🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Biyoloji
💡 9. Sınıf Biyoloji: Protisler Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Biyoloji: Protisler Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Protisler alemine ait canlıların genel özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? 💡
- Ökaryot hücre yapısına sahiptirler.
- Tek hücreli veya çok hücreli olabilirler.
- Beslenme şekilleri heterotrof veya ototrof olabilir.
- Hareket için genellikle kamçı, sil veya yalancı ayak kullanırlar.
- Canlılar alemleri içinde en az çeşitliliğe sahip gruptur.
Çözüm:
Bu soruda protistlerin genel özelliklerini hatırlayarak yanlış olanı bulmamız isteniyor. İşte adım adım çözüm:
- ✅ 1. Öncül: Protistler, bakterilerden farklı olarak ökaryot hücre yapısına sahiptirler. Yani çekirdekleri ve zarlı organelleri vardır. Bu ifade doğrudur.
- ✅ 2. Öncül: Protistler alemi, amip gibi tek hücrelileri ve bazı algler gibi çok hücrelileri barındırır. Bu ifade de doğrudur.
- ✅ 3. Öncül: Öglena gibi hem fotosentez yapan (ototrof) hem de dışarıdan besin alan (heterotrof) protistler vardır. Amip ve paramesyum ise heterotroftur. Algler ise ototroftur. Bu ifade doğrudur.
- ✅ 4. Öncül: Amip yalancı ayaklarla, öglena kamçıyla, paramesyum ise sillerle hareket eder. Bu ifade doğrudur.
- ❌ 5. Öncül: Protistler alemi, morfolojik (yapısal) ve beslenme şekilleri açısından büyük bir çeşitliliğe sahiptir. Bu alemin üyeleri arasında çok farklı yaşam biçimleri görülür. Bu nedenle "en az çeşitliliğe sahip" ifadesi yanlıştır.
Örnek 2:
Tatlı su birikintilerinden alınan bir su örneği mikroskop altında incelendiğinde, belirli bir canlının sürekli şekil değiştirdiği ve yalancı ayaklar oluşturarak hareket ettiği gözlemlenmiştir. Bu canlının aynı zamanda besinlerini bu yalancı ayakları yardımıyla etrafını sararak aldığı da fark edilmiştir. 🤔
Bu gözlemlere göre, bahsedilen canlı aşağıdakilerden hangisi olabilir?
Bu gözlemlere göre, bahsedilen canlı aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- Öglena
- Paramesyum
- Amip
- Alg
- Cıvık mantar
Çözüm:
Verilen ipuçlarına dikkat edelim:
- 👉 Şekil değiştirme: Bu, canlının belirli bir sabit şeklinin olmadığını gösterir.
- 👉 Yalancı ayaklar (psödopodlar): Bu yapı, özellikle bir protist grubunun karakteristik hareket ve beslenme organelidir.
- 👉 Besinini yalancı ayaklarla çevirerek alma: Bu durum fagositoz olarak adlandırılır ve yalancı ayaklarla beslenme şeklini destekler.
- ❌ Öglena: Kamçı ile hareket eder, yalancı ayakları yoktur.
- ❌ Paramesyum: Sillerle hareket eder, yalancı ayakları yoktur.
- ✅ Amip: Hem şekil değiştirir, hem yalancı ayaklarla hareket eder hem de besinlerini yalancı ayaklarla alarak fagositoz yapar. Tüm özellikler amiplere uyar.
- ❌ Alg: Genellikle sabit bir hücre duvarına sahiptir ve fotosentez yapar, yalancı ayaklarla hareket etmez.
- ❌ Cıvık mantar: Amipsi hareket edebilir ancak tipik bir amip değildir ve beslenme şekilleri farklılık gösterebilir. En belirgin eşleşme amiptir.
Örnek 3:
Aşağıdaki tabloda bazı protist türleri ve bu türlerin beslenme şekillerine ait özellikler verilmiştir:
Buna göre X, Y ve Z ile gösterilen protist türleri aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir? 💡
| Protist Türü | Beslenme Şekli |
| X | Hem fotosentez yapar hem de dışarıdan besin alır. |
| Y | Sadece fotosentez yapar. |
| Z | Dışarıdan hazır besin alır ve sillerle hareket eder. |
- X: Amip, Y: Öglena, Z: Paramesyum
- X: Öglena, Y: Alg, Z: Paramesyum
- X: Paramesyum, Y: Amip, Z: Öglena
- X: Alg, Y: Öglena, Z: Amip
- X: Öglena, Y: Paramesyum, Z: Alg
Çözüm:
Tablodaki bilgileri tek tek değerlendirelim:
- 👉 X protisti: "Hem fotosentez yapar hem de dışarıdan besin alır." Bu özellik, hem ototrof hem de heterotrof beslenebilen Öglena'ya aittir. Öglena, ışık varken fotosentez yapar, karanlıkta ise dışarıdan besin alır.
- 👉 Y protisti: "Sadece fotosentez yapar." Bu özellik, kloroplastları sayesinde kendi besinini üreten Algler'e aittir. Algler, bitkiler gibi fotosentetik ototroflardır.
- 👉 Z protisti: "Dışarıdan hazır besin alır ve sillerle hareket eder." Dışarıdan hazır besin alan (heterotrof) ve silleri kullanarak hareket eden protist Paramesyum'dur (terliksi hayvan).
- X = Öglena
- Y = Alg
- Z = Paramesyum
Örnek 4:
Paramesyum (terliksi hayvan) gibi tatlı suda yaşayan bazı protistlerde kontraktil koful (vurgan koful) adı verilen özel bir organel bulunur. 💧
Bu organelin temel görevi ve önemi aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde açıklanmıştır?
Bu organelin temel görevi ve önemi aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde açıklanmıştır?
- Hücre içindeki sindirim atıklarını dışarı atmak.
- Hücreye giren fazla suyu dışarı pompalayarak hücrenin patlamasını engellemek.
- Fotosentez yaparak hücreye enerji sağlamak.
- Hücrenin hareketini sağlamak için sillerle birlikte çalışmak.
- Hücre içinde besin depolamak.
Çözüm:
Paramesyum'un tatlı suda yaşama adaptasyonunu düşünelim:
- Tatlı su ortamında, suyun yoğunluğu hücre içindeki yoğunluktan daha düşüktür. Bu durumda, ozmoz kurallarına göre su sürekli olarak hücre içine girmeye çalışır.
- Eğer bu fazla su hücreden atılmazsa, hücre şişer ve bir süre sonra patlayabilir.
- İşte kontraktil koful, hücre içine giren fazla suyu aktif olarak toplayıp belirli aralıklarla hücre dışına pompalayarak hücrenin su dengesini korur ve patlamasını engeller. Bu olaya osmoregülasyon denir.
- ❌ 1. Öncül: Sindirim atıklarının atılması boşaltım kofulu veya hücre zarından gerçekleşir, kontraktil kofulun ana görevi bu değildir.
- ✅ 2. Öncül: Bu açıklama, kontraktil kofulun temel ve en önemli görevidir. Tatlı suda yaşayan protistlerin hayatta kalması için kritik bir adaptasyondur.
- ❌ 3. Öncül: Fotosentez kloroplastlarda gerçekleşir, kontraktil kofulun fotosentezle ilgisi yoktur.
- ❌ 4. Öncül: Hareket sillerle sağlanır, kontraktil koful hareket organeli değildir.
- ❌ 5. Öncül: Besin depolama genellikle glikojen veya yağ damlacıkları şeklinde olur, kontraktil koful depolama organeli değildir.
Örnek 5:
Bir biyolog, üç farklı protist türünü (K, L, M) incelemiş ve aşağıdaki gözlemleri kaydetmiştir:
- K türü: Kamçıları sayesinde aktif hareket eder ve ışık varlığında fotosentez yapabilir. Işık yokluğunda ise dışarıdan besin alabilir.
- L türü: Belirgin bir şekli yoktur, sitoplazmik uzantılar (yalancı ayaklar) oluşturarak hareket eder ve besinlerini fagositoz ile alır.
- M türü: Genellikle koloni halinde yaşar, kloroplastları sayesinde fotosentez yapar ve sucul ekosistemlerde önemli bir oksijen kaynağıdır.
- K türü hem ototrof hem de heterotrof beslenebilen bir canlıdır.
- L türü, hareket ve beslenmede yalancı ayakları kullanan bir amip türü olabilir.
- M türü, fotosentetik bir alg grubuna ait olabilir.
- K ve L türleri arasında beslenme şekli açısından benzerlikler bulunur.
- M türü, besin zincirinin üretici basamağında yer alır.
Çözüm:
Verilen gözlemleri ve protist bilgilerimizi birleştirelim:
- 👉 K türü: "Kamçıları sayesinde aktif hareket eder ve ışık varlığında fotosentez yapabilir. Işık yokluğunda ise dışarıdan besin alabilir." Bu özellikler Öglena'ya aittir.
- 👉 L türü: "Belirgin bir şekli yoktur, sitoplazmik uzantılar (yalancı ayaklar) oluşturarak hareket eder ve besinlerini fagositoz ile alır." Bu özellikler Amip'e aittir.
- 👉 M türü: "Genellikle koloni halinde yaşar, kloroplastları sayesinde fotosentez yapar ve sucul ekosistemlerde önemli bir oksijen kaynağıdır." Bu özellikler Algler'e aittir.
- ✅ 1. Çıkarım: K türü (Öglena) hem fotosentez (ototrof) hem de dışarıdan besin alma (heterotrof) yeteneğine sahiptir. Bu doğrudur.
- ✅ 2. Çıkarım: L türü (Amip) yalancı ayaklarla hareket eder ve beslenir. Bu doğrudur.
- ✅ 3. Çıkarım: M türü (Alg) fotosentez yapar ve oksijen üretir. Bu doğrudur.
- ❌ 4. Çıkarım: K türü (Öglena) hem ototrof hem heterotrof iken, L türü (Amip) sadece heterotroftur (dışarıdan besin alır). Beslenme şekilleri açısından benzerlikten çok farklılıklar gösterirler. Bu ifade yanlıştır.
- ✅ 5. Çıkarım: M türü (Alg) fotosentez yaparak kendi besinini ürettiği için besin zincirinin üretici basamağında yer alır. Bu doğrudur.
Örnek 6:
Bir göletten alınan su örneği laboratuvarda incelenmek üzere hazırlandı. Mikroskop altında yapılan gözlemlerde, farklı protist türlerinin varlığı tespit edildi. Gözlemler sonucunda aşağıdaki bulgular kaydedildi:
- Bazı protistler, hücre içindeki fazla suyu dışarı atmak için düzenli olarak kasılıp gevşeyen bir yapıya sahiptir.
- Bazı protistler, ışıklı ortamda kendi besinlerini üretebilirken, ışıksız ortamda dışarıdan besin alabilir.
- Bazı protistler, belirli bir şekle sahip olmayıp, sitoplazmalarını hareket ettirerek yer değiştirirler.
- Paramesyum
- Öglena
- Amip
- Volvox (koloni oluşturan bir alg türü)
- Siyanobakteri
Çözüm:
Soruda verilen gözlemleri protist türleriyle eşleştirelim:
- 👉 "Hücre içindeki fazla suyu dışarı atmak için düzenli olarak kasılıp gevşeyen bir yapıya sahiptir." Bu, tatlı suda yaşayan protistlerdeki kontraktil koful görevidir ve Paramesyum gibi canlılarda bulunur.
- 👉 "Işıklı ortamda kendi besinlerini üretebilirken, ışıksız ortamda dışarıdan besin alabilir." Bu, Öglena'nın karakteristik özelliğidir.
- 👉 "Belirli bir şekle sahip olmayıp, sitoplazmalarını hareket ettirerek yer değiştirirler." Bu, Amip'in yalancı ayaklarla hareket ve şekil değiştirme özelliğidir.
- 👉 Volvox ise koloni oluşturan bir alg türüdür ve fotosentez yaparak kendi besinini üretir. Gölet gibi sucul ortamlarda bulunması beklenen bir protisttir.
- ✅ Paramesyum, Öglena, Amip ve Volvox (bir alg türü olarak) yukarıda belirtilen gözlemlere veya protistler alemine uyan canlılardır ve gölet suyunda bulunmaları beklenir.
- ❌ Siyanobakteri ise bir protist değildir. Adı "bakteri"den de anlaşıldığı gibi, ökaryot olan protistlerin aksine, prokaryot hücre yapısına sahip bir bakteri türüdür (eskiden mavi-yeşil algler olarak bilinirdi). Bu nedenle siyanobakterinin gölet suyunda bulunması beklenebilir ancak protistler alemine dahil değildir. Soru "hangi protist türünün bulunması beklenmez" değil, "hangi canlının bulunması beklenmez" diye sormuş olsaydı cevap farklı olabilirdi. Ancak soru "protist türlerinden hangisinin bulunması beklenmez" dediği için, aslında protist olmayan bir canlıyı arıyoruz.
Örnek 7:
Okyanuslarda ve tatlı su kaynaklarında yaşayan algler, Dünya'daki yaşam için hayati bir öneme sahiptir. 🌊
Alglerin bu önemi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlış bir ifadedir?
Alglerin bu önemi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlış bir ifadedir?
- Fotosentez yaparak atmosferdeki oksijenin önemli bir kısmını üretirler.
- Sucul besin zincirlerinin temelini oluşturarak birçok canlının besin kaynağıdırlar.
- Bazı türleri, deniz ürünleri ve gıda takviyeleri olarak insan beslenmesinde kullanılır.
- Denizlerdeki kirliliği artırarak sucul ekosistemlere zarar verirler.
- Küresel karbon döngüsünde önemli bir rol oynarlar.
Çözüm:
Alglerin günlük hayattaki ve ekosistemdeki rolünü inceleyelim:
- ✅ 1. Öncül: Algler, fotosentez yapan canlılar olup, okyanuslarda ve denizlerde büyük miktarda oksijen üretirler. Dünya'daki oksijenin önemli bir kısmı algler tarafından sağlanır. Bu ifade doğrudur.
- ✅ 2. Öncül: Sucul ekosistemlerde, algler besin zincirinin en alt basamağında yer alan üreticilerdir. Küçük balıklar, kabuklular ve diğer sucul canlılar alglerle beslenir. Bu ifade doğrudur.
- ✅ 3. Öncül: Spirulina, Chlorella gibi bazı alg türleri, yüksek besin değeri nedeniyle gıda takviyesi olarak veya doğrudan tüketim için kullanılır. Bu ifade doğrudur.
- ❌ 4. Öncül: Algler genellikle kirliliğe neden olmazlar. Aksine, aşırı besin maddelerinin (azot, fosfor) suya karışması (ötrofikasyon) sonucu alg patlamaları yaşanabilir. Bu alg patlamaları, suya giren ışığı engelleyerek ve öldüklerinde oksijeni tüketerek sucul ekosisteme zarar verebilir. Ancak bu, alglerin kendiliğinden kirlilik yaratması değil, insan kaynaklı kirliliğin bir sonucudur. İfade, alglerin doğrudan kirliliği artırdığını iddia ettiği için yanlıştır. Algler normalde ekosistemin sağlıklı bir parçasıdır.
- ✅ 5. Öncül: Fotosentez yoluyla atmosferdeki karbondioksiti bağlayarak küresel karbon döngüsüne katkıda bulunurlar. Bu ifade doğrudur.
Örnek 8:
Afrika ve Asya'nın bazı bölgelerinde yaygın olarak görülen sıtma (malarya) hastalığı, her yıl milyonlarca insanı etkileyen ciddi bir sağlık sorunudur. Bu hastalığa neden olan mikroorganizma, sivrisinekler aracılığıyla insanlara bulaşır. 🦟
Sıtma hastalığına neden olan bu mikroorganizma, canlılar alemindeki hangi gruba dahil edilir?
Sıtma hastalığına neden olan bu mikroorganizma, canlılar alemindeki hangi gruba dahil edilir?
- Bakteriler
- Virüsler
- Mantarlar
- Protistler
- Hayvanlar
Çözüm:
Sıtma hastalığının etkeni olan mikroorganizmayı bulalım:
- 👉 Sıtma hastalığına neden olan mikroorganizma Plasmodium cinsine ait türlerdir (örneğin Plasmodium falciparum).
- 👉 Plasmodium, ökaryot hücre yapısına sahip, tek hücreli bir organizmadır ve hareket organelleri yoktur. Yaşam döngüsünün bir kısmını sivrisineklerde (Anofel cinsi), bir kısmını ise insanlarda geçirir.
- ❌ Bakteriler: Prokaryotlardır. Sıtma bir bakteri hastalığı değildir (örneğin tüberküloz, kolera bakteri hastalığıdır).
- ❌ Virüsler: Hücresel yapıları yoktur ve konakçı hücre içinde çoğalırlar. Sıtma bir virüs hastalığı değildir (örneğin grip, AIDS virüs hastalığıdır).
- ❌ Mantarlar: Genellikle saprofit veya parazit olabilen ökaryotlardır. Sıtma bir mantar hastalığı değildir (örneğin pamukçuk mantar hastalığıdır).
- ✅ Protistler: Ökaryot olup tek hücreli veya basit çok hücreli olabilen, çok çeşitli canlıları barındıran bir alemdir. Plasmodium, bu alemdeki "sporlular" grubuna dahil edilen bir parazittir.
- ❌ Hayvanlar: Çok hücreli, heterotrof ve genellikle hareketli canlılardır. Plasmodium tek hücreli bir organizmadır.
Örnek 9:
Aşağıdaki protist türlerinden hangisi, fotosentez yapma yeteneğine sahip değildir ve besinlerini dışarıdan hazır olarak alır? 🌿❌
- Öglena
- Alg
- Diatom (bir alg türü)
- Amip
- Volvox (bir alg türü)
Çözüm:
Fotosentez yapmayan, yani heterotrof beslenen protisti bulmamız gerekiyor:
- ❌ Öglena: Kloroplast taşıdığı için ışıklı ortamda fotosentez yapar.
- ❌ Alg: Genel olarak fotosentetik canlılardır.
- ❌ Diatom: Fotosentez yapan, tek hücreli bir alg türüdür.
- ✅ Amip: Kloroplastı yoktur ve besinlerini yalancı ayaklarla etrafını sararak (fagositozla) dışarıdan hazır olarak alır. Yani heterotroftur.
- ❌ Volvox: Koloni halinde yaşayan, kloroplastları olan ve fotosentez yapan bir alg türüdür.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-biyoloji-protisler/sorular