Fiilimsi Ders Notu

🔍 Fiilimsiler (Eylemsiler) Konu Özeti

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türetilen; ancak cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiilimsiler, fiillerin aksine kip (haber veya dilek kipleri) ve kişi eki almazlar. Olumsuzluk eki olan "-ma, -me" ekini alabilirler. Türkçede fiilimsiler üç ana başlıkta incelenir: İsim-Fiil, Sıfat-Fiil ve Zarf-Fiil.

📝 1. İsim-Fiiller (Ad-Eylemler)

Fiillere getirilen "-ma, -ış, -mak" ekleriyle oluşturulurlar. Bu ekleri akılda tutmak için "mayışmak" kodlaması kullanılır. İsim-fiiller, fiil anlamını koruyarak cümlede isim gibi davranırlar.

• -ma / -me: Okuma alışkanlığı kazanmalısın. (Burada "okuma" bir eylem ismi olmuştur.)
• -ış / -iş / -uş / -üş: Onun gülüşü herkesi etkiledi.
• -mak / -mek: Kitap okumak en büyük tutkumdur.

Dikkat: İsim-fiil ekleri ile olumsuzluk eki olan "-ma/-me" karıştırılmamalıdır. Ayrıca, bazı sözcükler kalıplaşarak fiilimsi özelliğini kaybeder ve isimleşir. Örneğin: "Çakmak", "dolma", "ekmek", "yemek" gibi sözcükler artık birer nesne adıdır.

🏷️ 2. Sıfat-Fiiller (Ortaçlar)

Fiillere getirilen "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleriyle oluşturulurlar. Bu ekleri "anası mezar dikecekmiş" şeklinde kodlayabiliriz. Sıfat-fiiller, cümlede genellikle sıfat görevinde kullanılır ve niteledikleri isimle birlikte bir sıfat tamlaması kurarlar.

• -an / -en: Koşan çocuklara dikkat et.
• -ası / -esi: Görlesi yerleri gezdik.
• -mez / -maz: Çıkmaz sokaktan geri döndük.
• -ar / -er: Koşar adımlarla eve gitti.
• -dik / -dık / -tık: Bildik konuları tekrar ettim.
• -ecek / -acak: Gelecek yıl sınavı kazanacağım.
• -miş / -mış: Geçmiş günleri yad ettik.

Sıfat-fiillerde "adlaşmış sıfat-fiil" konusu kritiktir. Eğer sıfat-fiilin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil ismin yerini tutar. Örnek: "Gelenler (gelen insanlar) içeri girsin."

⏳ 3. Zarf-Fiiller (Bağ-Fiiller / Ulaçlar)

Fiillere getirilen "-ken, -alı, -asiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...-e, -meksizin, -cesine" gibi eklerle oluşturulurlar. Zarf-fiiller cümlede durum veya zaman anlamı katarak zarf görevinde kullanılırlar.

Ek	Örnek
-ip	Eve gelip dinlendi.
-arak	Gülerek yanıma geldi.
-ince	Zili duyunca kapıya koştu.
-ken	Ders çalışırken müzik dinler.

✅ Çözümlü Örnekler

Soru: "Yazarın yeni çıkan kitabını okumadan karar verme." cümlesindeki fiilimsileri bulunuz.

Çözüm:

• "Çıkan" kelimesindeki "-an" eki sıfat-fiil ekidir.
• "Okumadan" kelimesindeki "-madan" eki zarf-fiil ekidir.
• "Verme" kelimesindeki "-me" eki ise fiilin olumsuzluk ekidir, fiilimsi değildir.

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil kullanılmıştır?

A) Yarın bize gelecek. B) Yürüyüş yapmak sağlığa yararlıdır. C) Koşar adımlarla gitti.

Çözüm: B seçeneğinde "yürüyüş" (-üş) ve "yapmak" (-mak) sözcükleri isim-fiildir. Cevap B.