Yazılıya hazırlık Ders Notu

Fiilimsiler (Eylemsiler) 📚

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türetilen; ancak cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiilimsiler, fiil gibi olumsuzluk eki olan "-ma/-me" ekini alabilirler ancak fiil çekim eklerini (kip ve kişi ekleri) alamazlar. Fiilimsiler üç ana başlıkta incelenir: İsim-Fiil, Sıfat-Fiil ve Zarf-Fiil.

1. İsim-Fiiller (Ad-Eylemler)

Fiillere getirilen "-ma, -ış, -mak" ekleriyle oluşturulur. Kodlaması "-ma-y-ış-mak" şeklindedir. İsim-fiiller cümlede isim görevindedir.

• Örnek: Kitap okumayı çok seviyorum. (okuma-ma)
• Örnek: Onunla konuşmak bana iyi geliyor. (konuş-mak)
• Örnek: Yürüyüş yapmak sağlığa faydalıdır. (yürü-y-üş)

Dikkat: "Dondurma, dolma, sarma, çakmak" gibi sözcükler kalıplaşarak bir varlığın ismi haline gelmiştir. Bunlar fiilimsi değil, isim kabul edilir.

2. Sıfat-Fiiller (Ortaçlar)

Fiillere getirilen "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleriyle oluşturulur. Kodlaması "Anası mezar dikecekmiş" şeklindedir. Sıfat-fiiller genellikle bir ismi niteleyerek sıfat görevinde kullanılır.

• Örnek: Koşan çocuk parkta düştü. (koş-an)
• Örnek: Görünmez kaza geliyorum demez. (görün-mez)
• Örnek: Yarın gidilecek yerleri belirledik. (gid-il-ecek)

3. Zarf-Fiiller (Ulaçlar/Bağ-Eylemler)

Fiillere getirilen "-ken, -alı, -asiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...-e, -meksizin, -cesine" ekleriyle oluşturulur. Zarf-fiiller cümlede zaman veya durum anlamı katar.

• Örnek: Eve gelirken ekmek aldım. (gel-irken)
• Örnek: Sınavı geçince çok sevindi. (geç-ince)
• Örnek: Gülerek yanıma geldi. (gül-erek)

Cümle Türleri ve Ögeler 🔍

Cümleler yüklemin yerine, türüne ve anlamına göre sınıflandırılır. Ayrıca cümlenin ögeleri temel ve yardımcı ögeler olarak ikiye ayrılır.

Öge	Soru
Yüklem	-
Özne	Kim, ne?
Nesne	Neyi, kimi, ne?
Dolaylı Tümleç	Neye, nede, nereden?

Çözümlü Örnekler

Soru: "Annem, dün pazardan taze elmalar aldı." cümlesinin ögelerini bulunuz.

• Yüklem: aldı
• Özne: Annem (Kim aldı?)
• Nesne: taze elmalar (Ne aldı?)
• Zarf Tümleci: dün (Ne zaman aldı?)
• Dolaylı Tümleç: pazardan (Nereden aldı?)

Soru: Aşağıdaki cümlede kaç tane fiilimsi vardır? "Gülerek gelen misafir, oturup çayını içti."

Çözüm: "Gülerek" (zarf-fiil), "gelen" (sıfat-fiil), "oturup" (zarf-fiil). Toplam 3 adet fiilimsi bulunmaktadır.