20. yy başlarında osmanlı devleti ve avrupa Ders Notu

20. yüzyılın başlarında dünya, özellikle Avrupa merkezli çok büyük siyasi, askeri ve ekonomik değişimlere sahne olmaktaydı. Bu dönemde Avrupa'da yaşanan iki büyük gelişme, Osmanlı Devleti'nin hem iç yapısını hem de dış politikasını derinden etkilemiştir. Bu gelişmeler Fransız İhtilali ve Sanayi İnkılabı'dır. Osmanlı Devleti, bu iki büyük küresel dalgaya karşı ayakta kalabilmek için çeşitli çözüm yolları aramıştır.

🌍 1. Avrupa'daki Gelişmeler ve Osmanlı Devleti'ne Etkileri

🏭 Sanayi İnkılabı ve Ekonomik Çöküş

İngiltere'de başlayan Sanayi İnkılabı, insan ve hayvan gücünün yerini makine gücünün almasını sağladı. Bu durum seri üretimi artırdı, hammadde ve pazar ihtiyacını en üst seviyeye çıkardı. Avrupalı devletler arasında başlayan sömürge yarışı, devletler arası bloklaşmalara ve büyük savaş hazırlıklarına yol açtı.

Önemli Not: Osmanlı Devleti, Sanayi İnkılabı'na ayak uyduramadığı için elindeki küçük atölyeler kapandı ve yerli üretim çöktü. Ülke, Avrupalı devletlerin açık pazarı haline geldi. Ayrıca dış borçların ödenememesi üzerine 1881 yılında kurulan Duyun-u Umumiye (Genel Borçlar İdaresi) ile Osmanlı'nın gelir kaynaklarına el konuldu ve ekonomik bağımsızlığı büyük zarar gördü.

⚖️ Fransız İhtilali ve Milliyetçilik Akımı

1789 yılında gerçekleşen Fransız İhtilali; hürriyet, eşitlik, adalet ve milliyetçilik gibi kavramları dünyaya yaydı. Özellikle milliyetçilik akımı, "her ulusa bir devlet" ilkesini benimseyerek çok uluslu imparatorlukların toprak bütünlüğünü tehdit etti.

• Osmanlı'ya Etkisi: Çok uluslu (bünyesinde Türk, Rum, Ermeni, Sırp, Bulgar ve Arap gibi farklı milletleri barındıran) bir yapıya sahip olan Osmanlı Devleti, milliyetçilik akımının etkisiyle azınlık isyanlarıyla sarsıldı. Avrupalı devletlerin de kışkırtmasıyla bu azınlıklar sırayla bağımsızlıklarını kazanarak Osmanlı'dan ayrıldılar.

🛡️ 2. Osmanlı Devleti'ni Kurtarma Çabaları ve Fikir Akımları

Osmanlı aydınları ve devlet adamları, devletin parçalanmasını ve çöküşünü önlemek amacıyla çeşitli fikir akımları ortaya atmışlardır. Bu akımların temel amacı devleti eski gücüne kavuşturmak ve birliği sağlamaktır.

Fikir Akımı	Temel Amacı ve Savunulan Düşünce	Önemli Temsilcileri / Sonucu
Osmanlıcılık	Din, dil, ırk ayrımı yapmaksızın herkesi eşit "Osmanlı vatandaşı" kabul etmek.	Genç Osmanlılar (Jön Türkler). Azınlık isyanlarıyla geçerliliğini yitirdi.
İslamcılık (Ümmetçilik)	Dünyadaki tüm Müslümanları halifenin etrafında birleştirmek.	II. Abdülhamid, Mehmet Akif Ersoy. Arapların İngilizlerle iş birliği yapmasıyla çöktü.
Batıcılık	Devletin kurtuluşunun ancak Batı'nın bilim, teknik ve yönetim şeklini almakla mümkün olacağını savunmak.	Tevfik Fikret, Celal Nuri. Cumhuriyet dönemi inkılaplarına fikirsel zemin hazırladı.
Türkçülük (Turancılık)	Osmanlı sınırları içindeki ve dışındaki tüm Türkleri tek bir bayrak altında toplamak.	Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin. Yeni Türk Devleti'nin kuruluş felsefesi oldu.

📜 3. Demokratikleşme Adımları

Dağılmayı engellemek ve Avrupalı devletlerin iç işlerimize karışmasını önlemek amacıyla bazı hukuki ve siyasi adımlar atılmıştır:

• Tanzimat Fermanı (1839): Kanun üstünlüğü ilk kez kabul edildi. Tüm vatandaşların can, mal ve namus güvenliği devlet güvencesine alındı.
• Islahat Fermanı (1856): Avrupalı devletlerin baskısıyla azınlıklara çok geniş haklar verildi. Amaç azınlıkların devlete bağlılığını artırmaktı ancak isyanları durduramadı.
• I. Meşrutiyet (1876): İlk anayasa olan Kanun-i Esasi yürürlüğe girdi. Halk ilk kez (kısıtlı da olsa) seçme ve seçilme hakkı elde ederek Mebusan Meclisi aracılığıyla yönetime katıldı.

✍️ LGS Tarzı Çözümlü Örnek Sorular

Soru 1

Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik akımı, çok uluslu devletlerin parçalanmasında etkili olmuştur. Osmanlı Devleti de bu durumdan en çok zarar gören devletlerden biri olmuştur.
Buna göre, Osmanlı Devleti'nin milliyetçilik akımından olumsuz etkilenmesinin temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ekonomik olarak dışa bağımlı olması
B) Sınırlarının çok geniş olması
C) Bünyesinde birden fazla milleti barındıran çok uluslu bir yapıya sahip olması
D) Askeri gücünün yetersiz olması

Çözüm: Milliyetçilik akımı, her milletin kendi bağımsız devletini kurma hakkı olduğunu savunur. Osmanlı Devleti de bünyesinde Rum, Sırp, Bulgar gibi pek çok farklı milleti barındıran çok uluslu bir yapıya sahip olduğu için bu akımdan doğrudan ve olumsuz etkilenmiştir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Soru 2

Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde ortaya çıkan; din, dil, ırk ayrımı gözetmeksizin herkesi eşit kabul ederek bir "Osmanlı milleti" oluşturmayı hedefleyen fikir akımı aşağıdakilerden hangisidir?
A) İslamcılık
B) Osmanlıcılık
C) Türkçülük
D) Batıcılık

Çözüm: Din, dil ve ırk farkı gözetmeden tüm Osmanlı tebaasını eşit birer vatandaş olarak kabul edip devletin bütünlüğünü korumayı amaçlayan fikir akımı Osmanlıcılıktır. Doğru cevap B seçeneğidir.