📝 8. Sınıf Türkçe: Tüm konular Ders Notu
Fiilimsiler (Eylemsiler) 📚
Fiilimsiler, fiillerden türetilen ancak cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine getirilen özel eklerle oluşturulur. Bir sözcüğün fiilimsi sayılabilmesi için fiil anlamını koruması ve belirli ekleri alması gerekir. Fiilimsiler kip ve kişi eki almazlar, olumsuzluk eki olan "-ma, -me" ekini alabilirler.
1. İsim-Fiil (Ad-Eylem)
Fiil kök veya gövdelerine "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulur. Kodlaması "-mayışmak" şeklindedir. İsim-fiiller, cümlede isim gibi görev yapar; özne, nesne veya dolaylı tümleç olabilirler.
- Kitap okumayı çok seviyorum. (Nesne)
- Onunla görüşmek bana iyi geldi. (Özne)
- Yolun yapılışı aylar sürdü. (İsim tamlaması)
Dikkat: İsim-fiil ekleri ile olumsuzluk eki olan "-ma, -me" birbirine karıştırılmamalıdır. "Ders çalışma" (isim-fiil) ile "Ders çalışma" (olumsuz fiil) bağlama göre ayırt edilmelidir.
2. Sıfat-Fiil (Ortaç)
Fiil kök veya gövdelerine "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulur. Kodlaması "-anası mezar dikecekmiş" şeklindedir. Sıfat-fiiller genellikle isimleri niteleyerek sıfat görevinde kullanılırlar.
- Gelen misafirleri içeri aldık. (Hangi misafir? Gelen)
- Kırılacak eşyaları dikkatli taşı. (Hangi eşya? Kırılacak)
- Tanıdık bir yüz gördüm. (Hangi yüz? Tanıdık)
3. Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç)
Fiil kök veya gövdelerine "-ken, -alı, -asiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...-e, -meksizin, -cesine" ekleri getirilerek oluşturulur. Zarf-fiiller cümlede durum veya zaman anlamı katar.
- Eve gelince ders çalışmaya başladı. (Zaman anlamı)
- Ders çalışarak sınavı kazandı. (Durum anlamı)
- O, gülerek yanıma geldi. (Durum anlamı)
Çözümlü Örnekler
Aşağıdaki cümlelerdeki fiilimsileri inceleyelim:
| Cümle | Fiilimsi | Tür |
|---|---|---|
| Yürümeyi seviyorum. | Yürüme | İsim-Fiil |
| Gidenin arkasından bakma. | Giden | Sıfat-Fiil |
| Koşarak eve ulaştı. | Koşarak | Zarf-Fiil |
Sıfat-fiil ekleri olan "-mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri, zaman ekleri ile karıştırılabilir. Eğer sözcük bir ismi niteliyorsa sıfat-fiildir, yüklem görevinde zaman bildiriyorsa kip ekidir.
- Gelecek hafta sınav var. (Sıfat-fiil, ismi niteliyor)
- O, yarın bize gelecek. (Gelecek zaman kipi, yüklem)
Fiilimsiler, cümlede yan cümlecik kurarlar. Bir cümlede kaç tane fiilimsi varsa o kadar yan cümlecik vardır. Fiilimsiler, Türkçenin cümle yapısını zenginleştiren ve anlatımı akıcı kılan temel ögelerdir.