Fiilimsiler Ders Notu

Fiilimsiler (eylemsiler); fiil kök veya gövdelerine belirli eklerin getirilmesiyle türetilen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiilimsiler, fiil olma özelliklerini tamamen kaybetmezler; olumsuzluk eki (-me / -ma) alabilirler ancak çekimli fiiller gibi kip ve kişi eki alamazlar.

📌 Fiilimsilerin Genel Özellikleri

• Fiil kök veya gövdelerinden türetilirler.
• Kip ve kişi eki alarak çekimlenemezler.
• Yan cümlecik kurarak cümlenin öge sayısını artırırlar.
• Olumsuz şekilleri -me / -ma olumsuzluk eki ile yapılabilir.
• Cümledeki görevlerine göre üç ana gruba ayrılırlar: İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil.

1. İsim-Fiil (Mastar) 🏷️

Fiil kök veya gövdelerine -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş, -mak / -mek eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. Bu ekleri kolayca hatırlamak için "ma-yış-mak" kodlaması kullanılır.

• Kitap okumak zihni dinlendirir.
• Onun bu bakışı herkesi etkiledi.
• Sabahları düzenli yürüyüş yapmak sağlığa faydalıdır.

⚠️ Kalıcı İsim Uyarısı: İsim-fiil eki aldığı halde zamanla eylem anlamını tamamen kaybedip bir nesnenin, yiyeceğin veya kavramın kalıcı adı olan sözcükler fiilimsi kabul edilmez.
Örnek: Pazardan iki kilo dondurma aldık. ("Dondurma" artık bir yiyeceğin adı olduğu için kalıcı isimdir.)

2. Sıfat-Fiil (Ortaç) 🎨

Fiil kök veya gövdelerine -an / -en, -ası / -esi, -maz / -mez, -ar / -er, -dık / -dik, -acak / -ecek, -mış / -miş eklerinin getirilmesiyle yapılır. Bu eklerin geleneksel kodlaması "an-ası-mez-ar-dik-ecek-miş" şeklindedir.

• Koşan çocuklar parka doğru ilerledi. (Hangi çocuklar? Koşan çocuklar)
• Dönülmez akşamın ufkundayız.
• Tanıdık yüzlerle karşılaşmak bizi mutlu etti.
• Görecek günler var daha önümüzde.

⚠️ Adlaşmış Sıfat-Fiil: Sıfat-fiilin nitelediği isim cümleden düştüğünde, sıfat-fiil ismin çekim ekini alarak onun yerine geçer.
Örnek: Çalışan insanlar başarır. \rightarrow Çalışanlar başarır.

3. Zarf-Fiil (Bağlaç / Ulaç) ⚡

Fiil kök veya gövdelerine -ken, -alı / -eli, -meden / -madan, -ince / -ınca, -ip / -ıp, -arak / -erek, -dikçe / -dıkça, -e ... -e, -r ... -mez, -casına, -dığında / -diğinde eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. Zarf-fiiller cümleye genellikle durum veya zaman anlamı katar.

• Ders çalışırken müzik dinlemem. (Zaman anlamı)
• Gülerek yanımıza geldi. (Durum anlamı - Nasıl geldi?)
• Ödevini bitirince dışarı çıktı. (Zaman anlamı)
• Koşa koşa eve gitti. (Durum anlamı)

📊 Fiilimsi Türleri Karşılaştırma Tablosu

Fiilimsi Türü	Akılda Kalıcı Şifre	Örnek Sözcükler
İsim-Fiil	Ma - yış - mak	Görme, Bakış, Yazmak
Sıfat-Fiil	An - ası - mez - ar - dik - ecek - miş	Gülen, Bilindik, Gelecek
Zarf-Fiil	-ip, -erek, -ince, -ken, -meden...	Koşarak, Gelince, Durmaksızın

📝 Çözümlü Örnek Sorular

Soru 1: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi kullanılmamıştır?

A) Gün doğmadan yola çıkmalıyız.
B) Gülen yüzler her zaman mutluluk saçar.
C) Bu akşam hep birlikte tiyatroya gideceğiz.
D) Kitap okumak insanı zenginleştirir.

Çözüm: A seçeneğinde "doğmadan" (zarf-fiil), B seçeneğinde "gülen" (sıfat-fiil), D seçeneğinde "okumak" (isim-fiil) mevcuttur. C seçeneğinde geçen "gideceğiz" kelimesi ise çekimli fiildir (Gelecek zaman kipi ve 1. çoğul kişi eki almıştır) ve cümlede fiilimsi bulunmamaktadır. Doğru cevap C seçeneğidir.

Soru 2: "Bahçedeki sararmış yaprakları tek tek topladık." cümlesindeki "sararmış" sözcüğünün türü ve işlevi nedir?

Çözüm: "Sararmış" sözcüğü, "yapraklar" ismini niteleyen bir sıfat-fiildir. Kelime "sarar-" fiil köküne gelen -mış sıfat-fiil ekini alarak cümlede sıfat görevinde kullanılmıştır.