Canlıların sınıflandırılması, inorganik ve organik moleküller, enzimler, besinlerde karbonhidrat yağ protein tayini, hücre (prokaryot, ökaryot, zar, sitoplazma, organeller), hücre zarından madde geçişleri (difüzyon, ozmoz, pasif taşıma, aktif taşıma, endo Ders Notu

🔬 Canlıların Ortak Özellikleri ve Sınıflandırma

Canlılar, benzer özelliklerine göre gruplandırılır. Sınıflandırmada kullanılan en temel birim türdür. Tür; çiftleştiklerinde verimli döller verebilen, ortak bir atadan gelen canlılar topluluğudur. Aristo'nun yaptığı yapay (ampirik) sınıflandırma, canlıların dış görünüşüne ve yaşadığı yere bakarken; günümüzde kullanılan doğal (filogenetik) sınıflandırma, canlıların köken benzerliklerine, protein yapılarına ve genetik özelliklerine dayanır.

İnorganik ve Organik Moleküller

Canlıların yapısına katılan temel bileşenler ikiye ayrılır:

• İnorganik Bileşikler: Su, asitler, bazlar ve tuzlar. Hücrede sentezlenemez, dışarıdan hazır alınır.
• Organik Bileşikler: Karbonhidratlar, yağlar (lipitler), proteinler, enzimler, vitaminler ve nükleik asitler. Hücrede sentezlenebilirler.

Besin Tayini: Karbonhidratlar (nişasta) iyot çözeltisi ile mavi-mor renk verir. Proteinler biüret çözeltisi ile mor renk oluşturur. Yağlar ise kağıtta şeffaf leke bırakır.

Enzimler

Enzimler, biyolojik katalizörlerdir. Reaksiyonları hızlandırır ve aktivasyon enerjisini düşürürler. Enzimlerin etki ettiği maddeye substrat denir. Enzim ve substrat arasında anahtar-kilit uyumu vardır.

🧬 Hücre: Yaşamın Temel Birimi

Hücreler, çekirdek zarı ve zarlı organelleri olup olmamasına göre ikiye ayrılır:

• Prokaryot Hücre: Çekirdeği ve zarlı organeli yoktur. DNA, sitoplazmada dağınık haldedir. Örnek: Bakteriler ve arkeler.
• Ökaryot Hücre: Çekirdeği ve zarlı organelleri (mitokondri, kloroplast, ER vb.) gelişmiştir. Örnek: Bitki, hayvan, mantar ve protistalar.

Hücre Organelleri ve Görevleri

Organel	Görevi
Ribozom	Protein sentezi
Mitokondri	ATP üretimi
Kloroplast	Fotosentez
Lizozom	Hücre içi sindirim

💧 Hücre Zarından Madde Geçişleri

Hücre zarı seçici geçirgendir. Maddelerin geçişi enerji harcanıp harcanmamasına göre ikiye ayrılır:

Pasif Taşıma

Enerji harcanmaz, maddeler çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçer. Difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon ve ozmoz bu gruba girer. Ozmoz, suyun seçici geçirgen bir zardan geçişidir.

Aktif Taşıma ve Endositoz

Aktif taşımada maddeler az yoğun ortamdan çok yoğun ortama taşınır ve ATP harcanır. Büyük moleküllerin hücre içine alınmasına endositoz, hücre dışına atılmasına ise ekzositoz denir.

Çözümlü Örnek: Bir hücre, kendisinden daha yoğun bir ortama konulduğunda su kaybederek büzülür. Bu olaya plazmoliz denir. Eğer hücre, kendisinden daha az yoğun bir ortama konulursa su alarak şişer; buna deplazmoliz denir.

Hücre zarından madde geçişlerinde molekülün büyüklüğü, yağda çözünüp çözünmediği ve elektrik yükü belirleyicidir. Örneğin; yağda çözünen maddeler, çözünmeyenlere göre zardan daha kolay geçer.