1. meşrutiyet ve 2. meşrutiyet Ders Notu

1. ve 2. Meşrutiyet: Osmanlı'da Anayasal Yönetim Yolculuğu

Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde yaşanan önemli siyasi gelişmelerden ikisi, 1. Meşrutiyet ve 2. Meşrutiyet'tir. Bu dönemler, ülkenin monarşiden anayasal düzene geçiş çabalarını temsil eder. Meşrutiyet, halkın egemenliğinin bir anayasa ve meclis aracılığıyla sınırlı bir şekilde yönetildiği bir sistemdir. Bu, padişahın mutlak gücünün kısıtlandığı anlamına gelir.

1. Meşrutiyet (1876-1878)

1. Meşrutiyet, Osmanlı Devleti'nde ilk kez anayasal monarşiyi getiren bir gelişmedir. Bu dönemde, Sultan II. Abdülhamid'in tahta çıkmasıyla birlikte ilan edilen Kanun-ı Esasi (Temel Yasa) ile bir meclis kurulmuştur. Bu meclisin iki önemli görevi vardı:

• Mebusan Meclisi: Halk tarafından seçilen üyelerden oluşuyordu.
• Ayan Meclisi: Padişah tarafından atanan üyelerden oluşuyordu.

Kanun-ı Esasi, padişahın yetkilerini sınırlıyor ve temel hak ve özgürlükleri güvence altına alıyordu. Ancak, Rusya ile yaşanan 93 Harbi (1877-1878) bahane edilerek Sultan II. Abdülhamid, meclisi tatil etmiş ve anayasal düzen askıya alınmıştır. Bu durum, 1. Meşrutiyet'in kısa sürmesine neden olmuştur.

1. Meşrutiyet'in Başlıca Özellikleri:

• Anayasal monarşiye geçişin ilk adımıdır.
• Kanun-ı Esasi yürürlüğe girmiştir.
• Mebusan ve Ayan meclisleri kurulmuştur.
• Padişahın yetkileri sınırlanmıştır.
• Savaş bahanesiyle sona ermiştir.

2. Meşrutiyet (1908-1920)

1. Meşrutiyet'in sona ermesinden yaklaşık 30 yıl sonra, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin çalışmaları sonucunda 2. Meşrutiyet ilan edilmiştir. Bu dönem, Osmanlı İmparatorluğu'nda daha kalıcı bir anayasal yönetimin kurulmasını hedeflemiştir.

• İlan Tarihi: 23 Temmuz 1908
• Önemli Olay: II. Abdülhamid, meşrutiyet rejimini yeniden yürürlüğe koymak zorunda kalmıştır.

2. Meşrutiyet döneminde Kanun-ı Esasi'de bazı değişiklikler yapılmış ve meclis yeniden açılmıştır. Bu dönemde siyasi partiler daha aktif rol oynamış, ancak imparatorluk siyasi ve askeri açıdan zorlu bir süreçten geçmiştir. Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı gibi büyük olaylar yaşanmış ve bu durum, meşrutiyet rejiminin istikrarını olumsuz etkilemiştir. 2. Meşrutiyet, Osmanlı İmparatorluğu'nun sonuna kadar devam etmiş ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla sona ermiştir.

2. Meşrutiyet'in Başlıca Özellikleri:

• Anayasal yönetimin yeniden kurulması.
• Siyasi partilerin etkinliğinin artması.
• Çok partili hayata geçiş denemeleri.
• İmparatorluğun büyük savaşlarla mücadelesi.
• Osmanlı Devleti'nin son dönemini kapsaması.

Günlük Hayattan Örnekler:

Meşrutiyet, bir okulda öğrenci temsilcisi seçilmesi gibidir. Eskiden okul müdürü her şeyi tek başına yapardı (padişah gibi). Ama meşrutiyetle birlikte öğrenciler de temsilciler seçerek okulun işleyişine katkıda bulunmaya başladı (meclis gibi). Tıpkı okul kuralları (anayasa) gibi, okulun işleyişi de bu kurallara göre düzenlenir.

Çözümlü Örnek:

Soru: 1. Meşrutiyet'in ilan edilmesinde etkili olan temel belge hangisidir?

Çözüm: 1. Meşrutiyet'in ilan edilmesinde etkili olan temel belge, 1876'da kabul edilen Kanun-ı Esasi'dir. Bu anayasa, Osmanlı Devleti'nde ilk kez anayasal monarşi rejimini kurmuştur.

Soru: 2. Meşrutiyet'in ilan edilmesinde rol oynayan önemli cemiyet hangisidir?

Çözüm: 2. Meşrutiyet'in ilan edilmesinde rol oynayan önemli cemiyet, İttihat ve Terakki Cemiyeti'dir. Bu cemiyetin çabaları sonucunda meşrutiyet rejimi yeniden yürürlüğe girmiştir.