Yüklemin yerine ve türüne göre cümleler Ders Notu

Yüklemin Yerine ve Türüne Göre Cümleler 🚀

Türkçede cümleler, yüklemin nerede bulunduğuna ve ne tür bir kelime olduğuna göre farklılık gösterir. Bu dersimizde, yüklemin yerine göre kurallı ve kuralsız cümleleri, yüklemin türüne göre ise isim ve fiil cümlelerini öğreneceğiz.

1. Yüklemin Yerine Göre Cümleler

Yüklemin cümlenin neresinde yer aldığına bakarak cümleleri ikiye ayırırız:

a) Kurallı Cümleler

Kurallı cümlelerde yüklem cümlenin sonunda bulunur. Cümledeki öğelerin dizilişi Türkçe cümle yapısına uygundur.

Örnek: Çocuklar parkta koşuyor. (Yüklem: koşuyor, sonda)
Örnek: Yarın sinemaya gideceğiz. (Yüklem: gideceğiz, sonda)
Örnek: Bu kitap çok ilginç. (Yüklem: ilginç, sonda)

b) Kuralsız (Devrik) Cümleler

Kuralsız cümlelerde yüklem cümlenin sonunda bulunmaz, cümlenin başında veya ortasında yer alabilir. Bu durum, anlatıma farklı bir vurgu katmak için kullanılır.

Örnek: Koşuyor çocuklar parkta. (Yüklem: koşuyor, başta)
Örnek: Sinemaya gideceğiz yarın. (Yüklem: gideceğiz, ortada)
Örnek: Çok ilginç bu kitap. (Yüklem: ilginç, ortada)

2. Yüklemin Türüne Göre Cümleler

Yüklemin bir fiil mi yoksa bir isim (ad) mi olduğuna göre cümleleri ikiye ayırırız:

a) Fiil Cümleleri

Fiil cümlelerinde yüklem, iş, oluş veya hareket bildiren bir fiildir. Fiiller çekimlenerek yüklem görevini üstlenir.

Örnek: Kuşlar ötüyor. (Yüklem: ötüyor - fiil)
Örnek: O, dersini çalıştı. (Yüklem: çalıştı - fiil)
Örnek: Biz bu maçı izledik. (Yüklem: izledik - fiil)

b) İsim (Ad) Cümleleri

İsim cümlelerinde yüklem, isim soylu bir kelimedir (isim, sıfat, zamir, zarf vb.). Bu tür cümlelerde yüklem genellikle -dir, -dır ekini alabilir veya almadan da yüklem olabilir.

Örnek: Hava bugün çok güzel. (Yüklem: güzel - sıfat)
Örnek: O, benim arkadaşım. (Yüklem: arkadaşım - isim)
Örnek: Sınav sonuçları yakında belli. (Yüklem: belli - sıfat)
Örnek: Bu ev eskiden bizimdi. (Yüklem: bizimdi - zamir)

Unutmayalım ki yüklemin türüne göre isim veya fiil cümlesi olup olmadığını anlamak için yüklemin tek başına anlamlı bir kelime olmasına ve cümlenin temel yargısını oluşturmasına dikkat etmeliyiz.