Milli Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar Ders Notu

Milli Mücadele Dönemi'nde ulusal bağımsızlığın kazanılması yolunda atılan adımlar, Türk milletinin kendi kaderini tayin etme iradesinin en somut göstergeleridir. Bu süreç, Mustafa Kemal Atatürk liderliğinde, işgallere karşı topyekûn bir direniş ve yeni bir devlet kurma azmiyle şekillenmiştir.

Milli Mücadele'nin Hazırlık Dönemi ve Önemli Adımlar 🇹🇷

Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışıyla başlayan bu dönem, ulusal egemenliğe dayalı, tam bağımsız bir Türk devleti kurma hedefine yönelik önemli kararların alındığı kongreler ve genelgelerle ilerlemiştir.

1. Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) 📜

Mustafa Kemal Paşa, Rauf Orbay, Refet Bele ve Ali Fuat Cebesoy tarafından imzalanan Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin amaç, gerekçe ve yöntemini ortaya koyan ilk önemli belgedir.

• Gerekçe: Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir. İstanbul Hükümeti, üzerine düşen sorumluluğu yerine getirememektedir.
• Amaç: Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır. (Milli egemenlik vurgusu)
• Yöntem: Her türlü etki ve denetimden uzak milli bir kurul oluşturulmalı (Temsil Heyeti'nin temeli). Anadolu'nun her yerinde milli bir kongre toplanmalıdır.
• Önem: Milli Mücadele'nin evrensel niteliği ve milli egemenlik ilkesinin ilk kez açıkça belirtildiği belgedir.

2. Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919) 🏔️

Doğu Anadolu'da Ermeni ve Rum tehdidine karşı toplanan kongre, bölgesel amaçla başlamış ancak aldığı kararlarla ulusal bir nitelik kazanmıştır.

• Kararlar:
  • Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez.
  • Her türlü yabancı işgal ve müdahaleye karşı millet topyekûn direnecektir.
  • İstanbul Hükümeti vatanı koruyamaz ve bağımsızlığı sağlayamazsa geçici bir hükümet kurulacaktır.
  • Kuvâ-yi Milliye'yi etkin, milli iradeyi hâkim kılmak esastır.
  • Manda ve himaye kabul edilemez. (Tam bağımsızlık ilkesi ilk kez açıkça reddedildi.)
  • Meclis-i Mebusan derhal toplanmalı ve hükümetin çalışmaları denetlenmelidir.
• Önem: Doğu illerini temsil eden Temsil Heyeti kurulmuştur. Mustafa Kemal Paşa kongreye başkanlık etmiştir.

3. Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919) 🛡️

Amasya Genelgesi'nde kararlaştırılan ve tüm yurdu temsil eden delegelerin katılımıyla toplanan Sivas Kongresi, Milli Mücadele'nin tek merkezden yönetilmesini sağlamıştır.

• Kararlar:
  • Erzurum Kongresi kararları genişletilerek ulusal düzeyde onaylanmıştır.
  • Tüm milli cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir. (Birlik ve beraberlik sağlandı.)
  • Manda ve himaye kesin olarak reddedilmiştir. (Tam bağımsızlık vurgusu güçlendi.)
  • Temsil Heyeti tüm yurdu temsil eder hale getirilmiş ve başkanlığına Mustafa Kemal Paşa seçilmiştir.
  • "İrade-i Milliye" adında bir gazete çıkarılması kararlaştırılmıştır. (Milli Mücadele'nin sesi olmak.)
• Önem: Milli Mücadele'nin yürütme organı gibi çalışan Temsil Heyeti'nin yetkileri genişletilmiştir.

4. Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919) 🤝

Sivas Kongresi'nin ardından İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'nin gücünü kabul etmek zorunda kalmış ve Salih Paşa'yı Amasya'ya göndermiştir. Bu görüşmeler, İstanbul Hükümeti'nin Temsil Heyeti'ni resmen tanıdığı ilk olaydır.

• Görüşülen Konular:
  • Milli Meclis'in (Mebusan Meclisi) toplanması ve Anadolu'da güvenli bir yerde olması.
  • Manda ve himayenin kabul edilemezliği.
  • Azınlıklara ayrıcalık tanınmaması.
• Sonuç: İstanbul Hükümeti, Mebusan Meclisi'nin açılması kararını kabul etmiştir. Ancak Meclis, İstanbul dışında toplanamamıştır.
• Önem: Temsil Heyeti'nin siyasi varlığı İstanbul Hükümeti tarafından tanınmıştır.

5. Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin Açılması ve Misak-ı Millî (28 Ocak 1920) 🇹🇷

Amasya Görüşmeleri sonrası İstanbul'da toplanan Mebusan Meclisi, Milli Mücadele yanlısı milletvekillerinin çabalarıyla önemli kararlar almıştır.

• Misak-ı Millî (Milli Yemin):
  • Osmanlı Devleti'nin Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığı sırada işgal edilmemiş topraklarının tümü ayrılmaz bir bütündür. (Vatanın bütünlüğü)
  • Kars, Ardahan, Batum'da (Elviye-i Selase) halk oylaması yapılabilir.
  • Batı Trakya'nın geleceği halk oylamasıyla belirlenmelidir.
  • İstanbul ve Marmara Denizi'nin güvenliği sağlanırsa Boğazların dünya ticaretine açılması kabul edilebilir.
  • Azınlık hakları, komşu ülkelerdeki Müslüman halka tanınan haklar kadar olacaktır. (Eşitlik ilkesi)
  • Siyasi, adli ve mali gelişmemizi engelleyen her türlü sınırlama (kapitülasyonlar) kaldırılmalıdır. (Tam bağımsızlık)
• Önem: Misak-ı Millî, Türk vatanının sınırlarını, bağımsızlık ilkelerini ve ulusal hedefleri belirleyen son Osmanlı belgesidir. Tüm dünyaya ilan edilen bu kararlar, İtilaf Devletleri'nin tepkisine neden olmuştur.

6. İstanbul'un İşgali (16 Mart 1920) ⚔️

Misak-ı Millî kararlarının alınması üzerine İtilaf Devletleri, İstanbul'u resmen işgal ederek Mebusan Meclisi'ni dağıtmış, bazı milletvekilleri ve aydınları tutuklamıştır. Bu durum, Milli Mücadele'nin yeni bir aşamaya geçmesine yol açmıştır.

• Sonuç:
  • Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiği anlaşılmıştır.
  • Mebusan Meclisi'nin dağılmasıyla Ankara'da yeni bir meclis kurma ihtiyacı doğmuştur.
  • Milli Mücadele'nin merkezi tamamen Ankara olmuştur.

7. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılması (23 Nisan 1920) 🏛️

İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin kapatılması üzerine Mustafa Kemal Paşa, Ankara'da olağanüstü yetkilere sahip bir meclis toplanması için çalışmalara başlamıştır. Farklı bölgelerden gelen temsilcilerin katılımıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmıştır.

• Özellikleri:
  • Milli egemenliğe dayalı, halkın iradesini temsil eden bir meclistir.
  • Yasama, yürütme ve yargı yetkileri (güçler birliği ilkesi) kendisinde toplamıştır. (Hızlı karar alıp uygulama amacıyla.)
  • Meclis hükümeti sistemiyle çalışmıştır. (Hükümet üyeleri tek tek meclis içinden seçilmiştir.)
  • Kurucu, savaşçı ve inkılapçı bir meclistir.
• Önem: Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerinin atıldığı, ulusal egemenliğin temsil edildiği ve Kurtuluş Savaşı'nı yönetecek olan kurumdur.