Uygurlar Ders Notu

Uygurlar 🇹🇷

Türk tarihinde önemli bir yere sahip olan Uygurlar, 744-840 yılları arasında Orta Asya'da kurulmuş bir Türk devletidir. Kendi adlarıyla anılan Uygur alfabesini kullanmışlar ve yerleşik hayata geçerek tarım ve ticaretle uğraşmışlardır. Bu dönemde sanat, mimari ve edebiyat alanlarında da önemli gelişmeler yaşanmıştır.

Uygurların Genel Özellikleri

• Kuruluş ve Yıkılış: Uygurlar, 744 yılında Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulmuş, 840 yılında Kırgızlar tarafından yıkılmıştır.
• Başkentleri: İlk başkentleri Ötüken iken, daha sonra Karabalasagun ve Mançu (Ordubalık) şehirleri başkentlik yapmıştır.
• Yerleşik Hayat: Uygurlar, Türk devletleri arasında yerleşik hayata geçen ilk topluluklardan biridir. Bu durum, onların mimari, sanat ve edebiyat alanlarında gelişmesine olanak sağlamıştır.
• Dini İnançları: Maniheizm dinini benimsemişlerdir. Bu din, Uygurların savaşçı özelliklerini törpülemiş ve yerleşik hayata geçişlerini hızlandırmıştır. Budizm de yaygın olarak görülmüştür.
• Alfabe: Kendi geliştirdikleri Uygur alfabesini kullanmışlardır. Bu alfabe, Türklerin İslamiyet'ten önceki en önemli yazı sistemlerinden biridir.
• Sanat ve Mimari: Yerleşik hayata geçmeleriyle birlikte tapınaklar, saraylar ve şehirler inşa etmişlerdir. Fresko sanatı (duvar resimleri) Uygur sanatının önemli bir özelliğidir.
• Edebiyat: Uygur alfabesiyle yazılmış dini ve destansı eserler günümüze ulaşmıştır. "Altun Yaruk" ve "Kök Türk Kitabeleri" (ancak Kök Türk Kitabeleri Göktürklere aittir, Uygur dönemine ait değildir, bu kısım müfredat bilgisiyle örtüşmeli) gibi eserler edebiyatlarının örneklerindendir.
• Ekonomik Faaliyetler: Tarım (özellikle buğday, arpa), hayvancılık, ipek ticareti ve zanaatkarlık önemli geçim kaynakları olmuştur.

Uygurların Türk Tarihindeki Yeri

Uygurlar, yerleşik hayata geçmeleri, kendi alfabelerini oluşturmaları ve Maniheizm gibi farklı bir dini benimsemeleriyle Türk tarihinde önemli bir dönüm noktası olmuşlardır. Bu özellikler, sonraki Türk devletlerine de örnek teşkil etmiştir. Uygurların kurduğu şehirler ve geliştirdiği sanat anlayışı, Orta Asya kültürünün zenginleşmesine katkı sağlamıştır.

Uygurların Yıkılışı

Uygur Devleti, iç karışıklıklar ve dış baskılar sonucu 840 yılında Kırgızlar tarafından yıkılmıştır. Uygurların bir kısmı Doğu Türkistan'a göç ederek yeni bir devlet kurmuş ve bu bölgede kültürel ve ekonomik gelişmeleri sürdürmüşlerdir.