Kip Ders Notu

7. Sınıf Türkçe Dersi: Kip

Fiillerin zaman, kişi ve dilek anlamlarını bildiren çekimlerine kip denir. Kip, fiilin bildirdiği eylemin ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini veya gerçekleşmesi gerektiğini ifade eder. Türkçede fiiller iki ana başlık altında incelenen kiplere ayrılır: Haber (Bildirme) Kipleri ve Dilek (Anlam) Kipleri.

1. Haber (Bildirme) Kipleri

Fiilin bildirdiği eylemin gerçekleştiğini veya gerçekleşeceğini zaman kavramıyla birlikte bildiren kiplerdir. Haber kipleri, eylemin ne zaman yapıldığına veya yapılacağına göre farklılık gösterir.

a) -dık / -dik / -duk / -dük (Sıfat-fiil)

Bu ek, geçmişte veya şimdi yapılmış bir eylemi sıfat görevinde kullanarak belirtir. Genellikle isim tamlamalarında veya sıfat tamlamalarında kullanılır.

• Örnek: Okuduğum kitap çok sürükleyiciydi. (Okuduğum: geçmişte yapılmış eylem)
• Örnek: Yarın gideceğimiz yer harika olacak. (Gideceğimiz: gelecekte yapılacak eylem)

b) -an / -en (Sıfat-fiil)

Bu ek, geniş zaman anlamı taşıyan ve süreklilik bildiren eylemleri sıfat olarak kullanır.

• Örnek: Koşan öğrenci birinci oldu. (Koşan: sürekli koşan anlamında)
• Örnek: Gülen yüzler her zaman dikkat çeker. (Gülen: sürekli gülen anlamında)

c) -ar / -er (Geniş Zaman)

Fiilin her zaman, geniş zamanlarda yapıldığını veya yapılacağını bildirir.

• Örnek: Her sabah erken kalkarım.
• Örnek: Güneş doğudan doğar.

d) -acak / -ecek (Gelecek Zaman)

Fiilin gelecekte yapılacağını veya yapılacağını bildirir.

• Örnek: Akşam sinemaya gideceğiz.
• Örnek: Bu ödevi yarın bitireceğim.

e) -yor (Şimdiki Zaman)

Fiilin şu anda, içinde bulunulan zamanda yapıldığını bildirir.

• Örnek: Şu anda ders çalışıyorum.
• Örnek: Çocuklar parkta oynuyor.

f) -dı / -di / -du / -dü / -tı / -ti / -tu / -tü (Görülen/Belirli Geçmiş Zaman)

Fiilin geçmişte yapıldığını ve bu durumun anlatana göre kesin olduğunu bildirir.

• Örnek: Dün arkadaşımı aradım.
• Örnek: Yağmur yağdı.

g) -mış / -miş / -muş / -müş (Duyulan/Belirsiz Geçmiş Zaman)

Fiilin geçmişte yapıldığını ancak bu durumun anlatana göre başkasından duyulduğunu veya kesinliğinin belirsiz olduğunu bildirir.

• Örnek: Galiba seni çağırmışlar.
• Örnek: Hava kararmış.

2. Dilek (Anlam) Kipleri

Fiilin bildirdiği eylemin gerçekleşmesini, yapılmasını veya yapılmasını isteme, gereklilik, şart gibi anlamları taşıyan kiplerdir. Dilek kiplerinde zaman anlamı belirgin değildir veya geniş zaman anlamı taşır.

a) -se / -sa (Dilek-Şart Kipi)

Bir eylemin yapılmasını dileme veya bir eylemin gerçekleşmesi için bir şart öne sürme anlamı taşır.

• Örnek: Keşke seni daha önce görseydim. (Dilek)
• Örnek: Eğer gelirsen, sana yardım ederim. (Şart)

b) -e / -a (İstek Kipi)

Bir eylemin yapılmasını isteme, arzu etme anlamı taşır.

• Örnek: Yarın bize gelesin.
• Örnek: Bu işi hemen bitire.

c) -meli / -malı (Gereklilik Kipi)

Bir eylemin yapılması gerektiğini, zorunluluğunu veya uygunluğunu bildirir.

• Örnek: Derslerine iyi çalışmalısın.
• Örnek: Bu saatte yola çıkmalıydık.

d) - (Emir Kipi)

Bir eylemin yapılmasını doğrudan bildirme, emir verme anlamı taşır. Emir kipinin birinci tekil ve birinci çoğul şahıs çekimleri yoktur.

• Örnek: Kapıyı kapat. (Sen kapat)
• Örnek: Biraz oturun. (Siz oturun)
• Örnek: O gelsin. (O gelsin)
• Örnek: Biz yapalım. (Biz yapalım)
• Örnek: Siz okuyun. (Siz okuyun)
• Örnek: Onlar anlasınlar. (Onlar anlasınlar)

Çözümlü Örnekler

Cümle	Fiil	Kip	Açıklama
Çocuklar bahçede oynuyor.	oynuyor	Şimdiki Zaman	Eylem şu anda gerçekleşiyor.
Yarın okula gideceğim.	gideceğim	Gelecek Zaman	Eylem gelecekte gerçekleşecek.
Keşke bu sınavı geçseydim.	geçseydim	Dilek-Şart Kipi	Geçmişte gerçekleşmesini istediği bir durum.
Bu konuyu anlamalısın.	anlamalısın	Gereklilik Kipi	Eylemin yapılması gerektiği belirtiliyor.
Öğretmenimiz dersi anlattı.	anlattı	Görülen Geçmiş Zaman	Eylem geçmişte gerçekleşmiş ve anlatana göre kesin.