💡 9. Sınıf Biyoloji: Organik moleküller ve tepkimeleri: karbonhidratlar, yağlar, proteinler, enzimler, DNA ve RNA Çözümlü Örnekler

Karbonhidratlarda dehidrasyon sentezi sırasında kurulan bağ sayısı kadar su açığa çıkar.

• Polisakkarit sentezinde (nişasta, glikojen vb.) formülümüz: \( n - 1 \) şeklindedir.
• Burada \( n \) değeri glikoz sayısını temsil eder.
• \( n = 100 \) olduğuna göre;
• Su sayısı \( = 100 - 1 \)
• Su sayısı \( = 99 \) olarak bulunur.

✅ Sonuç: 100 glikozun birleşmesiyle 99 molekül su açığa çıkar ve 99 adet glikozit bağı kurulur.

Trigliserit sentezini (dehidrasyon) inceleyelim:

• Denklem: 1 Gliserol + 3 Yağ Asidi \(\rightarrow\) 1 Trigliserit + 3 Su
• I. Öncül: Yanlıştır. Sentezde 3 değil, sadece 1 molekül gliserol kullanılır.
• II. Öncül: Doğrudur. Her bir yağ asidi ile gliserol arasında bir bağ kurulur, toplamda 3 ester bağı oluşur.
• III. Öncül: Doğrudur. Kurulan bağ sayısı kadar, yani 3 molekül su açığa çıkar.

👉 Cevap: II ve III doğrudur. 💡 Unutma: Yağlarda kurulan bağın adı ester bağıdır.

Protein sentezi, amino asitlerin dehidrasyonu ile gerçekleşir.

• Amino asit sayısı \( n = 50 \) olarak verilmiştir.
• Bağ sayısı formülü: \( n - 1 \)
• Peptid bağı sayısı \( = 50 - 1 = 49 \)
• Dehidrasyon tepkimelerinde kurulan bağ sayısı, oluşan su sayısına eşittir.
• Su sayısı \( = 49 \)

✅ Özet: 49 peptid bağı kurulur ve 49 molekül su oluşur.

DNA çift zincirli bir yapıdır ve belirli eşleşme kuralları vardır:

• Kural: \( A = T \) ve \( G = C \)
• Adenin sayısı 200 ise, Timin (T) sayısı da \( 200 \) olur.
• Toplam \( A + T = 200 + 200 = 400 \)
• Toplam nükleotit sayısından \( A + T \) toplamını çıkaralım:
• \( 1200 - 400 = 800 \) (Bu sayı \( G + C \) toplamıdır).
• Guanin ve Sitozin sayıları birbirine eşit olduğu için:
• Guanin sayısı \( = 800 \div 2 = 400 \)

📌 Sonuç: Bu DNA molekülünde 400 adet Guanin nükleotiti bulunur.

Bu durum enzimlerin protein yapılı olmasıyla doğrudan ilgilidir:

• Enzimlerin büyük bir kısmı proteinden oluşur.
• Yüksek sıcaklık, proteinlerin üç boyutlu yapısını geri dönüşümsüz olarak bozar. Bu olaya denatürasyon denir.
• Yapısı bozulan enzim, substratına (etki ettiği madde) bağlanamaz ve metabolik tepkimeler durur.
• Vücut sıcaklığının aşırı artması, solunum ve sinir sistemi gibi hayati fonksiyonlarda görevli enzimlerin çalışmasını engellediği için tehlikelidir.

⚠️ Not: Enzimler için optimum (en uygun) sıcaklık genellikle \( 36 - 37^\circ C \) civarıdır.

Bu soru enzim-substrat ilişkisindeki çok önemli bir noktayı test etmektedir:

• Bu deneyde substrat H2O2 molekülüdür, enzim ise karaciğerin içindeki katalazdır.
• Karaciğer ezildiğinde, hücreler parçalanır ve hücre içindeki serbest enzim miktarı artar.
• 1. tüpte enzimler karaciğerin içinde hapsolmuşken, 2. tüpte ezilme sayesinde daha fazla enzim substratla (H2O2) temas eder.
• Sonuç: Reaksiyonun hızlanma sebebi substrat yüzeyinin artması değil, serbest enzim miktarının artmasıdır.

💡 Dikkat: Eğer substrat (besin gibi) parçalansaydı "substrat yüzeyi" derdik; ancak burada enzim kaynağı (karaciğer) parçalandığı için sebep "enzim miktarı"dır.

RNA ve DNA arasındaki farkları listeleyelim:

• I. Şeker: Doğrudur. RNA'da Riboz, DNA'da Deoksiriboz bulunur.
• II. Fosfat: Yanlıştır. Hem DNA hem de RNA'da fosfat grubu (fosforik asit) ortak olarak bulunur.
• III. Zincir Yapısı: Doğrudur. RNA genellikle tek zincirlidir, DNA çift zincirlidir.
• IV. Özel Baz: Doğrudur. RNA'ya özgü baz Urasil, DNA'ya özgü baz Timin'dir.

✅ Cevap: I, III ve IV. özellikler RNA'yı DNA'dan ayırır.

Molekülleri yapı taşlarına (monomerlerine) ayıralım:

• Maltoz: Glikoz + Glikoz (Tek çeşit: Sadece Glikoz)
• Nişasta: Çok sayıda Glikoz (Tek çeşit: Sadece Glikoz)
• Laktoz: Glikoz + Galaktoz (İki çeşit)
• Sükroz: Glikoz + Fruktoz (İki çeşit)
• Selüloz: Çok sayıda Glikoz (Tek çeşit)
• Protein: Çok sayıda farklı Amino Asit (Çeşitli olabilir)
• Yağ: Gliserol + Yağ asidi (İki çeşit)

👉 Cevap: A şıkkıdır. Hem maltoz hem de nişasta sadece glikoz birimlerinden oluşur.