Fiiller Ders Notu

Fiiller (Eylemler) 📝

Fiiller, bir iş, oluş veya hareket bildiren kelimelerdir. Cümlelerde eylemi gerçekleştiren unsuru gösterirler. Fiiller, kip ve şahıs ekleri alarak çekimlenirler. 7. sınıfta fiillerin temel özelliklerini ve basit çekimlerini öğreneceğiz.

Fiil Nedir?

Bir eylemin, bir durumun veya bir olayın gerçekleştiğini bildiren sözcüklere fiil (eylem) denir. Fiiller genellikle cümlenin yüklemi olurlar.

Fiil Soyutlama (Mastarlar)

Fiillerin mastar halleri, "-mek" veya "-mak" ekleriyle yapılır. Bu ekler, fiilin hangi işi, oluşu veya hareketi ifade ettiğini gösterir. Örneğin:

• Gelmek
• Görmek
• Okumak
• Yazmak
• Koşmak

Fiil Çekimi

Fiiller, zaman ve şahıs ekleri alarak çekimlenir. Bu çekimleme, eylemin ne zaman yapıldığını ve kim tarafından yapıldığını belirtir.

Zaman Ekleri

Fiillerin hangi zamanda yapıldığını gösteren eklere zaman ekleri denir. Başlıca zaman ekleri şunlardır:

• Şimdiki Zaman Eki: -yor
• Gelecek Zaman Eki: -ecek, -acak
• Geniş Zaman Eki: -r, -ar, -er
• Di'li Geçmiş Zaman Eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü
• Miş'li Geçmiş Zaman Eki: -miş, -mış, -muş, -müş

Şahıs Ekleri

Eylemi kimin yaptığını gösteren eklere şahıs ekleri denir. Bunlar şunlardır:

• 1. Tekil Şahıs: -im, -ım, -um, -üm (Ben)
• 2. Tekil Şahıs: -sin, -sın, -sun, -sün (Sen)
• 3. Tekil Şahıs: (Ek almaz) (O)
• 1. Çoğul Şahıs: -iz, -ız, -uz, -üz (Biz)
• 2. Çoğul Şahıs: -siniz, -sınız, -sunuz, -sünüz (Siz)
• 3. Çoğul Şahıs: -ler, -lar (Onlar)

Örneklerle Fiil Çekimi

Şimdiki Zaman (-yor)

• Ben geliyorum.
• Sen geliyorsun.
• O geliyor.
• Biz geliyoruz.
• Siz geliyorsunuz.
• Onlar geliyorlar.

Gelecek Zaman (-ecek/-acak)

• Ben göreceğim.
• Sen göreceksin.
• O görecek.
• Biz göreceğiz.
• Siz göreceksiniz.
• Onlar görecekler.

Geniş Zaman (-r/-ar/-er)

• Ben okurum.
• Sen okursun.
• O okur.
• Biz okuruz.
• Siz okursunuz.
• Onlar okurlar.

Di'li Geçmiş Zaman (-di/-dı/-du/-dü/-ti/-tı/-tu/-tü)

• Ben yazdım.
• Sen yazdın.
• O yazdı.
• Biz yazdık.
• Siz azdınız.
• Onlar azdılar.

Miş'li Geçmiş Zaman (-miş/-mış/-muş/-müş)

• Ben koşmuşum.
• Sen koşmuşsun.
• O koşmuş.
• Biz koşmuşuz.
• Siz koşmuşsunuz.
• Onlar koşmuşlar.

Çözümlü Örnekler

Soru 1: Aşağıdaki cümlenin yüklemi hangi fiildir ve hangi zamana göre çekimlenmiştir?

"Çocuklar parkta koşuyor."

Çözüm: Cümlenin yüklemi "koşuyor" kelimesidir. Bu kelime "koş-" fiilinden gelmektedir ve "-yor" eki ile şimdiki zamana göre çekimlenmiştir.

Soru 2: "Öğretmenimiz bize yeni bir konu anlatacak." cümlesindeki fiili bulunuz ve mastar halini yazınız. Çözüm: Cümledeki fiil "anlatacak" kelimesidir. Mastar hali "anlatmak"tır. "-acak" eki gelecek zamanı belirtir.

Soru 3: "Ben geçen hafta sinemaya gittim." cümlesindeki fiili ve şahıs ekini belirleyiniz. Çözüm: Cümledeki fiil "gittim" kelimesidir. Fiilin kökü "git-"tir. "-ti" di'li geçmiş zaman ekidir. "-m" ise 1. tekil şahıs ekidir (Ben).

Fiil Anlamları

Fiiller, taşıdıkları anlama göre üç gruba ayrılır:

• Kılış Fiilleri: Bir işin yapılmasını veya yapılmamasını ifade eder. "Yapmak", "çizmek", "okumak" gibi. Bu fiillerin başına "ne" veya "neyi" soruları sorulduğunda cevap alırlar. Örneğin, "Kitabı okudu." (Neyi okudu? Kitabı.)
• Durum Fiilleri: Varlıkların içinde bulunduğu durumu veya halini ifade eder. "Uyumak", "oturmak", "beklemek" gibi. Bu fiillerin başına "ne" sorusu sorulsa da nesne almazlar. Örneğin, "Çocuk uyuyor." (Ne uyuyor? Çocuk.)
• Oluş Fiilleri: Varlıkların zamanla geçtiği değişiklikleri, oluşumu ifade eder. "Büyümek", "yaşlanmak", "sararmak" gibi. Bu fiiller genellikle kendiliğinden gerçekleşen değişimleri anlatır. Örneğin, "Ağaç büyüyor."

Örnek Cümleler ve Fiil Türleri

• Çocuklar top oynuyor. (Kılış fiili)
• Yaşlı adam yolda yürüyor. (Durum fiili)
• Yapraklar sonbaharda sarardı. (Oluş fiili)
• Öğrenciler dersi dinliyor. (Kılış fiili)
• Kedi koltukta uyuyordu. (Durum fiili)