💡 9. Sınıf Biyoloji: Üç üst âlem sisteminde yer alan canlılar ve genel özellikleri (bakteriler, arkeler, ökaryotlar: protistler, bitkiler, mantarlar, hayvanlar), Karbonhidratlar, Yağlar, Proteinler, Nükleik asitler, Vitaminler, Prokaryot ve ökaryot hücre, Hücre zarından madde Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Biyoloji: Üç üst âlem sisteminde yer alan canlılar ve genel özellikleri (bakteriler, arkeler, ökaryotlar: protistler, bitkiler, mantarlar, hayvanlar), Karbonhidratlar, Yağlar, Proteinler, Nükleik asitler, Vitaminler, Prokaryot ve ökaryot hücre, Hücre zarından madde Çözümlü Örnekler
I. Bitkiler tarafından sentezlenme
II. Kapalı formüllerinin \( C_{6}H_{12}O_{6} \) olması
III. Dehidrasyon tepkimelerine katılabilme
Verilen moleküllerin özelliklerini adım adım inceleyelim:
- I. Öncül: Glikoz ve fruktoz bitkisel kaynaklıdır. Galaktoz ise genellikle hayvansal (süt şekeri bileşeni) olarak bilinse de bazı bitkilerde de bulunabilir. Ancak müfredat düzeyinde galaktoz hayvansal, fruktoz bitkisel olarak gruplandırılır. Dolayısıyla bu tam bir ortaklık sağlamayabilir.
- II. Öncül: Glikoz, fruktoz ve galaktoz birbirinin izomeridir. Yani kapalı formülleri aynı (\( C_{6}H_{12}O_{6} \)), açık formülleri farklıdır. ✅
- III. Öncül: Bu üç monosakkarit de birleşerek disakkaritleri (maltoz, sükroz, laktoz) veya polisakkaritleri oluşturmak için dehidrasyon tepkimesine girer. ✅
a) 10 adet trigliserit sentezlenmesi için kaç adet yağ asidi gereklidir?
b) Bu tepkime sonucunda kaç adet ester bağı kurulur?
Trigliserit sentezi denklemini hatırlayalım:
\[ 3 \text{ Yağ Asidi} + 1 \text{ Gliserol} \rightarrow 1 \text{ Trigliserit} + 3 H_{2}O \]- a) Yağ Asidi Sayısı: 1 trigliserit için 3 yağ asidi gerekiyorsa; \( 10 \times 3 = 30 \) adet yağ asidi gerekir. 💡
- b) Ester Bağı Sayısı: Her bir yağ asidi ile gliserol arasında 1 ester bağı kurulur. 1 trigliserit oluşurken 3 ester bağı kurulduğuna göre; \( 10 \times 3 = 30 \) adet ester bağı kurulur.
Bu durum biyolojik olarak nasıl açıklanır? Proteinlerin hangi yapısı bu olaydan etkilenir?
Bu olay proteinlerin denatürasyonu olarak adlandırılır:
- Yüksek Sıcaklık: Yumurta pişirilirken maruz kaldığı yüksek ısı, proteinlerin üç boyutlu yapısını bir arada tutan zayıf bağları koparır.
- Yapısal Değişim: Proteinlerin sekonder, tersiyer ve kuaterner yapıları bozulur ancak amino asit dizilimi yani primer yapısı değişmez. 🧬
- Fonksiyon Kaybı: Yapısı bozulan protein biyolojik işlevini kaybeder, bu yüzden sıvı halden katı hale geçer.
1. Kendini eşleyebilme (Replikasyon)
2. Yapısında Urasil bazı bulundurma
3. Tek zincirli yapıda olma
4. Protein sentezinde görev alma
DNA ve RNA arasındaki farkları analiz edelim:
- 1. Kendini eşleme: Sadece DNA'ya özgüdür. RNA, DNA üzerinden sentezlenir.
- 2. Urasil bazı: Sadece RNA'da bulunur. DNA'da bunun yerine Timin vardır. ✅
- 3. Tek zincirli olma: RNA genellikle tek zincirlidir. DNA çift zincirlidir. ✅
- 4. Protein sentezi: Hem DNA (bilgi verir) hem de RNA (bilgiyi taşır/uygular) görev alır. Bu ortaktır.
Buna göre; ribozom bulundurma, hücre zarına sahip olma ve kalıtım materyalini (DNA) sitoplazmada bulundurma özelliklerinden hangileri tüm canlı hücrelerde ortaktır?
Hücre tiplerini karşılaştıralım:
- Ribozom: Protein sentezinin yapıldığı yerdir ve istisnasız tüm canlı hücrelerde (prokaryot ve ökaryot) bulunur. ✅
- Hücre Zarı: Hücrenin bütünlüğünü koruyan ve madde alışverişini sağlayan bu yapı tüm hücrelerde ortaktır. ✅
- DNA'nın Sitoplazmada Olması: Bu sadece prokaryot (bakteri ve arkeler) hücrelere özgüdür. Ökaryotlarda DNA çekirdek içindedir. ❌
Bir süre sonra bu hücrede meydana gelebilecek değişimleri (su durumu, koful hacmi, hücre zarı ile çeper arası mesafe) açıklayınız.
Hücre kendinden yoğun bir ortama konulduğunda osmoz kuralları gereği dışarıya su verir:
- Plazmoliz: Hücre su kaybederek büzülür. Bu olaya plazmoliz denir. 💧
- Koful Hacmi: Su kaybeden merkezi kofulun hacmi küçülür.
- Zar-Çeper Mesafesi: Bitki hücresinin çeperi serttir ve şeklini korur ancak hücre zarı içeri doğru büzüldüğü için zar ile çeper arasındaki mesafe artar. 📏
- Turgor Basıncı: Su kaybı nedeniyle turgor basıncı azalır, ozmotik basınç artar.
Arkeleri, bakterilerden ayıran ve onları ökaryotlara daha yakın kılan en önemli özelliklerden iki tanesini yazınız.
Arkeler (Archaea) dış görünüş olarak bakterilere benzese de genetik ve metabolik olarak farklıdırlar:
- Histon Proteinleri: Arkelerin DNA'sı, tıpkı ökaryotlarda olduğu gibi histon proteinleri etrafına sarılıdır. Bakterilerde ise DNA çıplaktır. 🧬
- Hücre Duvarı: Bakterilerin hücre duvarı peptidoglikan yapılıyken, arkelerin hücre duvarı yalancı (psödo) peptidoglikan yapılıdır veya farklı proteinlerden oluşur.
- Ekstrem Koşullar: Arkeler çok yüksek sıcaklık, yüksek tuzluluk gibi ekstrem koşullarda yaşayabilen özel enzim sistemlerine sahiptir.
I. Tamamı çok hücrelidir.
II. Hücre duvarları kitin yapılıdır.
III. Depo polisakkaritleri glikojendir.
IV. Fotosentez yaparak kendi besinlerini üretirler.
Mantarların genel özelliklerini inceleyelim:
- I. Öncül: Yanlış. Mantarların tek hücreli (örneğin maya mantarı) ve çok hücreli türleri vardır. ❌
- II. Öncül: Doğru. Mantarların belirgin özelliklerinden biri hücre duvarlarının kitin adı verilen azotlu bir polisakkaritten oluşmasıdır. ✅
- III. Öncül: Doğru. Mantarlar, hayvanlar ve bakteriler gibi fazla glikozu glikojen olarak depolar. ✅
- IV. Öncül: Yanlış. Mantarların tamamı heterotroftur (tüketici). Kloroplastları yoktur ve fotosentez yapamazlar. ❌
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-biyoloji-uc-ust-lem-sisteminde-yer-alan-canlilar-ve-genel-ozellikleri-bakteriler-arkeler-okaryotlar-protistler-bitkiler-mantarlar-hayvanlar-karbonhidratlar-yaglar-proteinler-nukleik-asitler-vitaminler-prokaryot-ve-okaryot-hucre-hucre-zarindan-madd/sorular