🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Biyoloji
💡 9. Sınıf Biyoloji: Üç üst alem sisteminde yer alan canlılar ve genel özellikleri: bakteriler, arkeler, protista, bitki, mantar, hayvan Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Biyoloji: Üç üst alem sisteminde yer alan canlılar ve genel özellikleri: bakteriler, arkeler, protista, bitki, mantar, hayvan Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Bakteriler alemi ile ilgili aşağıda verilen özelliklerden hangileri tüm bakteri türlerinde ortak olarak gözlemlenir?
I. Peptidoglikan yapılı hücre duvarına sahip olma
II. Kamçı yardımıyla aktif hareket etme
III. Halkasal yapıdaki \( DNA \) molekülünü sitoplazmada bulundurma
Çözüm:
Bakteriler aleminin genel özelliklerini inceleyelim:
- I. Öncül: Bakterilerin büyük bir kısmında peptidoglikan hücre duvarı bulunur ancak hücre duvarı olmayan nadir türler de vardır. MEB müfredatında genel bir özellik olarak kabul edilse de "tüm" ifadesi dikkat gerektirir.
- II. Öncül: Kamçı sadece aktif hareket eden bakterilerde bulunur. Bazı bakteriler pasif hareket eder.
- III. Öncül: Tüm bakteriler prokaryot hücre yapısına sahiptir. Bu nedenle çekirdekleri yoktur ve halkasal \( DNA \) sitoplazmada serbest halde bulunur. Bu özellik tüm bakteriler için ortaktır.
Örnek 2:
Arkeler alemini, Bakteriler aleminden ayıran en temel farklardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tek hücreli olmaları
B) Prokaryot hücre yapısına sahip olmaları
C) Ekstrem (uç) koşullarda yaşayabilen türlerinin bulunması
D) Ribozom organeline sahip olmaları
Çözüm:
Arkeler ve Bakteriler arasındaki farkları şu şekilde özetleyebiliriz:
✅ Cevap: C
- Her iki grup da prokaryot ve tek hücreli canlılardır.
- Her iki grupta da protein sentezi için ribozom bulunur.
- Arkeler; çok yüksek sıcaklık (termolfil), çok yüksek tuz (halofil) veya çok düşük \( pH \) gibi diğer canlıların yaşayamayacağı ekstrem koşullarda yaşayabilen özel enzim sistemlerine sahiptir.
✅ Cevap: C
Örnek 3:
Anneniz mutfakta sütün içerisine bir miktar yoğurt ekleyip üzerini örterek beklettiğinde sütün yoğurda dönüştüğünü görürsünüz. Bu fermantasyon olayını gerçekleştiren canlı grubu aşağıdakilerden hangisidir?
🦠 İpucu: Bu canlılar mikroskobik olup sütün içindeki laktozu laktik aside çevirirler.
Çözüm:
Günlük hayatta karşılaştığımız bu durumun biyolojik açıklaması şöyledir:
✅ Cevap: Bakteriler
- Sütün yoğurda dönüşmesini sağlayan canlılar Bakteriler alemine aittir.
- Bu bakteriler "Laktik asit bakterileri" olarak adlandırılır.
- Glikozu parçalayarak enerji elde ederler ve yan ürün olarak laktik asit üretirler.
- Oluşan bu asit, sütün proteinlerini pıhtılaştırarak yoğurt kıvamına gelmesini sağlar.
✅ Cevap: Bakteriler
Örnek 4:
Protista alemi içerisinde yer alan canlılar çok çeşitlidir. Aşağıda verilen canlılardan hangisi hem ototrof (üretici) hem de heterotrof (tüketici) beslenme özelliğine sahiptir?
🟢 Amip
🟢 Paramesyum
🟢 Öglena
🟢 Plazmodyum
Çözüm:
Protista alemi üyelerinin beslenme şekillerini inceleyelim:
✅ Cevap: Öglena
- Amip ve Paramesyum: Sadece heterotrof beslenirler.
- Öglena: Kloroplastı olduğu için ışık varlığında fotosentez yapar (ototrof). Işık yoksa dışarıdan besin alır (heterotrof).
- Plazmodyum: Parazit bir canlıdır, heterotrof beslenir.
✅ Cevap: Öglena
Örnek 5:
Bir öğrenci, mikroskopta incelediği bir canlının şu özelliklere sahip olduğunu not ediyor:
1. Hücre duvarı kitin yapılıdır.
2. Depo polisakkariti glikojendir.
3. Kloroplastı yoktur, heterotrof beslenir.
Çözüm:
Verilen özellikleri adım adım analiz edelim:
✅ Cevap: Mantarlar
- Kitin yapılı hücre duvarı: Bitkilerde selüloz, bakterilerde peptidoglikan bulunur. Kitin ise Mantarlar (Fungi) alemine özgüdür.
- Glikojen depolama: Bakteriler, arkeler, cıvık mantarlar, mantarlar ve hayvanlar glikojen depolar. Bitkiler ise nişasta depolar.
- Heterotrof beslenme: Mantarlar fotosentez yapamaz, ayrıştırıcı veya parazit olarak yaşarlar.
✅ Cevap: Mantarlar
Örnek 6:
Bitkiler alemi ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Tamamı çok hücreli ve ökaryot canlılardır.
B) Hücre çeperleri selüloz yapılıdır.
C) Glikozun fazlasını glikojen olarak depolarlar.
D) Fotosentez yaparak kendi besinlerini üretirler.
Çözüm:
Bitkiler aleminin temel özelliklerini hatırlayalım:
✅ Cevap: C
- A Şıkkı: Doğrudur. Bitkilerin tamamı ökaryot ve çok hücrelidir.
- B Şıkkı: Doğrudur. Bitki hücrelerini çevreleyen koruyucu duvar selülozdur.
- C Şıkkı: Yanlıştır. Bitkiler glikozun fazlasını nişasta olarak depolar. Glikojen; bakteri, arke, mantar ve hayvanlarda bulunur.
- D Şıkkı: Doğrudur. Kloroplast organeli sayesinde ışık enerjisini kullanırlar.
✅ Cevap: C
Örnek 7:
Hayvanlar aleminin genel özellikleri düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi tüm hayvanlar için ortak bir özelliktir?
I. Aktif hareket edebilme
II. Heterotrof beslenme
III. Hücre duvarına sahip olmama
Çözüm:
Hayvanlar alemini diğerlerinden ayıran kritik noktalar şunlardır:
✅ Cevap: II ve III
- I. Öncül: Çoğu hayvan aktif hareket eder ancak süngerler ve bazı mercanlar gibi ergin dönemde bir yere bağlı yaşayan (pasif) hayvanlar da vardır.
- II. Öncül: Hayvanların tamamı dışarıdan besin almak zorundadır, yani heterotroftur.
- III. Öncül: Hayvan hücrelerinin hiçbirinde hücre duvarı (çeperi) bulunmaz. Bu durum onları bitki, mantar ve bakterilerden ayırır.
✅ Cevap: II ve III
Örnek 8:
Bir orman gezisi sırasında ağaç gövdelerinde veya nemli topraklarda şemsiye benzeri yapılar görürsünüz. Bu canlılar bitki gibi toprağa bağlı yaşasalar da bitki değildirler.
Bu canlıların bitkilerden ayrılmasını sağlayan en önemli fark nedir?
Çözüm:
Ormanlarda gördüğümüz bu canlılar Şapkalı Mantarlardır.
✅ Cevap: Fotosentez yapamamaları (Heterotrof olmaları).
- Beslenme Farkı: En temel fark beslenmedir. Bitkiler yeşil kısımlarıyla fotosentez yaparak kendi besinlerini üretirler. Mantarlar ise klorofile sahip değildir ve heterotrof beslenirler.
- Hücre Duvarı: Bitkilerde selüloz, mantarlarda kitin bulunur.
- Depo Maddesi: Bitkiler nişasta, mantarlar glikojen depolar.
✅ Cevap: Fotosentez yapamamaları (Heterotrof olmaları).
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-biyoloji-uc-ust-alem-sisteminde-yer-alan-canlilar-ve-genel-ozellikleri-bakteriler-arkeler-protista-bitki-mantar-hayvan/sorular