🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Biyoloji
💡 9. Sınıf Biyoloji: Organellerin özellikleri Çözümlü Örnekler
9. Sınıf Biyoloji: Organellerin özellikleri Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Hücre içerisinde protein sentezinin gerçekleştiği, tüm canlı hücrelerde (prokaryot ve ökaryot) ortak olarak bulunan zarsız organel hangisidir? Bu organelin yapısı hakkında kısa bilgi veriniz. 🧬
Çözüm:
Bu organel Ribozomdur.
- Görevi: Amino asitleri birleştirerek protein sentezini gerçekleştirmektir.
- Yapısı: Protein ve rRNA (ribozomal RNA) moleküllerinden oluşur. Bu nedenle nükleoprotein yapıdadır.
- Konumu: Sitoplazmada serbest halde, granüllü endoplazmik retikulum üzerinde veya çekirdek zarının dış yüzeyinde bulunabilir.
- Özelliği: Zarsız bir organel olduğu için hem bakteri gibi prokaryotlarda hem de bitki/hayvan gibi ökaryotlarda bulunur.
Örnek 2:
Bir kas hücresinde enerji ihtiyacı arttığında, oksijenli solunum yaparak ATP üreten hangi organelin sayısının artması beklenir? Bu organelin kendine has özelliklerini maddeler halinde yazınız. ⚡
Çözüm:
Enerji üretiminden sorumlu olan bu organel Mitokondridir.
- ATP Üretimi: Besin maddelerini oksijen kullanarak parçalar ve hücrenin kullanabileceği \( ATP \) enerjisini üretir.
- Çift Zarlı Yapı: Dış zarı düz, iç zarı ise yüzey alanını genişletmek için kıvrımlıdır (krista).
- Yönetim: Kendine ait DNA, RNA ve ribozomu bulunur. Bu sayede çekirdek kontrolünde çoğalabilir.
- Sıvı Kısmı: İçini dolduran sıvıya matriks adı verilir.
Örnek 3:
Bitki hücrelerinde bulunan ve fotosentez yaparak inorganik maddelerden organik besin üreten organel hangisidir? Bu organelin rengini veren pigmentin adını belirtiniz. 🌿
Çözüm:
Sözü edilen organel Kloroplasttır.
- Temel İşlev: Işık enerjisini kullanarak su ve karbondioksitten glikoz sentezler.
- Pigment: İçerisinde bitkiye yeşil rengini veren ve ışığı emen klorofil pigmenti bulunur.
- Yapı: Mitokondri gibi çift zarlıdır ve kendine ait DNA, RNA ve ribozomu vardır.
- Tylakoid: İçerisinde üst üste dizilmiş disk benzeri yapılara (grana) sahiptir.
Örnek 4:
Hücre içi sindirimden sorumlu olan lizozom organelinin zarı herhangi bir nedenle parçalanırsa, içindeki sindirim enzimleri sitoplazmaya dağılır. Bu durumun hücre üzerindeki etkisi nedir ve bu olaya ne ad verilir? ⚠️
Çözüm:
Bu durum hücrenin kendi kendini sindirmesine yol açar.
- Otoliz: Lizozom enzimlerinin hücre sitoplazmasına dağılarak hücrenin yapı taşlarını parçalaması olayına otoliz denir.
- Sonuç: Hücre canlılığını kaybeder ve ölür.
- Görev: Normal şartlarda lizozom; yaşlanmış organelleri ve hücre içine alınan büyük molekülleri sindirir.
- Not: Lizozom enzimleri granüllü ER üzerindeki ribozomlarda sentezlenir ve Golgi'de paketlenir.
Örnek 5:
Tükürük bezi, süt bezi ve ter bezi gibi salgı üretimi yapan hücrelerde hangi organelin sayıca çok daha fazla ve aktif olması beklenir? Bu organelin diğer önemli görevlerini açıklayınız. 💧
Çözüm:
Salgı ve paketleme denilince akla gelen organel Golgi Aygıtıdır.
- Paketleme: Endoplazmik retikulumdan gelen maddeleri işler, sınıflandırır ve kesecikler halinde paketler.
- Karmaşık Moleküller: Glikoprotein ve glikolipit gibi hücre zarının yapısına katılan önemli molekülleri sentezler.
- Bitkilerde: Bitki hücresi bölünürken ara lamel oluşumunda görev alır.
- Yapı: Üst üste dizilmiş yassı keseciklerden oluşur.
Örnek 6:
Hücre zarı ile çekirdek zarı arasında uzanan, hücre içi madde taşınmasını sağlayan kanal sistemine ne ad verilir? Üzerinde ribozom bulunup bulunmamasına göre çeşitlerini yazınız. 🚛
Çözüm:
Bu kanal sistemine Endoplazmik Retikulum (ER) denir.
- Granüllü ER: Üzerinde ribozom bulunur. Protein sentezinin yoğun olduğu hücrelerde fazladır ve proteinleri taşır.
- Granülsüz (Düz) ER: Üzerinde ribozom bulunmaz. Yağ (lipit) sentezi, karbonhidrat metabolizması ve zehirli maddelerin etkisiz hale getirilmesinde (detoksifikasyon) görev alır.
- Destek: Hücreye mekanik desteklik sağlar ve asidik-bazik tepkimelerin birbirine karışmasını önler.
Örnek 7:
Tatlı sularda yaşayan amip, öglena ve paramesyum gibi tek hücreli canlılarda, hücre içine giren fazla suyun dışarı atılmasını sağlayan özel organel hangisidir? Bu işlem sırasında enerji harcanır mı? 💧➡️💨
Çözüm:
Bu organel Kontraktil Koful (Vurgan Koful) olarak adlandırılır.
- Homeostazi: Hücrenin su dengesini koruyarak aşırı şişip patlamasını (hemoliz benzeri durumları) önler.
- Enerji Tüketimi: Suyun dışarı atılması aktif bir işlemdir ve bu sırada ATP harcanır.
- Genel Bilgi: Bitki hücrelerinde kofullar genellikle büyüktür ve depolama görevi görür; hayvan hücrelerinde ise daha küçük ve çok sayıdadır.
Örnek 8:
Hayvan hücrelerinde bulunan, hücre bölünmesi sırasında iğ ipliklerini oluşturarak kromozomların kutuplara çekilmesini sağlayan zarsız organel hangisidir? Yapısı hakkında bilgi veriniz. 🧬✂️
Çözüm:
Bu organel Sentrozomdur.
- Yapı: Birbirine dik iki adet sentriyolden oluşur. Her bir sentriyol ise mikrotübül yapılı proteinlerden meydana gelir.
- Bulunduğu Yerler: Hayvan hücrelerinin çoğunda ve bazı ilkel bitkilerde bulunur.
- Bulunmadığı Yerler: Gelişmiş bitki hücrelerinde, olgun alyuvarlarda ve sinir hücrelerinde bulunmaz.
- Görevi: Hücre bölünmesi (mitoz/mayoz) sırasında iğ ipliklerini organize ederek kalıtım maddesinin eşit dağılımını sağlar.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/9-sinif-biyoloji-organellerin-ozellikleri/sorular