🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Biyoloji
💡 9. Sınıf Biyoloji: Stoplazma ve organeller Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Biyoloji: Stoplazma ve organeller Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Hücre içerisinde tüm canlılarda ortak olarak bulunan, zarsız yapıya sahip olan ve protein sentezinin gerçekleştiği organel aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mitokondri
B) Ribozom
C) Lizozom
D) Kloroplast
E) Golgi Aygıtı
A) Mitokondri
B) Ribozom
C) Lizozom
D) Kloroplast
E) Golgi Aygıtı
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için organellerin temel özelliklerini hatırlayalım:
- ✅ Ribozom: Tüm canlı hücrelerde (prokaryot ve ökaryot) ortak olarak bulunur.
- ✅ Yapısı: Zarsız bir organeldir ve nükleoprotein (rRNA + Protein) yapıdadır.
- ✅ Görevi: Hücrenin ihtiyacı olan proteinlerin sentezini yapmaktır.
- ❌ Diğer seçeneklerdeki mitokondri, kloroplast, lizozom ve golgi sadece ökaryot hücrelerde bulunur ve zarlı yapıdadır.
Örnek 2:
Bir bitki hücresinde bulunan mitokondri organeli ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Çift zarlı bir yapıya sahiptir.
B) Kendine ait DNA, RNA ve ribozomu bulunur.
C) Oksijenli solunum ile ATP üretir.
D) Hücre bölünmesinden bağımsız olarak çoğalamaz.
E) İç zarı yüzey alanını genişletmek için kıvrımlar (krista) oluşturmuştur.
A) Çift zarlı bir yapıya sahiptir.
B) Kendine ait DNA, RNA ve ribozomu bulunur.
C) Oksijenli solunum ile ATP üretir.
D) Hücre bölünmesinden bağımsız olarak çoğalamaz.
E) İç zarı yüzey alanını genişletmek için kıvrımlar (krista) oluşturmuştur.
Çözüm:
Mitokondri organelinin özelliklerini inceleyelim:
- 💡 Yapı: Dış zar düz, iç zar ise krista adı verilen kıvrımlara sahiptir. Bu doğru bir bilgidir.
- 💡 Genetik Materyal: Mitokondrinin kendine ait \( DNA \), \( RNA \) ve ribozomu vardır. Bu sayede kendi proteinlerini üretebilir.
- 💡 Çoğalma: Mitokondri, çekirdek kontrolünde olmak şartıyla hücre bölünmesini beklemeden kendi kendine bölünüp çoğalabilir. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
- 💡 Enerji: Hücrenin enerji santralidir ve oksijenli solunumla \( ATP \) sentezler.
Örnek 3:
Günlük hayatta tükettiğimiz sütün sağılmasından sonra, meme bezlerindeki hücrelerde üretilen sütün paketlenip hücre dışına salgılanmasında görevli olan temel organel hangisidir? 🥛
Çözüm:
Hücrede salgı üretimi ve paketleme süreçleri şu şekilde işler:
- 📌 Golgi Aygıtı: Hücrede salgı maddelerinin (süt, ter, gözyaşı, mukus) üretilmesinden, paketlenmesinden ve salgılanmasından sorumludur.
- 📌 Üst üste dizilmiş yassı keseciklerden oluşur.
- 📌 Endoplazmik retikulumdan gelen maddeleri işleyerek son formunu verir ve koful şeklinde paketler.
- 👉 Bu nedenle tükürük bezi, süt bezi gibi salgı yapan hücrelerde Golgi Aygıtı sayısı oldukça fazladır.
Örnek 4:
Tatlı sularda yaşayan bir hücreli canlılardan olan paramesyumda, hücre içine giren fazla suyun dışarı atılmasını sağlayan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Besin kofulu
B) Depo kofulu
C) Kontraktil (Kasılgan) koful
D) Merkezi koful
E) Salgı kofulu
A) Besin kofulu
B) Depo kofulu
C) Kontraktil (Kasılgan) koful
D) Merkezi koful
E) Salgı kofulu
Çözüm:
Tatlı suda yaşayan tek hücrelilerde (amip, öglena, paramesyum) homeostaziyi (iç denge) korumak çok önemlidir:
- 💧 Tatlı su, hücre içine göre daha az yoğundur. Bu yüzden hücre sürekli su alır.
- ⚡ Kontraktil Koful: Hücreye giren bu fazla suyu \( ATP \) harcayarak aktif bir şekilde dışarı pompalar.
- ⚠️ Eğer bu koful çalışmazsa hücre aşırı su alarak patlayabilir (hemoliz).
- 🌱 Not: Merkezi koful sadece bitki hücrelerinde bulunur.
Örnek 5:
Aşağıdaki organellerden hangisi, hücre içi sindirimde görev alan enzimlerin üretiminden, taşınmasından ve paketlenmesinden sorumlu organeller grubuna dahil değildir?
A) Ribozom
B) Endoplazmik Retikulum
C) Golgi Aygıtı
D) Lizozom
E) Sentrozom
A) Ribozom
B) Endoplazmik Retikulum
C) Golgi Aygıtı
D) Lizozom
E) Sentrozom
Çözüm:
Hücre içi sindirim sistemi organellerinin işleyişine bakalım:
- 1️⃣ Ribozom: Sindirim enzimlerini (protein yapılı) sentezler.
- 2️⃣ Endoplazmik Retikulum: Üretilen enzimleri Golgi'ye taşır.
- 3️⃣ Golgi Aygıtı: Enzimleri paketleyerek Lizozom organelini oluşturur.
- 4️⃣ Lizozom: İçindeki enzimlerle sindirimi gerçekleştirir.
- ❌ Sentrozom: Sadece hücre bölünmesi sırasında iğ ipliklerini oluşturur, sindirimle ilgisi yoktur.
Örnek 6:
Kurbağa larvalarının (iribaş) erginleşme sürecinde kuyruklarının yok olması veya insan embriyosunda anne karnındayken bitişik olan parmak aralarının açılması hangi organelin faaliyeti ile açıklanır? 🐸
Çözüm:
Bu olay biyolojide otoliz olarak adlandırılır:
- 🦴 Lizozom: İçerisinde çok güçlü sindirim enzimleri bulundurur.
- 💥 Hücre yaşlandığında veya programlanmış hücre ölümü gerektiğinde lizozom zarı parçalanır ve enzimler sitoplazmaya dağılır.
- ♻️ Bu durum hücrenin kendi kendini sindirmesine neden olur.
- ✨ Kurbağa kuyruğunun kopması ve parmak aralarının oluşumu bu sayede gerçekleşir.
Örnek 7:
Bir bitki hücresinde bulunan kloroplast organeli, ışık varlığında aşağıdaki dönüşümlerden hangisini gerçekleştirir?
A) Glikoz \( \rightarrow \) Nişasta
B) \( CO_2 + H_2O \rightarrow \) Glikoz + \( O_2 \)
C) Protein \( \rightarrow \) Amino asit
D) \( ATP \rightarrow \) Isı enerjisi
E) Yağ \( \rightarrow \) Yağ asidi
A) Glikoz \( \rightarrow \) Nişasta
B) \( CO_2 + H_2O \rightarrow \) Glikoz + \( O_2 \)
C) Protein \( \rightarrow \) Amino asit
D) \( ATP \rightarrow \) Isı enerjisi
E) Yağ \( \rightarrow \) Yağ asidi
Çözüm:
Kloroplastın temel görevi fotosentezdir:
- ☀️ Güneş ışığını kullanarak inorganik maddelerden organik madde sentezler.
- 🌿 Formül: Karbondioksit (\( CO_2 \)) ve su (\( H_2O \)) birleşerek besin (Glikoz) ve oksijen (\( O_2 \)) oluşturur.
- 📍 Bu olay kloroplastın stroma ve grana bölümlerinde gerçekleşir.
- ❌ A seçeneği lökoplastın, C ve E seçenekleri ise lizozomun görevine örnektir.
Örnek 8:
Hayvan hücrelerinde bulunan sentrozom organeli ile ilgili verilen;
I. Zarsız bir organeldir.
II. Hücre bölünmesi sırasında iğ ipliklerini oluşturur.
III. Olgun alyuvar hücrelerinde ve gelişmiş bitki hücrelerinde bulunmaz.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
I. Zarsız bir organeldir.
II. Hücre bölünmesi sırasında iğ ipliklerini oluşturur.
III. Olgun alyuvar hücrelerinde ve gelişmiş bitki hücrelerinde bulunmaz.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Çözüm:
Sentrozomun özelliklerini madde madde inceleyelim:
- ✅ I. Öncül: Sentrozom, ribozom gibi zarsız bir organeldir. Doğru.
- ✅ II. Öncül: Hücre bölünmesi (mitoz/mayoz) sırasında zıt kutuplara çekilerek iğ ipliklerini organize eder. Doğru.
- ✅ III. Öncül: Sentrozom; yüksek yapılı (gelişmiş) bitki hücrelerinde, olgun alyuvarlarda, sinir hücrelerinde ve yumurta hücresinde bulunmaz. Doğru.
Tüm öncüller doğru olduğu için cevap I, II ve III olur.
Cevap: I, II ve IIIDaha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-biyoloji-stoplazma-ve-organeller/sorular