📝 7. Sınıf Türkçe: Çekim fiilleri Ders Notu
7. Sınıf Türkçe: Çekim Fiilleri 📜
Fiillerin temel işlevlerinden biri, zaman, kişi, bildirme kipi ve dilek kipi gibi unsurları alarak cümlenin anlamını ve işlevini belirlemeleridir. Bu ekleri alan fiillere çekim fiilleri denir. Çekim fiilleri, fiilin kök veya gövdesine gelerek onu cümlenin gerektirdiği biçime sokar. Bu ekler, fiilin anlamını değiştirmez, sadece çekimini sağlar.
Çekimli Fiil Nedir? 🤔
Fiilin kip ve kişi eklerini alarak bir yargı bildiren biçimine çekimli fiil denir. Bir fiilin çekimli olabilmesi için mutlaka kip ve kişi eklerinden en az birini almış olması gerekir. Zaman ekleri de kip ekleri içerisinde değerlendirilir.
Çekim Ekleri Nelerdir? ➕
Çekim ekleri, fiillerin zamanını, kişisini, kipini belirten eklerdir. Başlıca çekim ekleri şunlardır:
- Kip Ekleri: Fiilin ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini veya gerçekleşmesi gerektiğini bildiren eklerdir.
- Zaman Ekleri: Belirli bir zaman dilimini belirten kip ekleridir.
- Şahıs (Kişi) Ekleri: Fiili gerçekleştiren kişiyi (ben, sen, o, biz, siz, onlar) belirten eklerdir.
Kip Ekleri ve Çekimli Fiiller ⏱️
Kip ekleri, fiillerin bildirdiği iş, oluş veya hareketin ne zaman gerçekleştiğini veya gerçekleşmesi gerektiğini gösterir. 7. Sınıf müfredatında temel olarak iki ana kip türü incelenir:
1. Haber (Bildirme) Kipleri 📰
Gerçekleşmiş, gerçekleşmekte olan veya gerçekleşecek olan eylemleri bildiren kiplerdir. Zaman anlamı taşırlar.
- Görülen (Belirli) Geçmiş Zaman Eki:
-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü - Örnek: Gel-di (O geldi.)
- Örnek: Oku-du (O okudu.)
- Duyulan (Belirsiz) Geçmiş Zaman Eki:
-mış, -miş, -muş, -müş - Örnek: Gel-miş (O gelmiş.)
- Örnek: Oku-muş (O okumuş.)
- Şimdiki Zaman Eki:
-yor - Örnek: Gel-iyor (O geliyor.)
- Örnek: Oku-yor (O okuyor.)
- Gelecek Zaman Eki:
-acak, -ecek - Örnek: Gel-ecek (O gelecek.)
- Örnek: Oku-yacak (O okuyacak.)
- Geniş Zaman Eki:
-r, -ar, -er - Örnek: Gel-ir (O gelir.)
- Örnek: Oku-r (O okur.)
2. Dilek Kipleri 🌟
Bir isteği, dileği, şartı veya emri bildiren kiplerdir. Zaman anlamı taşımazlar.
- Gereklilik Kipi Eki:
-malı, -meli - Örnek: Gel-meli (O gelmeli.)
- Örnek: Oku-malı (O okumalı.)
- İstek Kipi Eki:
-a, -e - Örnek: Gel-e (O gele.)
- Örnek: Oku-ya (O okuya.)
- Şart Kipi Eki:
-sa, -se - Örnek: Gel-se (O gelse.)
- Örnek: Oku-sa (O okusa.)
- Emir Kipi: Bu kipte fiil köküne veya gövdesine ek gelmez. Kişi ekleri de genellikle kullanılmaz veya farklı biçimlerde gösterilir.
- Örnek: Gel! (Sen gel!)
- Örnek: Okusun! (O okusun!)
Şahıs (Kişi) Ekleri ve Çekimli Fiiller 👤
Şahıs ekleri, fiili gerçekleştiren özneyi (kişiyi) belirtir. Bu ekler genellikle kip eklerinden sonra gelir.
| Kişi | Ekler |
|---|---|
| 1. Tekil (Ben) | -ım, -im, -um, -üm (Örnek: Gel-di-m) |
| 2. Tekil (Sen) | -sın, -sin, -sun, -sün (Örnek: Gel-di-n) |
| 3. Tekil (O) | Ek almaz. (Örnek: Gel-di.) |
| 1. Çoğul (Biz) | -ız, -iz, -uz, -üz (Örnek: Gel-di-k) |
| 2. Çoğul (Siz) | -sınız, -siniz, -sunuz, -sünüz (Örnek: Gel-di-niz) |
| 3. Çoğul (Onlar) | Ek almaz. (Örnek: Gel-di-ler) |
Örnek Çekimli Fiiller ✍️
Aşağıdaki örneklerde, fiillerin nasıl kip ve kişi ekleri alarak çekimli hale geldiği gösterilmiştir:
- Yazıyorum: Yaz-ıyor (Şimdiki Zaman Eki) + um (1. Tekil Şahıs Eki)
- Gördünüz: Gör-dü (Görülen Geçmiş Zaman Eki) + nüz (2. Çoğul Şahıs Eki)
- Gelmeliydiler: Gel-meli (Gereklilik Kipi Eki) + ydi (Bildirme Kipi - Ek Fiil) + ler (3. Çoğul Şahıs Eki - Ek Fiil ile birlikte)
- Okusanız: Oku-sa (Şart Kipi Eki) + nız (2. Çoğul Şahıs Eki)
Önemli Not 💡
Çekim ekleri, fiilin anlamını değiştirmez. Sadece o fiilin kim tarafından, ne zaman veya hangi şartta yapıldığını belirtir. Bu ekler, bir fiili çekimli fiil yapar ve cümlenin temelini oluşturur.