Derisidikenliler Ders Notu

Derisidikenliler (Echinodermata), omurgasız hayvanlar şubesinin bir filumudur ve genellikle denizlerde yaşarlar. Bu canlılar, vücutlarında bulunan kalsiyum karbonat yapılı plaklardan oluşan iç iskeletleri ve derilerindeki diken benzeri çıkıntılar nedeniyle bu adı almışlardır. Çoğunlukla dipte yaşayan, yavaş hareket eden organizmalardır.

Derisidikenlilerin Genel Özellikleri 🌟

Derisidikenliler, kendilerine özgü birçok karakteristik özelliğe sahiptir. İşte bu özelliklerden bazıları:

• Yaşam Alanı: Sadece denizlerde yaşarlar ve tatlı sularda veya karada bulunmazlar.
• Vücut Yapısı: Vücutları genellikle yassı, küresel veya silindirik olabilir. Derileri dikenli veya pürüzlüdür.
• İç İskelet: Vücutlarında kalsiyum karbonat (kireç) plaklarından oluşan bir iç iskelet bulunur. Bu plaklar, derinin altında yer alır ve bazen diken şeklinde dışarı uzanır.
• Simetri: Ergin derisidikenlilerde genellikle radyal (ışınsal) simetri görülür. Bu simetri, vücudun merkezinden geçen herhangi bir düzlemin, canlıyı birbirine benzer parçalara ayırması anlamına gelir. Çoğunlukla beş ışınlı (pentamerik) radyal simetriye sahiptirler. Ancak, larvaları bilateral (iki yanlı) simetriye sahiptir.
• Su-Damar Sistemi (Ambulakral Sistem): Bu, derisidikenlilere özgü bir sistemdir. Deniz suyu ile dolu kanallardan oluşur ve canlının hareket etmesini, beslenmesini, gaz alışverişini ve atıkların atılmasını sağlar. Bu sistemden uzanan tüp ayaklar (ambulakral ayaklar) ile zemine tutunur ve hareket ederler.
• Sindirim Sistemi: Genellikle ağız ve anüs olmak üzere iki açıklığa sahip tam bir sindirim sistemleri vardır. Beslenme şekilleri türe göre değişir; bazıları yırtıcı, bazıları otçul, bazıları ise çürükçüldür.
• Üreme: Çoğunlukla eşeyli üreme ile çoğalırlar. Erkek ve dişi bireyler genellikle ayrıdır (ayrı eşeyli). Döllenme genellikle dışarıda, suda gerçekleşir.
• Rejenerasyon Yeteneği: Kopan vücut parçalarını yenileme (rejenerasyon) yetenekleri oldukça gelişmiştir. Bir deniz yıldızı, kopan bir kolundan yeni bir birey oluşturabilir.

Derisidikenlilerin Sınıflandırılması ve Örnekleri 🧪

Derisidikenliler şubesi içinde birçok farklı sınıf bulunur. 9. sınıf düzeyinde bilmemiz gereken başlıca örnekler şunlardır:

• Deniz Yıldızları (Asteroidea): Genellikle beş kollu olup, kolları vücut merkezinden dışarı doğru uzanır. Tüp ayakları ile hareket eder ve beslenirler.

  Örnek: Adi deniz yıldızı.

• Deniz Kestaneleri (Echinoidea): Küresel veya kalp şeklinde vücutları vardır ve uzun, hareketli dikenlerle kaplıdır. Tüp ayakları dikenlerin arasına gizlenmiştir.

  Örnek: Mor deniz kestanesi, kum doları.

• Deniz Hıyarları (Holothuroidea): Sosis veya salatalık şeklinde, uzun silindirik vücutlara sahiptirler. Dikenleri küçülmüş veya kaybolmuştur. Ağız çevresinde beslenmeye yarayan tentaküller bulunur.

  Örnek: Kara deniz hıyarı.

• Yılan Yıldızları (Ophiuroidea): Deniz yıldızlarına benzerler ancak kolları daha ince ve belirgin bir merkez diskten ayrılmıştır. Kolları yılan gibi hareket ettirerek hızlıca hareket edebilirler.

  Örnek: Sepet yıldızı.

• Deniz Laleleri (Crinoidea): Saplı veya sapsız olabilirler. Genellikle deniz tabanına tutunmuş olarak yaşarlar ve besinlerini süzerek alırlar. "Yaşayan fosiller" olarak da bilinirler.

  Örnek: Tüy yıldızı.

Derisidikenlilerin Ekosistemdeki Rolü 🌍

Derisidikenliler, deniz ekosistemlerinde önemli rollere sahiptir:

• Bazı türleri (örneğin deniz kestaneleri) algleri yiyerek deniz yosunu popülasyonlarını kontrol altında tutar.
• Bazı türleri (örneğin deniz hıyarları) dipteki organik maddeleri tüketerek deniz tabanını temizler.
• Kendileri de balıklar ve diğer deniz canlıları için besin kaynağı olabilirler.