler) ile gösterilir.
• Kuzey Kutbu 90° Kuzey enlemindedir (+90°).
• Ekvator 0° enlemdedir.
• Güney Kutbu 90° Güney enlemindedir (-90°).
• Greenwich (Başlangıç Meridyeni) boylamdır, enlemle ilgili değildir.
• Yengeç Dönencesi Kuzey Yarımküre'de yer alır ve yaklaşık 23°27' Kuzey enlemindedir (+23°27').

Doğru Cevap: C

• Boylam: Dünya üzerindeki bir noktanın başlangıç meridyenine (Greenwich) olan açısal uzaklığıdır.
• Başlangıç meridyeni 0° boylamdır.
• Başlangıç meridyeninin doğusunda yer alan noktaların boylamları Doğu Boylamı olarak adlandırılır ve pozitif (+) değerlerle gösterilir (0° ile 180° Doğu arası).
• Başlangıç meridyeninin batısında yer alan noktaların boylamları Batı Boylamı olarak adlandırılır ve negatif (-) değerlerle gösterilir (0° ile 180° Batı arası).
• 180° Doğu ve 180° Batı boylamları aynı meridyendir.

Doğru Cevap: D

• Enlem Değişikliği:
• Başlangıç enlemi: 40° Kuzey (pozitif)
• Varış enlemi: 20° Güney (negatif)
• Enlem, Ekvator'dan kuzeye doğru artarken güneye doğru azalır ve yön değiştirir. Bu durumda gemi, Ekvator'a doğru hareket etmiş ve sonra güneyine geçmiştir.
• Enlem değeri 40°'den 20°'ye düşmüştür ve yönü Kuzey'den Güney'e çevrilmiştir.
• Boylam Değişikliği:
• Başlangıç boylamı: 30° Doğu (pozitif)
• Varış boylamı: 50° Doğu (pozitif)
• Boylam değeri 30° Doğu'dan 50° Doğu'ya artmıştır. Bu, geminin Başlangıç Meridyeni'nden (Greenwich) daha doğuya doğru hareket ettiğini gösterir.

• Türkiye'nin enlem aralığı: 36°-42° Kuzey
• Türkiye'nin boylam aralığı: 26°-45° Doğu
• Şimdi verilen şehirlerin koordinatlarını bu aralıklarla karşılaştıralım:
• Ankara: 40° K (36°-42° K içinde), 33° D (26°-45° D içinde) ✅ Türkiye içinde.
• İzmir: 38° K (36°-42° K içinde), 27° D (26°-45° D içinde) ✅ Türkiye içinde.
• Antalya: 37° K (36°-42° K içinde), 30° D (26°-45° D içinde) ✅ Türkiye içinde.
• Kahire: 30° K (36°-42° K aralığının dışında), 31° D (26°-45° D içinde) ❌ Türkiye dışında.
• Erzurum: 40° K (36°-42° K içinde), 41° D (26°-45° D içinde) ✅ Türkiye içinde.

Doğru Cevap: D

• Öncelikle verilen noktaların konumlarını hayal edelim veya basitçe çizelim:
• A ve B Noktaları: Aynı boylam (20° Doğu) üzerinde yer alırlar. B noktası Ekvator'un kuzeyinde, A noktası ise güneyindedir. Bu iki nokta arasındaki mesafe, Ekvator'a olan uzaklık farkından kaynaklanır.
• A ve C Noktaları: Aynı enlem (10° Güney) üzerinde yer alırlar. C noktası, A noktasına göre daha doğudadır (40° D > 20° D). Bu iki nokta arasındaki mesafe, boylam farkından kaynaklanır.
• A ve D Noktaları: Aynı enlem (10° Güney) üzerinde yer alırlar. D noktası, A noktasına göre batıdadır (20° Batı < 20° Doğu). Bu iki nokta arasındaki mesafe, boylam farkından kaynaklanır.
• Şimdi şıkları değerlendirelim (varsayımsal şıklar üzerinden ilerleyelim, çünkü soruda şıklar verilmemiş):
• * "A ve B noktaları Ekvator'a göre simetrik değildir." (Doğru, çünkü enlemleri zıt ama boylamları aynı değilse simetrik olmazlar. Burada boylamları aynı ama enlemleri zıt olduğu için Ekvator'a göre simetriktirler.)
• * "C noktası, A noktasına göre daha doğudadır." (Doğru, çünkü 40° D > 20° D.)
• * "D noktası, A noktasına göre daha batıdadır." (Doğru, çünkü 20° B < 20° D.)
• * "B noktası, A noktasından daha kuzeydedir." (Doğru, çünkü 10° K > 10° G.)
• * "A ve D noktaları arasındaki mesafe, A ve C noktaları arasındaki mesafeden daha fazladır." (Bu ifade genellikle yanlıştır. Çünkü 10° enlem farkı ile 20° boylam farkı (A-C) ve 10° enlem farkı ile 40° boylam farkı (A-D) karşılaştırıldığında, boylam farkı daha büyük olduğu için A-D arasındaki mesafe daha fazla olmalıdır. Ancak, enlem ve boylam arasındaki mesafe Dünya'nın küreselliği nedeniyle enlem derecesine göre değişir. 10° enlem farkı her iki durumda da aynıdır. Boylam farkı ise 40° (A-C) ve 40° (A-D) olduğundan, bu iki mesafe eşit olmalıdır. Eğer şıkta "A ve D noktaları arasındaki mesafe, A ve C noktaları arasındaki mesafeden daha azdır" denseydi, bu yanlış olurdu. Eğer şıkta "A ve D noktaları arasındaki mesafe, A ve C noktaları arasındaki mesafeden daha fazladır" denseydi, bu da yanlış olurdu. En doğru ifade, bu mesafelerin eşit olduğudur.)

Yanlış ifade, mesafelerle ilgili olan ve küreselliği göz ardı eden bir karşılaştırma olacaktır.

• Enlem Değişikliği:
• Başlangıç enlemi: 39° Kuzey
• Varış enlemi: 41° Kuzey
• Enlem değeri artmış ve Kuzey yönünde hareket devam etmiştir. Bu, paketin Ekvator'dan daha uzaklaştığı (kuzeye doğru) anlamına gelir.
• Boylam Değişikliği:
• Başlangıç boylamı: 32° Doğu
• Varış boylamı: 29° Doğu
• Boylam değeri azalmış ve Doğu boylamı içinde batıya doğru hareket etmiştir. Bu, paketin Başlangıç Meridyeni'nden (Greenwich) daha batıya doğru hareket ettiği anlamına gelir.

• Enlem: Bir noktanın Ekvator'a olan açısal uzaklığıdır.
• Ekvator, Dünya'nın tam ortasından geçen ve enlemi 0° olan hayali çizgidir.
• Ekvator, Kuzey Yarımküre'deki enlemleri pozitif (+0° ile +90° arası) ve Güney Yarımküre'deki enlemleri negatif (-0° ile -90° arası) olarak ayırır.

Cevap: 0°

• Enlem: Gemi, yolculuğu boyunca 45° Güney enleminde sabit kalmıştır. Bu, geminin Ekvator'a olan açısal uzaklığının değişmediği anlamına gelir.
• Boylam: Gemi, 15° Batı boylamından başlayıp 15° Doğu boylamına ulaşmıştır. Bu, geminin Başlangıç Meridyeni'ni (Greenwich) geçerek doğuya doğru hareket ettiğini gösterir.

Cevap: Paralel (45° Güney enlem dairesi)

• Enlem: Uçak, yolculuğu boyunca 50° Kuzey enleminde sabit kalmıştır. Bu, enlemin değişmediği anlamına gelir.
• Boylam: Uçak, 10° Doğu boylamından 30° Doğu boylamına hareket etmiştir. Boylam değeri artmış ve Doğu yönünde ilerlemiştir.

Cevap: Doğu yönünde