Protista, prokaryotik hücre soru çözümü Ders Notu

Canlıların sınıflandırılmasında hücre yapısı en temel kriterlerden biridir. Hücreler, kalıtım materyalinin (DNA) hücre çekirdeği içinde olup olmamasına göre prokaryot ve ökaryot olmak üzere ikiye ayrılır. Bakteriler ve arkeler prokaryotik hücre yapısına sahipken; protista, mantar, bitki ve hayvanlar alemindeki canlılar ökaryotik hücre yapısına sahiptir. Bu ünitede prokaryotik canlılar ile ökaryotik canlıların en basit gruplarından biri olan Protista alemini karşılaştırmalı soru çözümleriyle inceleyeceğiz.

🦠 Prokaryotik Hücre Yapısı ve Özellikleri

Prokaryotik hücreler, zarla çevrili bir çekirdeğe ve zarlı organellere sahip olmayan ilkel yapılı hücrelerdir. Bu hücrelerin en belirgin özellikleri şunlardır:

• Çekirdek Yoktur: Kalıtım materyali olan halkasal DNA, sitoplazmada nükleoid adı verilen bölgede serbest halde bulunur.
• Zarlı Organel Bulundurmazlar: Mitokondri, kloroplast, endoplazmik retikulum gibi zarlı organelleri yoktur.
• Ribozom İçerirler: Protein sentezinin gerçekleştiği zarsız bir organel olan ribozom, prokaryotlarda bulunan tek organel çeşididir.
• Temsilcileri: Sadece Bakteriler ve Arkeler alemi prokaryot hücre yapısına sahiptir.

🔬 Protista Aleminin Genel Özellikleri

Protista alemi, ökaryotik hücre yapısına sahip olan ve genellikle tek hücreli canlılardan oluşan oldukça heterojen bir gruptur. Bu alemdeki canlılar prokaryotlardan gelişmiş hücre yapılarıyla ayrılırlar:

• Çekirdek ve Zarlı Organeller Vardır: DNA'ları çekirdek zarı ile çevrili bir çekirdek içinde yer alır. Mitokondri, kloroplast gibi zarlı organellere sahiptirler.
• Kontraktil Koful: Tatlı sularda yaşayan tek hücreli protistlerde (amip, öglena, paramesyum) hücre içine giren fazla suyu aktif taşıma ile dışarı atan kontraktil koful bulunur. Bu işlem sırasında ATP harcanır.
• Beslenme Şekilleri: Ototrof (kloroplastı olan öglena ve algler), heterotrof (amip, paramesyum) veya hem ototrof hem heterotrof (öglena) olabilirler.

✍️ Protista ve Prokaryotik Hücre Çözümlü Sorular

Soru 1

Bir biyoloji öğretmeni tahtaya prokaryot bir bakteri ile ökaryot bir paramesyumun ortak özelliklerini yazmak istemektedir.
Buna göre, öğretmenin tahtaya yazabileceği özellikler arasında aşağıdakilerden hangisi yer alabilir?
A) Çekirdek zarına sahip olma
B) Kontraktil koful bulundurma
C) Ribozom organeli ile protein sentezleme
D) Mitokondri organelinde ATP üretme
E) Kloroplast organeli ile fotosentez yapma

Çözüm:
Prokaryotik hücre yapısına sahip olan bakterilerde zarlı hiçbir organel (mitokondri, kloroplast, koful vb.) ve çekirdek zarı bulunmaz. Ökaryotik bir canlı olan paramesyumda ise çekirdek, mitokondri ve kontraktil koful gibi yapılar mevcuttur. Ancak protein sentezinin yapıldığı zarsız bir organel olan ribozom, hem prokaryotik bakterilerde hem de ökaryotik paramesyumda ortak olarak bulunur. Bu nedenle her iki canlı da ribozom organeli ile protein sentezini gerçekleştirebilir.
Doğru Cevap: C

Soru 2

Tatlı sularda yaşayan tek hücreli bir protist olan amip, bulunduğu ortama göre daha yoğun bir sitoplazmaya sahiptir. Bu durum amibin sürekli su almasına neden olur.
Amibin hücresel bütünlüğünü korumak ve hemoliz olmasını (patlamasını) engellemek için doğrudan görev yapan organel aşağıdakilerden hangisidir?
A) Lizozom
B) Kontraktil Koful
C) Mitokondri
D) Golgi Aygıtı
E) Ribozom

Çözüm:
Tatlı sularda yaşayan amip, öglena ve paramesyum gibi tek hücreli ökaryot canlılarda hücre çeperi bulunmaz. Bu canlılar hipotonik (az yoğun) ortamda yaşadıkları için hücre içine sürekli su girişi olur. Hücreye giren bu fazla suyun hücreyi patlatmaması için aktif olarak dışarı pompalanması gerekir. Bu görevi gerçekleştiren özelleşmiş organel kontraktil kofuldur. Kontraktil koful bu çalışması sırasında enerji harcar. Dolayısıyla doğrudan görev yapan organel kontraktil kofuldur.
Doğru Cevap: B

Soru 3

Öglena, hem kloroplast organeli bulundurup ışık varlığında kendi besinini üretebilen hem de ışık olmadığında dışarıdan hazır besin alabilen bir protisttir.
Buna göre öglena ile ilgili;
I. Hem ototrof hem heterotrof beslenir.
II. Ökaryotik hücre yapısına sahiptir.
III. Prokaryotik canlılar gibi zarsız kloroplasta sahiptir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III

Çözüm:
Öglena, ışık varlığında fotosentez yaptığı için ototrof, ışık yokluğunda dışarıdan besin aldığı için heterotrof beslenir. Bu yüzden "hem ototrof hem heterotrof" beslenen canlılara en iyi örnektir (I. öncül doğru). Öglena, Protista aleminde yer alır ve Protista alemi üyeleri ökaryotik hücre yapısına sahiptir (II. öncül doğru). Kloroplast çift zarlı bir organeldir ve prokaryotik canlılarda kloroplast bulunmaz; prokaryotlar fotosentezi sitoplazmadaki serbest klorofillerle yapar. Öglenadaki kloroplast ise zarlıdır (III. öncül yanlış).
Doğru Cevap: C

Soru 4

Aşağıdaki tabloda prokaryot ve ökaryot hücrelerin bazı özellikleri karşılaştırılmıştır. Tablodaki boşlukları inceleyiniz.

Özellik	Prokaryot Hücre	Ökaryot Hücre (Protista)
Çekirdek Yapısı	Yok (DNA sitoplazmada)	Var (DNA çekirdek içinde)
Zarlı Organeller	Bulunmaz	Bulunur (Mitokondri vb.)
Ribozom	Bulunur	Bulunur
Hücre Sayısı	Her zaman tek hücreli	Genellikle tek hücreli (bazı algler çok hücreli)