🎓 8. Sınıf (Lgs)
📚 8. Sınıf Fen Bilimleri
💡 8. Sınıf Fen Bilimleri: Besin zinciri ve fotosentez Çözümlü Örnekler
8. Sınıf Fen Bilimleri: Besin zinciri ve fotosentez Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Bir ekosistemde yer alan canlılar arasındaki beslenme ilişkisini gösteren zincire besin zinciri denir.
Aşağıda karışık olarak verilen canlıları, üreticiden tüketiciye doğru uygun bir besin zinciri oluşturacak şekilde sıralayınız:
🐍 Yılan, 🌾 Buğday, 🦅 Kartal, 🦗 Çekirge, 🐸 Kurbağa.
Aşağıda karışık olarak verilen canlıları, üreticiden tüketiciye doğru uygun bir besin zinciri oluşturacak şekilde sıralayınız:
🐍 Yılan, 🌾 Buğday, 🦅 Kartal, 🦗 Çekirge, 🐸 Kurbağa.
Çözüm:
Besin zinciri her zaman bir üretici canlı ile başlar ve enerji aktarımı oklar yönünde devam eder.
- 1. Basamak (Üretici): 🌾 Buğday (Güneş enerjisini kullanarak besin üretir).
- 2. Basamak (Birincil Tüketici): 🦗 Çekirge (Buğday ile beslenir).
- 3. Basamak (İkincil Tüketici): 🐸 Kurbağa (Çekirge ile beslenir).
- 4. Basamak (Üçüncül Tüketici): 🐍 Yılan (Kurbağa ile beslenir).
- 5. Basamak (Dördüncü Tüketici): 🦅 Kartal (Yılan ile beslenir).
✅ Doğru sıralama: Buğday → Çekirge → Kurbağa → Yılan → Kartal şeklindedir.
Örnek 2:
Besin piramidinde aşağıdan yukarıya doğru çıkıldığında aktarılan enerji miktarında nasıl bir değişim gözlenir?
Eğer üretici basamağındaki toplam enerji miktarı \( 10000 \) Joule ise, üçüncü dereceden tüketiciye ulaşan enerji miktarı kaç Joule olur?
Eğer üretici basamağındaki toplam enerji miktarı \( 10000 \) Joule ise, üçüncü dereceden tüketiciye ulaşan enerji miktarı kaç Joule olur?
Çözüm:
Besin piramidinde enerjinin aktarımıyla ilgili şu kurallar geçerlidir:
- Enerji Aktarımı: Her basamakta enerjinin yaklaşık % 10 kadarı bir üst basamağa aktarılır. Geri kalan % 90'lık kısım yaşamsal faaliyetlerde kullanılır veya ısı olarak çevreye yayılır.
- Hesaplama adımları:
- Üretici: \( 10000 \) Joule
- 1. Dereceden Tüketici (Otçul): \( 10000 \times 0,1 = 1000 \) Joule
- 2. Dereceden Tüketici (Etçul): \( 1000 \times 0,1 = 100 \) Joule
- 3. Dereceden Tüketici: \( 100 \times 0,1 = 10 \) Joule
💡 Sonuç olarak, yukarı çıkıldığında aktarılan enerji azalır ve üçüncü dereceden tüketiciye sadece \( 10 \) Joule enerji ulaşır.
Örnek 3:
Bir göl ekosisteminde tarımsal ilaç kullanımı nedeniyle suya karışan zararlı kimyasal maddelerin besin zincirindeki canlıların dokularında birikmesine biyolojik birikim denir.
Alg → Küçük Balık → Büyük Balık → Balıkçıl Kuş
Yukarıdaki besin zincirinde biyolojik birikimin (zehir miktarının) en fazla ve en az olduğu canlılar hangileridir?
Alg → Küçük Balık → Büyük Balık → Balıkçıl Kuş
Yukarıdaki besin zincirinde biyolojik birikimin (zehir miktarının) en fazla ve en az olduğu canlılar hangileridir?
Çözüm:
Biyolojik birikim konusuyla ilgili temel kural şudur:
- Kural: Besin zincirinde üreticiden son tüketiciye doğru gidildikçe, vücutta biriken zararlı madde miktarı (biyolojik birikim) artar.
- En Az Birikim: Zincirin en başında yer alan Alg (üretici) basamağındadır.
- En Fazla Birikim: Zincirin en sonunda yer alan Balıkçıl Kuş (son tüketici) basamağındadır.
📌 Unutma: Besin piramidinin en üstündeki canlı, alt basamaklardaki birçok canlıyı yediği için zehirli maddeler onun vücudunda en yüksek konsantrasyona ulaşır.
Örnek 4:
Bir araştırmacı, özdeş bitkiler kullanarak fotosentez hızına ışık renginin etkisini gözlemlemek istiyor. Deneyde mor, yeşil ve kırmızı ışık kullanılıyor.
Buna göre;
I. Fotosentez hızının en düşük olduğu ışık rengi hangisidir?
II. Fotosentez hızının en yüksek olduğu ışık renkleri hangileridir?
Buna göre;
I. Fotosentez hızının en düşük olduğu ışık rengi hangisidir?
II. Fotosentez hızının en yüksek olduğu ışık renkleri hangileridir?
Çözüm:
Fotosentez hızı, klorofilin ışığı soğurma (emme) miktarına bağlıdır.
- Yeşil Işık: Bitkiler yeşil göründüğü için yeşil ışığı büyük oranda yansıtırlar, çok azını soğururlar. Bu yüzden fotosentez hızı en düşüktür.
- Mor ve Kırmızı Işık: Klorofil bu renklerdeki ışığı çok iyi soğurduğu için fotosentez hızı en yüksektir.
✅ Cevaplar:
I. Yeşil ışık
II. Mor ve Kırmızı ışık
Örnek 5:
Evimizdeki saksı bitkilerinin gündüz saatlerinde odadaki hava kalitesini artırdığı, ancak gece saatlerinde yatak odasında çok fazla bitki bulundurulmaması gerektiği söylenir.
Bu durumun fotosentez ve solunum olayları ile ilişkisini açıklayınız.
Bu durumun fotosentez ve solunum olayları ile ilişkisini açıklayınız.
Çözüm:
Bu durumun bilimsel açıklaması şöyledir:
- Gündüz: Bitkiler ışık varlığında hem fotosentez hem de solunum yapar. Ancak fotosentez hızı genellikle solunum hızından çok daha yüksek olduğu için dışarıya bol miktarda oksijen (\( O_2 \)) verirler ve karbondioksiti tüketirler. Bu da havayı temizler. 💡
- Gece: Işık olmadığı için fotosentez durur, ancak bitki canlılığını sürdürmek için solunum yapmaya devam eder. Solunum sırasında ortamdaki oksijeni kullanıp dışarıya karbondioksit (\( CO_2 \)) verdiği için kapalı ve küçük odalarda hava kalitesini düşürebilir. 🌙
Örnek 6:
Fotosentez olayının gerçekleşebilmesi için gerekli olan maddeleri (girdiler) ve bu olay sonucunda üretilen maddeleri (çıktılar) yazınız.
Çözüm:
Fotosentez, bitkilerin kloroplast organelinde ışık enerjisi yardımıyla besin üretmesidir.
Gerekli Maddeler (Girdiler):
- Karbondioksit (\( CO_2 \))
- Su (\( H_2O \))
- Işık enerjisi (Güneş veya yapay ışık)
- Klorofil (Işığı yakalamak için)
Üretilen Maddeler (Çıktılar):
- Besin (Glikoz/Basit Şeker)
- Oksijen (\( O_2 \))
📝 Denklem özeti: \( CO_2 + H_2O \xrightarrow{Işık/Klorofil} Besin + O_2 \)
Örnek 7:
Bir orman ekosistemindeki besin ağında; tavşan sayısının aşırı avlanma sonucu hızla azaldığı gözlemleniyor.
Tavşanların ana besin kaynağı otlar, tavşanla beslenen canlılar ise tilkilerdir.
Bu durumun ot ve tilki popülasyonları üzerindeki kısa vadeli etkisini yorumlayınız.
Tavşanların ana besin kaynağı otlar, tavşanla beslenen canlılar ise tilkilerdir.
Bu durumun ot ve tilki popülasyonları üzerindeki kısa vadeli etkisini yorumlayınız.
Çözüm:
Besin ağındaki bir halkanın değişmesi tüm sistemi etkiler:
- Otlar üzerindeki etkisi: Tavşanlar otla beslendiği için, tavşan sayısı azalınca otları yiyen canlı sayısı azalmış olur. Bu durumda ot miktarı artar. 🌿
- Tilkiler üzerindeki etkisi: Tilkilerin besin kaynağı olan tavşanlar azaldığı için tilkiler besin bulmakta zorlanır. Bu durum tilki sayısının azalmasına veya tilkilerin başka bölgeye göç etmesine neden olur. 🦊
✅ Özetle: Ot sayısı artarken, tilki sayısı azalır.
Örnek 8:
Bir bitkinin yaprağının bir kısmı ışık geçirmeyen siyah bir bantla kapatılıyor ve bitki birkaç gün ışıklı ortamda bekletiliyor. Daha sonra yaprağa iyot çözeltisi damlatılıyor.
(Bilgi: İyot çözeltisi nişasta varlığında mavi-mor renk alır. Nişasta, fotosentez sonucu üretilen glikozun depo halidir.)
Yaprağın bantla kapatılan ve kapatılmayan kısımlarında renk değişimi nasıl olur? Nedenini açıklayınız.
(Bilgi: İyot çözeltisi nişasta varlığında mavi-mor renk alır. Nişasta, fotosentez sonucu üretilen glikozun depo halidir.)
Yaprağın bantla kapatılan ve kapatılmayan kısımlarında renk değişimi nasıl olur? Nedenini açıklayınız.
Çözüm:
Bu deney fotosentez için ışığın gerekliliğini kanıtlar:
- Işık Alan (Açık) Kısımlar: Bu kısımlar ışık aldığı için fotosentez yapar ve besin (glikoz/nişasta) üretir. İyot damlatıldığında mavi-mor renk oluşur. ✅
- Bantla Kapatılan Kısımlar: Bu kısımlar ışık alamadığı için fotosentez yapamaz ve nişasta üretemez. İyot damlatıldığında renk değişimi gözlenmez (iyotun kendi rengi kalır). ❌
💡 Sonuç: Fotosentezin gerçekleşmesi ve besin üretilmesi için ışık şarttır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/8-sinif-fen-bilimleri-besin-zinciri-ve-fotosentez/sorular