🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Coğrafya
💡 9. Sınıf Coğrafya: Bölgelerin belirlenmesinde kullanılan kriterlere göre bölge hakkında çıkarım yapabilme Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Coğrafya: Bölgelerin belirlenmesinde kullanılan kriterlere göre bölge hakkında çıkarım yapabilme Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Coğrafyada bölgeler, sahip oldukları benzer özelliklere göre doğal (fiziki) ve beşerî (ekonomik/sosyal) bölgeler olarak iki ana gruba ayrılır.
Buna göre, aşağıda verilen bölge türlerinden hangisi doğal özelliklerine göre belirlenmiş bir bölgedir?
A) Sanayi Bölgesi
B) Yoğun Nüfuslu Bölge
C) Akdeniz İklim Bölgesi
D) Maden Çıkarım Bölgesi
E) Serbest Ticaret Bölgesi
Buna göre, aşağıda verilen bölge türlerinden hangisi doğal özelliklerine göre belirlenmiş bir bölgedir?
A) Sanayi Bölgesi
B) Yoğun Nüfuslu Bölge
C) Akdeniz İklim Bölgesi
D) Maden Çıkarım Bölgesi
E) Serbest Ticaret Bölgesi
Çözüm:
Bölgelerin sınıflandırılmasında kullanılan kriterler, o bölgenin karakterini belirler.
- Doğal Bölgeler: İnsan müdahalesi olmadan, doğanın kendi unsurlarıyla (yer şekilleri, iklim, su, bitki örtüsü) oluşan bölgelerdir.
- Beşerî Bölgeler: İnsan faaliyetleri (nüfus, yerleşme, tarım, sanayi, ulaşım) sonucunda oluşturulan bölgelerdir.
- Sanayi, Nüfus, Maden ve Ticaret bölgeleri insan faaliyetlerine dayandığı için beşerî bölgelerdir.
- Akdeniz İklim Bölgesi ise sıcaklık ve yağış gibi tamamen doğal unsurlara göre belirlendiği için doğal (fiziki) bir bölgedir.
Örnek 2:
Doğal özelliklerine göre belirlenen bölgelerin sınırları ile beşerî özelliklere göre belirlenen bölgelerin sınırlarının değişim hızı birbirinden farklıdır.
Buna göre, aşağıdaki bölge türlerinden hangisinin sınırlarının daha kısa sürede değişmesi beklenir?
A) Alp-Himalaya Dağlık Bölgesi
B) Büyük Sahra Çöl Bölgesi
C) Amazon Havzası Orman Bölgesi
D) Avrupa Birliği Siyasi Bölgesi
E) Sert Karasal İklim Bölgesi
Buna göre, aşağıdaki bölge türlerinden hangisinin sınırlarının daha kısa sürede değişmesi beklenir?
A) Alp-Himalaya Dağlık Bölgesi
B) Büyük Sahra Çöl Bölgesi
C) Amazon Havzası Orman Bölgesi
D) Avrupa Birliği Siyasi Bölgesi
E) Sert Karasal İklim Bölgesi
Çözüm:
Bölge sınırlarının değişimi konusunda temel kural şudur:
📌 Doğal Bölgeler: Yer şekilleri, iklim ve jeolojik yapı gibi unsurlar çok uzun jeolojik zaman dilimlerinde değişir. Bu yüzden sınırları kolay kolay değişmez.
📌 Beşerî ve Ekonomik Bölgeler: İnsan kararları, siyasi antlaşmalar ve ekonomik gelişmeler çok hızlı değişebilir. Bu yüzden sınırları çok kısa sürede değişebilir.
- Dağlık, çöl, orman ve iklim bölgeleri doğal bölgelerdir; sınırları binlerce yılda değişir.
- Avrupa Birliği siyasi bir bölgedir. Bir ülkenin birliğe katılması veya ayrılması (Örn: Brexit) ile bölge sınırı bir günde değişebilir.
Örnek 3:
Bir bölgenin sınırları belirlenirken birden fazla kriter birbiriyle örtüşebilir. Örneğin; iklim özellikleri ile bitki örtüsü özellikleri genellikle paralellik gösterir.
Buna göre, harita üzerinde "Sıcak ve Çok Yağışlı Bölge" olarak sınıflandırılan bir yerin, aynı zamanda aşağıdaki bölge türlerinden hangisiyle en fazla benzerlik göstermesi beklenir?
A) Bozkır Bitki Örtüsü Bölgesi
B) Ekvatoral Yağmur Ormanları Bölgesi
C) Yoğun Nüfuslu Sanayi Bölgesi
D) Dağlık ve Engebeli Bölge
E) Karasal İklim Bölgesi
Buna göre, harita üzerinde "Sıcak ve Çok Yağışlı Bölge" olarak sınıflandırılan bir yerin, aynı zamanda aşağıdaki bölge türlerinden hangisiyle en fazla benzerlik göstermesi beklenir?
A) Bozkır Bitki Örtüsü Bölgesi
B) Ekvatoral Yağmur Ormanları Bölgesi
C) Yoğun Nüfuslu Sanayi Bölgesi
D) Dağlık ve Engebeli Bölge
E) Karasal İklim Bölgesi
Çözüm:
Coğrafi unsurlar arasındaki etkileşim, bölge sınırlarının çakışmasına neden olur.
👉 Bu iklimin doğal bitki örtüsü ise her mevsim yeşil kalan, gür Yağmur Ormanları'dır.
✅ Bu nedenle "Sıcak ve Çok Yağışlı Bölge" sınırları ile "Ekvatoral Yağmur Ormanları Bölgesi" sınırları büyük oranda örtüşür.
✅ Doğru Cevap: B
- Kriter 1: Sıcak ve çok yağışlı olması.
- Kriter 2: Bu iklimin sonucunda oluşan doğal unsur.
👉 Bu iklimin doğal bitki örtüsü ise her mevsim yeşil kalan, gür Yağmur Ormanları'dır.
✅ Bu nedenle "Sıcak ve Çok Yağışlı Bölge" sınırları ile "Ekvatoral Yağmur Ormanları Bölgesi" sınırları büyük oranda örtüşür.
✅ Doğru Cevap: B
Örnek 4:
Bölgeler bazen işlevsel (fonksiyonel) özelliklerine göre de belirlenir. İşlevsel bölgeler; bir merkez etrafında gelişen, yönetim, hizmet veya planlama amacı güden bölgelerdir.
Aşağıdakilerden hangisi işlevsel hizmet bölgelerine örnek olarak gösterilebilir?
A) Doğu Anadolu Projesi (DAP) Bölgesi
B) Karadeniz Teknik Üniversitesi Hizmet Alanı
C) Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Bölge Müdürlükleri
D) Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü Tahmin Bölgeleri
E) Hepsi
Aşağıdakilerden hangisi işlevsel hizmet bölgelerine örnek olarak gösterilebilir?
A) Doğu Anadolu Projesi (DAP) Bölgesi
B) Karadeniz Teknik Üniversitesi Hizmet Alanı
C) Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Bölge Müdürlükleri
D) Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü Tahmin Bölgeleri
E) Hepsi
Çözüm:
İşlevsel bölgeler, belirli bir merkezi odağa sahip olan ve bu odaktan çevreye doğru yayılan etkileşimi temsil eder.
✅ Doğru Cevap: E
- İşlevsel Yönetim Bölgeleri: Valilikler, belediyeler.
- İşlevsel Hizmet Bölgeleri: Eğitim, sağlık, meteoroloji, iletişim gibi hizmetlerin sunulduğu alanlar.
- İşlevsel İstatistik Bölgeleri: Veri toplama amaçlı oluşturulan alanlar (TÜİK).
- İşlevsel Planlama (Proje) Bölgeleri: GAP, DAP gibi kalkınma projeleri.
✅ Doğru Cevap: E
Örnek 5:
Bir araştırmacı, Türkiye'nin batısında yer alan bir bölgeyi incelerken şu notları almıştır:
I. Yaz mevsimi sıcak ve kurak, kış mevsimi ılık ve yağışlı geçer.
II. Bölgede zeytin, incir ve üzüm tarımı yoğun olarak yapılır.
III. Sanayi tesislerinin ve ulaşım ağlarının gelişmiş olmasına bağlı olarak nüfus yoğundur.
Bu notlara göre, araştırmacının incelediği alanla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?
A) Bölge, iklim özelliklerine göre "Akdeniz İklim Bölgesi" içerisinde yer alır.
B) Tarımsal ürün çeşitliliğine göre "Akdeniz Tarım Ürünleri Bölgesi"ndedir.
C) Nüfus miktarına göre "Yoğun Nüfuslu Bölge" sınıfına girer.
D) Yer şekillerine göre "Yüksek ve Sarp Dağlık Bölge" kategorisindedir.
E) Ekonomik faaliyetlerine göre "Gelişmiş Sanayi Bölgesi" olarak tanımlanabilir.
I. Yaz mevsimi sıcak ve kurak, kış mevsimi ılık ve yağışlı geçer.
II. Bölgede zeytin, incir ve üzüm tarımı yoğun olarak yapılır.
III. Sanayi tesislerinin ve ulaşım ağlarının gelişmiş olmasına bağlı olarak nüfus yoğundur.
Bu notlara göre, araştırmacının incelediği alanla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?
A) Bölge, iklim özelliklerine göre "Akdeniz İklim Bölgesi" içerisinde yer alır.
B) Tarımsal ürün çeşitliliğine göre "Akdeniz Tarım Ürünleri Bölgesi"ndedir.
C) Nüfus miktarına göre "Yoğun Nüfuslu Bölge" sınıfına girer.
D) Yer şekillerine göre "Yüksek ve Sarp Dağlık Bölge" kategorisindedir.
E) Ekonomik faaliyetlerine göre "Gelişmiş Sanayi Bölgesi" olarak tanımlanabilir.
Çözüm:
Araştırmacının notlarını tek tek analiz edelim:
✅ Doğru Cevap: D
- I. Not: İklim özelliklerini tarif eder. Yazı sıcak/kurak, kışı ılık/yağışlı olan yer Akdeniz İklim Bölgesi'dir. (A seçeneği doğrulanır).
- II. Not: Tarım ürünlerini belirtir. Zeytin, incir ve üzüm Akdeniz tarım kuşağına aittir. (B seçeneği doğrulanır).
- III. Not: Sanayi, ulaşım ve nüfusun yoğun olduğunu belirtir. (C ve E seçenekleri doğrulanır).
✅ Doğru Cevap: D
Örnek 6:
Bir kargo şirketi, Türkiye genelinde daha hızlı teslimat yapabilmek için ülkeyi 7 ana merkeze ayırmış ve her merkeze bağlı dağıtım alanları belirlemiştir.
Kargo şirketinin yaptığı bu bölge sınıflandırması, coğrafyadaki hangi bölge türüne en iyi örnektir?
A) Doğal Şekilsel Bölge
B) Beşerî Şekilsel Bölge
C) İşlevsel Hizmet Bölgesi
D) Siyasi Bölge
E) Hidrografik Bölge
Kargo şirketinin yaptığı bu bölge sınıflandırması, coğrafyadaki hangi bölge türüne en iyi örnektir?
A) Doğal Şekilsel Bölge
B) Beşerî Şekilsel Bölge
C) İşlevsel Hizmet Bölgesi
D) Siyasi Bölge
E) Hidrografik Bölge
Çözüm:
Günlük hayatta kurumların veya şirketlerin operasyonlarını yönetmek için oluşturduğu bölgeler İşlevsel Bölgeler kategorisine girer.
- Neden? Çünkü burada amaç, bir merkezden (dağıtım merkezi) çevreye hizmet sunmaktır.
- Kargo dağıtımı bir hizmet faaliyetidir.
- Bu nedenle kargo şirketinin belirlediği bu alanlar İşlevsel Hizmet Bölgesi olarak adlandırılır.
Örnek 7:
Aşağıdaki tabloda üç farklı bölgenin sınırlarının belirlenmesinde kullanılan kriterler verilmiştir:
K Bölgesi: Yıllık toplam yağış miktarının \( 200 \) mm'nin altında olması.
L Bölgesi: Kişi başına düşen milli gelirin \( 20.000 \) Doların üzerinde olması.
M Bölgesi: Aktif volkanik faaliyetlerin ve deprem riskinin yüksek olması.
Buna göre, hangi bölgelerin sınırlarının değişmesi için çok uzun bir zaman geçmesi gerekir?
A) Yalnız K
B) Yalnız L
C) K ve L
D) K ve M
E) L ve M
K Bölgesi: Yıllık toplam yağış miktarının \( 200 \) mm'nin altında olması.
L Bölgesi: Kişi başına düşen milli gelirin \( 20.000 \) Doların üzerinde olması.
M Bölgesi: Aktif volkanik faaliyetlerin ve deprem riskinin yüksek olması.
Buna göre, hangi bölgelerin sınırlarının değişmesi için çok uzun bir zaman geçmesi gerekir?
A) Yalnız K
B) Yalnız L
C) K ve L
D) K ve M
E) L ve M
Çözüm:
Bölge sınırlarının değişim hızı, kriterin doğal mı yoksa beşerî mi olduğuna bağlıdır.
✅ Doğru Cevap: D
- K Bölgesi: Yağış miktarı bir iklim elemanıdır. İklim bölgeleri doğal bölgelerdir ve sınırları çok yavaş değişir.
- L Bölgesi: Milli gelir ekonomik (beşerî) bir kriterdir. Ekonomik krizler veya hızlı büyüme ile bu bölgenin sınırı birkaç yıl içinde değişebilir.
- M Bölgesi: Volkanizma ve deprem jeolojik (doğal) süreçlerdir. Yer yapısı ile ilgili bu bölgelerin sınırları milyonlarca yıl aynı kalabilir.
✅ Doğru Cevap: D
Örnek 8:
Bölgeler oluşturulurken bazen "Karma Bölgeler" ortaya çıkabilir. Örneğin bir yer hem "Turizm Bölgesi" hem de "Kıyı Bölgesi" olabilir.
Aşağıdaki yerlerden hangisi "Dağlık Bölge" kriteri ile "Seyrek Nüfuslu Bölge" kriterinin bir arada görüldüğü bir alandır?
A) Marmara Denizi Çevresi
B) Hollanda ve Belçika Kıyıları
C) Himalaya Dağları ve Çevresi
D) Nil Nehri Deltası
E) Mezopotamya Ovası
Aşağıdaki yerlerden hangisi "Dağlık Bölge" kriteri ile "Seyrek Nüfuslu Bölge" kriterinin bir arada görüldüğü bir alandır?
A) Marmara Denizi Çevresi
B) Hollanda ve Belçika Kıyıları
C) Himalaya Dağları ve Çevresi
D) Nil Nehri Deltası
E) Mezopotamya Ovası
Çözüm:
Soruda bizden iki kriterin çakışması isteniyor:
- Fiziki Kriter: Dağlık ve engebeli olması.
- Beşerî Kriter: Nüfusun az (seyrek) olması.
- Marmara Çevresi: Düzdür ve yoğun nüfusludur. (Uymaz)
- Hollanda/Belçika: Düzdür ve yoğun nüfusludur. (Uymaz)
- Himalaya Dağları: Dünyanın en yüksek yeridir (Dağlık) ve yaşam koşulları zor olduğu için çok az insan yaşar (Seyrek Nüfuslu). (Tam Uyar!)
- Nil Deltası ve Mezopotamya: Düz ovalardır ve yoğun nüfusludur. (Uymaz)
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-cografya-bolgelerin-belirlenmesinde-kullanilan-kriterlere-gore-bolge-hakkinda-cikarim-yapabilme/sorular