Çekim ekleri Ders Notu

7. Sınıf Türkçe: Çekim Ekleri 📚

Türkçede kelimelerin anlamını değiştirmeyen, onlara yeni görevler yükleyen veya kelimeyi cümlede kullanmamızı sağlayan eklere çekim ekleri denir. Çekim ekleri, kelimenin köküne gelerek onu cümlenin bir ögesi haline getirir. Bu ekler, kelimenin anlamını temelden değiştirmez, sadece onu farklı bir biçimde kullanmamıza yardımcı olur. Çekim eklerini iki ana başlık altında inceleyebiliriz: İsim Çekim Ekleri ve Fiil Çekim Ekleri.

1. İsim Çekim Ekleri

İsim çekim ekleri, isimlere gelerek onları cümlenin farklı öğeleri olarak kullanmamızı sağlar. Anlamı değiştirmeyen bu ekler, isimlerin hallerini, sayısını, kime veya neye ait olduğunu belirtir.

a) Hal Ekleri

İsimlerin cümlede bulundukları görevi belirten eklerdir. Dört temel hal eki vardır:

• Belirtme Hali (-ı, -i, -u, -ü): Nesnenin belli bir varlık olduğunu gösterir.
• Yönelme Hali (-a, -e): Bir yöne doğru hareketi veya bir şeye karşı tutumu belirtir.
• Bulunma Hali (-da, -de, -ta, -te): Bir yerin veya durumun içinde bulunmayı bildirir.
• Ayrılma Hali (-dan, -den, -tan, -ten): Bir yerden veya durumdan ayrılmayı, çıkmayı ifade eder.

Örnekler:

• Kitabı okudum. (Belirtme)
• Okula gidiyorum. (Yönelme)
• Evdeyim. (Bulunma)
• Sokaktan geldim. (Ayrılma)

b) Çokluk (Sayı) Eki (-lar, -ler)

İsimlerin birden fazla varlığı ifade etmesini sağlar.

Örnekler:

• Çocuklar oyun oynuyor.
• Ağaçlar yeşerdi.

c) İyelik (Sahiplik) Ekleri

Bir varlığın kime veya neye ait olduğunu gösterir. Teklik ve çokluk olmak üzere ikiye ayrılır.

• Teklik İyelik Ekleri: -ım, -im, -um, -üm (1. Tekil), -ın, -in, -un, -ün (2. Tekil), -ı, -i, -u, -ü (3. Tekil)
• Çokluk İyelik Ekleri: -ımız, -imiz, -umuz, -ümüz (1. Çoğul), -ınız, -iniz, -unuz, -ünüz (2. Çoğul), -ları, -leri (3. Çoğul)

Örnekler:

• Evim (Benim evim)
• Araban (Senin araban)
• Kitabı (Onun kitabı)
• Sınıfımız (Bizim sınıfımız)
• Sizin eviniz (Sizin eviniz)
• Çocukları (Onların çocukları)

d) Tamlama Ekleri

İsim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan arasındaki ilişkiyi kurar.

• Tamlayan Eki: -ın, -in, -un, -ün, -ı, -i, -u, -ü (Genellikle 3. tekil iyelik eki ile karıştırılır, ancak tamlamada kullanılır.)
• Tamlanan Eki: -ı, -i, -u, -ü (3. tekil iyelik eki ile aynıdır.)

Örnekler:

• Çocukun oyuncağı (Tamlayan: çocuğun, Tamlanan: oyuncağı)
• Okulun bahçesi (Tamlayan: okulun, Tamlanan: bahçesi)

2. Fiil Çekim Ekleri

Fiil çekim ekleri, fiillere gelerek onların zamanını, kipini, şahsını ve sayısını belirtir. Anlamı değiştirmeyen bu ekler, fiili cümlede kullanılabilir hale getirir.

a) Kip Ekleri

Fiillerin ne zaman ve nasıl yapılacağını gösterir. İki ana gruba ayrılır:

• Haber (Bildirme) Kipleri: Fiilin yapıldığı zamanı bildirir.
• Görülen (Di'li) Geçmiş Zaman: -dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü (Örn: Geldi)
• Duyulan (Miş'li) Geçmiş Zaman: -mış, -miş, -muş, -müş (Örn: Gelmiş)
• Şimdiki Zaman: -yor (Örn: Geliyor)
• Gelecek Zaman: -acak, -ecek (Örn: Gelecek)
• Geniş Zaman: -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür (Örn: Gelir)
• Dilek Kipleri: Fiilin yapılmasını, yapılmasını isteme, gereklilik, şart gibi durumları ifade eder.
• Emir Kipi: (Ek almaz, 2. tekil ve çoğul şahıslar için kullanılır.) (Örn: Gel!)
• İstek Kipi: -a, -e (Örn: Gele)
• Dilek-Şart Kipi: -sa, -se (Örn: Gelse)
• Gereklilik Kipi: -malı, -meli (Örn: Gelmeli)

b) Şahıs (Kişi) Ekleri

Fiilin kim tarafından yapıldığını gösterir.

• 1. Tekil: -ım, -im
• 2. Tekil: -sın, -sin
• 3. Tekil: (Ek almaz)
• 1. Çoğul: -ız, -iz
• 2. Çoğul: -sınız, -siniz
• 3. Çoğul: -lar, -ler

Çözümlü Örnek:

Fiil: "Okuyordu" kelimesindeki ekleri bulalım.

• Kök: Oku-
• Kip Eki: -yor (Şimdiki Zaman)
• Şahıs Eki: -du (3. Tekil Şahıs - Görülen Geçmiş Zaman eki ile karışmamalıdır. Burada "okuyordu" birleşik zamanlı bir fiildir. "-yor" şimdiki zaman, "-du" ise geçmiş zaman bildiren eklerin birleşimidir. Ancak 7. Sınıf müfredatında bu detaylara girilmez, sadece kip ve şahıs ekleri vurgulanır. Basit haliyle: Oku-yor-du. "-yor" şimdiki zaman, "-du" ise geçmiş zaman bildiren bir haber kipidir. Şahıs eki ise bu yapının içinde 3. tekil şahıs olarak yer alır.)

Daha basit bir örnek:

Fiil: "Geldiler" kelimesindeki ekleri bulalım.

• Kök: Gel-
• Kip Eki: -di (Görülen Geçmiş Zaman)
• Şahıs Eki: -ler (3. Çoğul Şahıs)

Çekim ekleri, kelimelerin anlamını değiştirmeden onları dilimizde doğru ve etkili bir şekilde kullanmamızı sağlayan temel yapı taşlarıdır. Bu ekleri iyi öğrenmek, hem kelime bilgisini hem de cümle kurma becerisini geliştirecektir. ✍️