💡 8. Sınıf Türkçe: Sözcükte Anlam Çözümlü Örnekler

Bu soruda "açmak" sözcüğünün temel, yani gerçek anlamını bulmamız isteniyor. 📌

• a) "Kafayı açmak" deyimi, bir konuyu anlamayı, aydınlanmayı ifade eder. Bu, mecaz anlamdır.
• b) "Çiçekleri açtırmak", çiçeklerin tomurcuktan çıkıp serpilmesini anlatır. Bu, gerçek anlamdan biraz uzaklaşmış, yan anlamdır (çiçeğin yapraklarını serbest bırakması anlamında).
• c) "İş yeri açmak", bir iş kurmak, faaliyete geçirmek anlamındadır. Bu da mecaz anlamdır.
• d) "Kapıyı açmak", kapalı olan bir şeyi aralamak, geçişi sağlamak anlamındadır. Bu, "açmak" sözcüğünün akla gelen ilk, yani gerçek anlamıdır. ✅

Doğru cevap d seçeneğidir.

"Burun" sözcüğünün yan anlamda kullanıldığı cümleyi bulmalıyız. 💡

• a) "Soğuktan burnu kıpkırmızı olmuştu." cümlesinde "burun", insanın yüzündeki organı ifade eder. Bu, gerçek anlamdır.
• b) "Geminin burnu limana doğru dönüktü." cümlesinde "burun", geminin ön kısmını, insan burnuna benzetilerek ifade eder. Gerçek anlamdan tamamen uzaklaşmadan, bir benzetme ilişkisiyle yeni bir anlam kazanmıştır. Bu, yan anlamdır. ✅
• c) "Her şeye burnunu sokmak huyuydu." ifadesi, her işe karışmak anlamındadır. Bu, mecaz anlamdır.
• d) "Onun burnu havada biridir." ifadesi, kibirli, kendini beğenmiş anlamındadır. Bu da mecaz anlamdır.

Doğru cevap b seçeneğidir.

Terim anlam, bir bilim, sanat, spor veya meslek dalına özgü özel anlamdır. Bu soruda terim anlamlı bir sözcüğün kullanılmadığı cümleyi bulmalıyız. 👇

• a) "Üçgen" ve "açı" sözcükleri geometri terimleridir.
• b) "Kafiye" ve "redif" sözcükleri edebiyat (şiir) terimleridir.
• c) "Perde" sözcüğü bu cümlede "oyunun sahnelendiği yerdeki dekorun veya sahnenin önünü kapatan örtü" anlamında değil, olayın "gizli tarafı" anlamında kullanılmıştır. Tiyatroda "perde", oyunun bölümlerini ifade eden bir terimdir. Ancak bu cümlede terim anlamda değil, mecaz anlamda kullanılmıştır. ✅
• d) "Penaltı" sözcüğü futbol sporuna ait bir terimdir.

Doğru cevap c seçeneğidir.

Bu bir eş anlamlı (anlamdaş) sözcük bulma sorusudur. 🧐

• "Özgün" sözcüğü, "yalnız kendine özgü bir nitelik taşıyan, orijinal" anlamına gelir.
• a) "Sıradan" sözcüğü, alışılmış, özelliği olmayan demektir. "Özgün" ile zıt anlamlıdır.
• b) "Alışılagelmiş" sözcüğü, alışılmış, olağan demektir. "Özgün" ile zıt anlamlıdır.
• c) "Kendine özgü" ifadesi, "özgün" sözcüğünün anlamını tam olarak karşılar. ✅
• d) "Basit" sözcüğü, karmaşık olmayan, kolay anlamındadır. "Özgün" ile eş anlamlı değildir.

Cümledeki "özgün" kelimesinin eş anlamlısı "kendine özgü"dür. Bu nedenle c seçeneği doğrudur.

Bu soruda "gölge" sözcüğünün iki farklı cümledeki kullanımına bakarak anlam ilişkisini belirlemeliyiz. 🔍

• İlk cümlede "gölge", ışığın düşmediği, karanlık veya az ışıklı yer anlamındadır. (Somut)
• İkinci cümlede "gölge gibi çökmek", havanın kararması, karanlığın çökmesi anlamındadır. Burada "gölge" kelimesi karanlığı, loşluğu çağrıştıracak şekilde kullanılmıştır. (Mecaz anlamda, karartı anlamında)

Her iki kullanımda da sözcüğün yazılışı ve okunuşu aynıdır, ancak anlamları farklıdır. Bu durum eş seslilik (sesteşlik) olarak adlandırılır. ✅
Doğru cevap c seçeneğidir.

Metindeki öğrencinin yaşadığı duygusal durumu ifade eden deyimi bulmalıyız. 🎯

• a) "Etekleri zil çalmak", çok sevinmek, mutlu olmak demektir. Metinle çelişir.
• b) "Eli ayağına dolaşmak", şaşırmak, telaşlanmak, ne yapacağını bilememek demektir. Metinle doğrudan ilgili değildir.
• c) "İçi içine sığmamak", aşırı sevinç, heyecan duymak demektir. Metinle çelişir.
• d) "Yüreği daralmak", sıkıntı basmak, üzülmek, bunalmak demektir. Metindeki öğrencinin "çok üzülmüş" ve "moralinin bozuk" olması durumuyla birebir örtüşür. ✅

Doğru cevap d seçeneğidir.

Ayşe'nin durumu, küçük birikimlerle büyük işlere başlanamayacağı, yani büyük işler için büyük sermaye gerektiği üzerinedir. 💡

• a) "Damlaya damlaya göl olur." atasözü, küçük şeylerin birikerek büyük sonuçlar doğuracağını ifade eder. Bu, Ayşe'nin durumunun tam tersini anlatır ve onun düşüncesini desteklemez. Aslında Ayşe'nin tam da bu atasözünün tersini düşündüğünü söyleyebiliriz. ✅
• b) "Küçük dağları ben yarattım sanmak.", kibirli olmak anlamındadır. Konuyla ilgisi yoktur.
• c) "Büyük lokma ye, büyük söz söyleme.", haddini bilmek, büyük konuşmamak anlamındadır. Konuyla ilgisi yoktur.
• d) "Ağaç yaşken eğilir.", eğitim ve terbiye küçük yaşta verilmelidir anlamındadır. Konuyla ilgisi yoktur.

Ayşe'nin düşüncesi, "Damlaya damlaya göl olur." atasözünün tersidir. Bu yüzden bu atasözü Ayşe'nin düşüncesini desteklemez. Soruda "destekleyen" atasözü sorulmuş, ancak seçeneklerde Ayşe'nin düşüncesine zıt bir atasözü verildiği için, aslında Ayşe'nin düşüncesinin bu atasözüyle çeliştiğini anlamalıyız. Eğer soruyu "Ayşe'nin düşüncesini çürütür" olarak düşünürsek cevap a olur. Ancak "destekleyen" dendiği için, seçeneklerde Ayşe'nin "büyük işler büyük birikimlerle olur" düşüncesini destekleyen bir atasözü yoktur. Bu durumda, soruda bir yanlışlık olduğunu varsayarak, soruyu "Ayşe'nin düşüncesini çürüten" olarak yorumlarsak a seçeneği doğru olur. LGS mantığında bu tür sorular, bazen en yakın veya en alakalı seçeneği bulmayı gerektirir. Burada Ayşe'nin düşüncesi, "büyük işler büyük birikimlerle olur" olduğu için, "damlaya damlaya göl olur" atasözü tam tersini ifade eder. Bu durumda Ayşe'nin düşüncesi bu atasözü ile çelişir. Soruyu "Ayşe'nin düşüncesiyle çelişen atasözü" olarak anlarsak a seçeneği doğru olur.

Nicel anlamlı sözcükler, varlıkların sayılabilen, ölçülebilen özelliklerini ifade eder. Nitel anlamlı sözcükler ise varlıkların nasıl olduklarını, özelliklerini belirtir.

• a) "Güzel" sözcüğü, üslubun niteliğini belirtir. Nitel anlamlıdır.
• b) "Sıcak" sözcüğü, gülümsemenin niteliğini belirtir (samimi, içten anlamında). Nitel anlamlıdır.
• c) "Çok" sözcüğü, okunan kitap miktarını (sayısını) ifade eder. Miktar belirttiği için nicel anlamlıdır. ✅
• d) "Zor" sözcüğü, kısımların niteliğini belirtir. Nitel anlamlıdır.

Doğru cevap c seçeneğidir.