🎓 8. Sınıf (Lgs)
📚 8. Sınıf Fen Bilimleri
💡 8. Sınıf Fen Bilimleri: Canlılar Ve Yaşam Çözümlü Örnekler
8. Sınıf Fen Bilimleri: Canlılar Ve Yaşam Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Bir hücrenin mitoz bölünmesi sırasında gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Kromozom sayısı sabit kalır.
B) Vücut hücrelerinde görülür.
C) İki yeni hücre oluşur.
D) Çeşitlilik sağlar.
A) Kromozom sayısı sabit kalır.
B) Vücut hücrelerinde görülür.
C) İki yeni hücre oluşur.
D) Çeşitlilik sağlar.
Çözüm:
- 👉 Mitoz bölünme, tek hücreli canlılarda üremeyi, çok hücreli canlılarda ise büyüme, gelişme ve onarımı sağlayan bir hücre bölünmesi çeşididir.
- ✅ A seçeneği doğrudur. Mitoz bölünme sonucunda ana hücrenin kromozom sayısı ile oluşan yavru hücrelerin kromozom sayıları aynı kalır. Örneğin, \(2n\) kromozomlu bir hücreden yine \(2n\) kromozomlu iki hücre oluşur.
- ✅ B seçeneği doğrudur. Mitoz bölünme, eşeyli üreyen canlılarda vücut (somatik) hücrelerinde görülür.
- ✅ C seçeneği doğrudur. Bir mitoz bölünme sonucunda ana hücreden kalıtsal olarak ana hücreyle aynı özellikte iki yeni hücre oluşur.
- ❌ D seçeneği yanlıştır. Mitoz bölünme, kalıtsal çeşitlilik sağlamaz. Oluşan yavru hücreler ana hücreyle kalıtsal olarak tamamen aynıdır. Kalıtsal çeşitliliği sağlayan mayoz bölünmedir.
Doğru cevap D seçeneğidir.
Örnek 2:
Mayoz bölünme ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Sadece üreme ana hücrelerinde görülür.
B) Bölünme sonucunda kromozom sayısı iki katına çıkar.
C) Oluşan hücreler ana hücre ile aynı kalıtsal yapıya sahiptir.
D) Canlılarda büyüme ve gelişmeyi sağlar.
A) Sadece üreme ana hücrelerinde görülür.
B) Bölünme sonucunda kromozom sayısı iki katına çıkar.
C) Oluşan hücreler ana hücre ile aynı kalıtsal yapıya sahiptir.
D) Canlılarda büyüme ve gelişmeyi sağlar.
Çözüm:
- 💡 Mayoz bölünme, eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (gametlerin) oluşmasını sağlayan özel bir hücre bölünmesi çeşididir.
- ✅ A seçeneği doğrudur. Mayoz bölünme, sadece eşey ana hücrelerinde (yumurtalıkta yumurta ana hücresi, testiste sperm ana hücresi gibi) gerçekleşir ve üreme hücrelerini oluşturur.
- ❌ B seçeneği yanlıştır. Mayoz bölünme sonucunda kromozom sayısı yarıya iner. Örneğin, \(2n\) kromozomlu bir üreme ana hücresinden \(n\) kromozomlu dört yavru hücre oluşur.
- ❌ C seçeneği yanlıştır. Mayoz bölünmede parça değişimi (krossing over) gibi olaylar sayesinde kalıtsal çeşitlilik sağlanır. Oluşan hücreler ana hücreden ve birbirinden farklı kalıtsal yapıya sahiptir.
- ❌ D seçeneği yanlıştır. Canlılarda büyüme, gelişme ve onarımı mitoz bölünme sağlar. Mayoz bölünmenin temel amacı üremeyi sağlamak ve tür içi çeşitliliği artırmaktır.
Doğru cevap A seçeneğidir.
Örnek 3:
Bezelyelerde uzun boy geni (B) kısa boy genine (b) baskındır. Heterozigot uzun boylu iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda oluşacak F1 dölündeki bezelyelerin fenotip ve genotip oranları nasıl olur?
Çözüm:
- 📌 İlk olarak genotipleri belirleyelim: Uzun boy geni (B) kısa boy genine (b) baskın olduğu için, heterozigot uzun boylu bezelyenin genotipi Bb'dir.
- 👉 İki heterozigot uzun boylu bezelyenin çaprazlaması: Bb x Bb
Çaprazlama sonucunda oluşabilecek genotipler ve oranları Punnett karesi yöntemiyle bulunabilir:
- Anne bezelyeden gelebilecek gametler: B, b
- Baba bezelyeden gelebilecek gametler: B, b
Oluşan yavrular:
- BB (Uzun boylu)
- Bb (Uzun boylu)
- Bb (Uzun boylu)
- bb (Kısa boylu)
- ✅ Genotip Oranları:
- \(1/4\) (veya %25) BB (Homozigot baskın)
- \(2/4\) (veya %50) Bb (Heterozigot)
- \(1/4\) (veya %25) bb (Homozigot çekinik)
- Yani 1:2:1 oranında genotip görülür.
- ✅ Fenotip Oranları:
- BB ve Bb genotipli bezelyeler uzun boylu olacaktır. Bu durumda \(3/4\) (veya %75) oranında uzun boylu bezelye oluşur.
- bb genotipli bezelyeler kısa boylu olacaktır. Bu durumda \(1/4\) (veya %25) oranında kısa boylu bezelye oluşur.
- Yani 3:1 oranında fenotip görülür.
Örnek 4:
Bir öğrenci, kalıtım konusu ile ilgili aşağıdaki kavram kartlarını hazırlamıştır:
Kart 1: Canlıların genetik özelliklerinin nesilden nesile aktarımını inceleyen bilim dalıdır.
Kart 2: DNA'nın belirli görevleri olan ve kalıtsal özellikleri taşıyan birimleridir.
Kart 3: DNA ve özel proteinlerin birleşmesiyle oluşan, kalıtsal bilgiyi taşıyan yapılardır.
Bu kartlardaki tanımların sırasıyla hangi kavramlara ait olduğunu bulunuz.
Kart 1: Canlıların genetik özelliklerinin nesilden nesile aktarımını inceleyen bilim dalıdır.
Kart 2: DNA'nın belirli görevleri olan ve kalıtsal özellikleri taşıyan birimleridir.
Kart 3: DNA ve özel proteinlerin birleşmesiyle oluşan, kalıtsal bilgiyi taşıyan yapılardır.
Bu kartlardaki tanımların sırasıyla hangi kavramlara ait olduğunu bulunuz.
Çözüm:
- 💡 Kalıtım konusu, canlıların sahip olduğu özelliklerin nasıl aktarıldığını anlamamızı sağlar.
- 📌 Kart 1: "Canlıların genetik özelliklerinin nesilden nesile aktarımını inceleyen bilim dalıdır." tanımı, doğrudan Kalıtım (Genetik) bilimini ifade eder.
- 📌 Kart 2: "DNA'nın belirli görevleri olan ve kalıtsal özellikleri taşıyan birimleridir." tanımı, Gen kavramına aittir. Genler, saç rengi, göz rengi gibi belirli özellikleri belirleyen DNA parçalarıdır.
- 📌 Kart 3: "DNA ve özel proteinlerin birleşmesiyle oluşan, kalıtsal bilgiyi taşıyan yapılardır." tanımı, Kromozom kavramını açıklar. Kromozomlar, hücre çekirdeğinde bulunan ve genleri taşıyan yapılardır.
Buna göre kartlardaki tanımlar sırasıyla Kalıtım (Genetik), Gen ve Kromozom kavramlarına aittir.
Örnek 5:
Aşağıdaki olaylardan hangisi modifikasyona örnek olarak verilemez?
A) Himalaya tavşanlarının farklı sıcaklıklarda farklı tüy renklerine sahip olması.
B) Güneşte bronzlaşan bir insanın ten renginin koyulaşması.
C) Çuha çiçeğinin farklı sıcaklıklarda farklı renkte çiçek açması.
D) Orak hücreli anemi hastalığının ortaya çıkması.
A) Himalaya tavşanlarının farklı sıcaklıklarda farklı tüy renklerine sahip olması.
B) Güneşte bronzlaşan bir insanın ten renginin koyulaşması.
C) Çuha çiçeğinin farklı sıcaklıklarda farklı renkte çiçek açması.
D) Orak hücreli anemi hastalığının ortaya çıkması.
Çözüm:
- 💡 Modifikasyon, çevresel faktörlerin etkisiyle canlının dış görünüşünde (fenotipinde) meydana gelen, kalıtsal olmayan değişikliklerdir. Genlerin işleyişi değişir, yapısı değişmez.
- 💡 Mutasyon ise, genlerin yapısında veya kromozom sayısında/yapısında meydana gelen kalıcı değişikliklerdir ve kalıtsal olabilir.
- ✅ A seçeneği modifikasyondur. Himalaya tavşanlarının soğukta siyah, sıcakta beyaz tüy rengine sahip olması, sıcaklık gibi çevresel bir faktörün genin işleyişini değiştirmesiyle oluşan kalıtsal olmayan bir durumdur.
- ✅ B seçeneği modifikasyondur. Güneş ışınları etkisiyle ten renginin koyulaşması, çevresel bir faktörün (güneş ışığı) etkisiyle meydana gelen ve kalıtsal olmayan bir değişikliktir. Bu bronzlaşma sonraki nesillere aktarılmaz.
- ✅ C seçeneği modifikasyondur. Çuha çiçeğinin 15-25 °C'de kırmızı, 25-35 °C'de beyaz çiçek açması, sıcaklık faktörünün genin işleyişini değiştirmesiyle oluşan kalıtsal olmayan bir durumdur.
- ❌ D seçeneği mutasyondur. Orak hücreli anemi hastalığı, genlerde meydana gelen bir değişikliğin (mutasyonun) sonucudur. Bu durum kalıtsal olup, sonraki nesillere aktarılabilir.
Doğru cevap D seçeneğidir.
Örnek 6:
Çöl tilkileri (Fennek tilkisi) ve kutup tilkileri, yaşadıkları ortama uyum sağlamak için farklı fiziksel özelliklere sahiptir. Bu durum, canlıların çevrelerine adaptasyon yeteneklerini gösterir.
Buna göre, çöl tilkisi ve kutup tilkisinin adaptasyonlarıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Çöl tilkisi: Geniş kulaklar – Vücut ısısını düşürme
B) Kutup tilkisi: Kalın yağ tabakası – Soğuktan korunma
C) Çöl tilkisi: Açık renkli post – Kamuflaj ve güneş ışığını yansıtma
D) Kutup tilkisi: Uzun bacaklar – Kar üzerinde hızlı hareket etme
Buna göre, çöl tilkisi ve kutup tilkisinin adaptasyonlarıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Çöl tilkisi: Geniş kulaklar – Vücut ısısını düşürme
B) Kutup tilkisi: Kalın yağ tabakası – Soğuktan korunma
C) Çöl tilkisi: Açık renkli post – Kamuflaj ve güneş ışığını yansıtma
D) Kutup tilkisi: Uzun bacaklar – Kar üzerinde hızlı hareket etme
Çözüm:
- 💡 Adaptasyon, canlıların belirli bir çevrede yaşama ve üreme şansını artıran, kalıtsal özellikler kazanmasıdır. Bu özellikler nesilden nesile aktarılır.
- ✅ A seçeneği doğrudur. Çöl tilkilerinin geniş kulakları, kan damarlarının yüzeyini artırarak fazla ısıyı dışarı atmalarına ve vücut sıcaklıklarını dengelemelerine yardımcı olur.
- ✅ B seçeneği doğrudur. Kutup tilkilerinin derilerinin altında bulunan kalın yağ tabakası, onları aşırı soğuktan koruyarak vücut ısılarını sabit tutmalarını sağlar.
- ✅ C seçeneği doğrudur. Çöl tilkilerinin açık renkli postları, çölde kum rengine uyum sağlayarak kamuflaj sağlar ve güneş ışınlarını yansıtarak aşırı ısınmayı engeller.
- ❌ D seçeneği yanlıştır. Kutup tilkilerinin bacakları genellikle kısadır ve kar üzerinde batmamak için geniş tabanlara sahip patileri bulunur. Uzun bacaklar çöl tilkilerinin sıcak kumda vücutlarını yerden yüksekte tutmalarına yardımcı olur. Kutup tilkileri için uzun bacaklar dezavantaj olabilir.
Doğru cevap D seçeneğidir.
Örnek 7:
Bir bilim insanı, mikroskop altında incelediği bir hücrenin yaşam döngüsünü gözlemliyor. Hücrenin art arda iki kez bölünme geçirdiğini, ilk bölünmede kromozom sayısının yarıya indiğini, ikinci bölünmede ise kromozom sayısının sabit kaldığını ve toplamda dört yeni hücre oluştuğunu belirliyor.
Bu gözlem, bilim insanının incelediği hücre tipi ve bölünme süreci hakkında hangi doğru çıkarımı yapmasını sağlar?
A) Bu hücre bir vücut hücresidir ve mitoz bölünme geçirmiştir.
B) Bu hücre bir üreme ana hücresidir ve mayoz bölünme geçirmiştir.
C) Bu hücre bir bakteri hücresidir ve eşeysiz üreme yapmıştır.
D) Bu hücre bir üreme hücresidir ve döllenmeye hazırlanmaktadır.
Bu gözlem, bilim insanının incelediği hücre tipi ve bölünme süreci hakkında hangi doğru çıkarımı yapmasını sağlar?
A) Bu hücre bir vücut hücresidir ve mitoz bölünme geçirmiştir.
B) Bu hücre bir üreme ana hücresidir ve mayoz bölünme geçirmiştir.
C) Bu hücre bir bakteri hücresidir ve eşeysiz üreme yapmıştır.
D) Bu hücre bir üreme hücresidir ve döllenmeye hazırlanmaktadır.
Çözüm:
- 💡 Soruda verilen anahtar ifadeler: "art arda iki kez bölünme", "ilk bölünmede kromozom sayısının yarıya inmesi", "ikinci bölünmede kromozom sayısının sabit kalması" ve "toplamda dört yeni hücre oluşması".
- 📌 Bu özelliklerin tamamı mayoz bölünmeye aittir. Mayoz bölünme iki aşamada gerçekleşir (Mayoz I ve Mayoz II).
- 👉 Mayoz I'de homolog kromozomlar ayrılır ve kromozom sayısı yarıya iner.
- 👉 Mayoz II'de kardeş kromatitler ayrılır ve hücre sayısı iki katına çıkarak toplamda dört hücre oluşur; bu aşamada kromozom sayısı sabit kalır (Mayoz I sonunda yarıya inmiş olan kromozom sayısı Mayoz II sonunda da aynı kalır).
- 📌 Mayoz bölünme, eşeyli üreyen canlılarda üreme ana hücrelerinde görülür ve üreme hücrelerini (gametleri) oluşturur.
- ❌ A seçeneği yanlıştır, mitozda kromozom sayısı sabit kalır ve iki hücre oluşur.
- ❌ C seçeneği yanlıştır, bakteriler prokaryot olduğu için mayoz bölünme geçirmezler.
- ❌ D seçeneği yanlıştır, üreme hücreleri (gametler) mayoz sonucunda oluşur, kendileri mayoz geçirmez.
Bu gözlem, hücrenin bir üreme ana hücresi olduğunu ve mayoz bölünme geçirdiğini göstermektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.
Örnek 8:
Bir bölgede yaşayan fare popülasyonu üzerinde yapılan araştırmada, farelerin tüy renklerinin yaşadıkları ortamın zemin rengine göre farklılık gösterdiği gözlemlenmiştir. Koyu renkli zeminde yaşayan farelerin çoğunlukla koyu tüy rengine sahip olduğu, açık renkli zeminde yaşayan farelerin ise açık tüy rengine sahip olduğu belirlenmiştir. Bu durum, farelerin yırtıcılardan korunmasında önemli bir avantaj sağlamaktadır.
Bu gözlem ve açıklama dikkate alındığında, fare popülasyonundaki tüy rengi farklılıkları ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğru ve kapsamlıdır?
A) Farelerin tüy renklerindeki bu farklılık, beslenme alışkanlıklarının bir sonucudur.
B) Bu durum, farelerin yaşadıkları ortama genetik olarak uyum (adaptasyon) sağladığını gösterir.
C) Farelerin tüy renkleri, sıcaklık değişimlerinin neden olduğu bir modifikasyondur.
D) Koyu renkli fareler mutasyon geçirerek açık renkli farelerden daha hızlı çoğalmıştır.
Bu gözlem ve açıklama dikkate alındığında, fare popülasyonundaki tüy rengi farklılıkları ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğru ve kapsamlıdır?
A) Farelerin tüy renklerindeki bu farklılık, beslenme alışkanlıklarının bir sonucudur.
B) Bu durum, farelerin yaşadıkları ortama genetik olarak uyum (adaptasyon) sağladığını gösterir.
C) Farelerin tüy renkleri, sıcaklık değişimlerinin neden olduğu bir modifikasyondur.
D) Koyu renkli fareler mutasyon geçirerek açık renkli farelerden daha hızlı çoğalmıştır.
Çözüm:
- 💡 Soruda farelerin tüy renklerinin yaşadıkları ortamın zemin rengine uyum sağlaması ve bunun yırtıcılardan korunmada avantaj sağlaması vurgulanmıştır. Bu durum, canlıların çevrelerine genetik olarak uyum sağlama sürecini ifade eder.
- 📌 Adaptasyon, canlıların belirli bir çevrede yaşama ve üreme şansını artıran, kalıtsal özellikler kazanmasıdır. Tüy rengi gibi özellikler genellikle genetik temellidir ve nesilden nesile aktarılır.
- ✅ B seçeneği en doğru açıklamadır. Farelerin tüy renklerinin yaşadıkları ortama uyum sağlaması, yani kamuflaj yeteneği, doğal seçilim yoluyla zamanla popülasyonda yaygınlaşan kalıtsal bir özelliktir. Bu, bir adaptasyon örneğidir.
- ❌ A seçeneği yanlıştır. Beslenme alışkanlıkları tüy rengini doğrudan bu şekilde etkilemez.
- ❌ C seçeneği yanlıştır. Modifikasyonlar kalıtsal değildir. Burada bahsedilen tüy rengi farklılıkları, popülasyon genelinde yaygınlaşan ve kalıtsal olan özelliklerdir. Eğer bir modifikasyon olsaydı, örneğin aynı fare farklı zeminde yaşayınca tüy rengi değişirdi, ki bu senaryoda böyle bir durumdan bahsedilmiyor.
- ❌ D seçeneği, mutasyonun tek başına daha hızlı çoğalma garantisi vermediği ve adaptasyon sürecini tam olarak açıklamadığı için eksiktir. Mutasyonlar yeni özelliklerin ortaya çıkmasına neden olabilir, ancak bu özelliklerin popülasyonda yaygınlaşması adaptasyon ve doğal seçilim süreçleriyle ilişkilidir.
Doğru cevap B seçeneğidir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/8-sinif-fen-bilimleri-canlilar-ve-yasam/sorular