Yazım ve noktalama kuralları Ders Notu

6. Sınıf Türkçe: Yazım ve Noktalama Kuralları ✍️

Türkçeyi doğru ve etkili kullanmanın yollarından biri de yazım ve noktalama kurallarına uymaktır. Bu kurallar, kelimelerin doğru yazılmasını, cümlelerin anlam bütünlüğünün korunmasını ve okuyucunun metni kolayca anlamasını sağlar. 6. sınıfta öğreneceğimiz bu kurallar, ileriki sınıflarda ve günlük hayatımızda bize rehberlik edecektir.

Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler

• Cümle Başlangıcı: Her cümle büyük harfle başlar.
• Dizeler: Şiirlerde her dize büyük harfle başlar.
• Özel İsimler:
  • Kişi adları ve soyadları (Örnek: Ali Vefa, Zeynep Kaya).
  • Hayvanlara verilen özel adlar (Örnek: Tekir, Minnoş).
  • Millet, dil, din ve mezhep adları (Örnek: Türk, İngilizce, İslam, Sünni).
  • Devlet adları (Örnek: Türkiye Cumhuriyeti, Almanya).
  • Bölgeler, kıtalar, denizler, okyanuslar, dağlar, nehirler, göller (Örnek: Orta Anadolu, Asya, Karadeniz, Atlas Okyanusu, Erciyes Dağı, Fırat Nehri, Van Gölü).
  • Saray, köşk, han, kale, köprü, anıt gibi yapı adları (Örnek: Çırağan Sarayı, Anıtkabir).
  • Kurum, kuruluş ve dernek adları (Örnek: Türk Dil Kurumu, Kızılay).
  • Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin (tablo, heykel vb.) özel adları (Örnek: Nutuk, Sabah Gazetesi).
  • Yer adlarında ilk isimden sonra gelen deniz, nehir, dağ, göl gibi tür bildiren ikinci kelimeler büyük harfle başlar (Örnek: Ege Denizi, Ararat Dağı).
  • Mahalle, cadde, sokak, apartman adı gibi yer bildiren özel adlar. (Örnek: Gül Sokak, Cumhuriyet Caddesi).
  • Bakanlar Kurulu, TBMM gibi ulusal bayram, anma ve kutlama günleri (Örnek: 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Anneler Günü).
  • Tarihî olay, çağ ve dönem adları (Örnek: Kurtuluş Savaşı, Orta Çağ).
  • Yön bildiren kelimeler, özel isimlerden önce gelirse büyük harfle başlar; sonra gelirse küçük harfle başlar. (Örnek: Doğu Anadolu, Anadolu'nun doğusu).
• Unvanlar: Kişi adlarından önce veya sonra gelen saygı sözleri ve unvanlar (Örnek: Profesör Ahmet, Doktor Ayşe, Başkan Recep Tayyip Erdoğan).
• Dini ve Mitolojik İsimler: Tanrı, Allah, Cebrail, İsa gibi dini ve mitolojik isimler.
• Resmî Yazışmalarda Hitaplar: Değerli Velim, Sayın Müdürüm gibi.

Yazımı Karıştırılan Bazı Kelimeler

• Herkes (ayrı değil, bitişik yazılır)
• Herhangi (ayrı değil, bitişik yazılır)
• Birkaç (ayrı değil, bitişik yazılır)
• Birçok (ayrı değil, bitişik yazılır)
• Hiçbir (ayrı değil, bitişik yazılır)
• Pazartesi, Salı, Çarşamba, Perşembe, Cuma, Cumartesi, Pazar ( Gün adları özel isme dâhil değilse küçük harfle başlar. Cümle içinde özel olarak belirtildiğinde büyük harfle başlar.)
• Her gün (ayrı yazılır)
• Her zaman (ayrı yazılır)
• Her şey (ayrı yazılır)
• Gündeş (ayrı yazılır)
• Sağlık (ğ ile yazılır)
• Yalnız (ı ile yazılır)
• Yanlış (ı ile yazılır)
• Fark (f ile yazılır)
• Şey (her zaman ayrı yazılır)

Noktalama İşaretleri

Nokta (.)

• Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. (Örnek: Bugün hava çok güzeldi.)
• Bazı kısaltmaların sonuna konur. (Örnek: Dr., Prof., sok., cad.)
• Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yıl arasına konur. (Örnek: 15.05.2024)
• Sayıların katlarını göstermek için kullanılır. (Örnek: Birinci, İkinci. Bu kullanımda sayının sonuna ek olarak konur. Örneğin, 1. kat, 2. sıra gibi.)
• Bazı genel ağ adreslerinde kullanılır. (Örnek: www.meb.gov.tr)

Virgül (,)

• Eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur. (Örnek: Elma, armut, çilek seviyorum.)
• Sıralı cümleleri ayırmak için konur. (Örnek: Geldi, oturdu, konuştu.)
• Hitaplardan sonra konur. (Örnek: Sevgili çocuklar,)
• Anlamı güçlendirmek için bazı zarf-fiil gruplarından sonra konur. (Örnek: Yorgunluktan bitkin düşmüş, bir köşeye oturdu.)
• Cümle içinde ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için başlarına ve sonlarına konur. (Örnek: Annem, en sevdiğim insan, bana bir hediye aldı.)

Soru İşareti (?)

• Soru bildiren cümlelerin sonuna konur. (Örnek: Bugün okula gidecek misin?)
• Bilinmeyen veya kesin olmayan yer, tarih gibi durumlar için yay ayraç içinde kullanılır. (Örnek: Yunus Emre (1240? - 1320?))

Ünlem İşareti (!)

• Sevinç, korku, şaşma, heyecan gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur. (Örnek: Ne güzel bir manzara!)
• Seslenme ve uyarı sözlerinden sonra konur. (Örnek: Eyvah!, Dikkat!)

Kesme İşareti (')

• Özel adlara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır. (Örnek: Türkçe'nin, Ankara'ya, Atatürk'ü)
• Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için kullanılır. (Örnek: 23 Nisan'da)
• Kurum, kurul, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekleri ayırmak için kullanılır. (Örnek: Milli Eğitim Bakanlığı'na)
• Dini ve mitolojik özel adlara gelen ekleri ayırmak için kullanılır. (Örnek: Allah'a, Cebrail'den)

İki Nokta (:)

• Kendi açıklamasını veya örneklerini verecek bir sözün sonunda kullanılır. (Örnek: Bu renkler: kırmızı, mavi, yeşil.)
• Bir dil bilgisi terimini açıklarken de kullanılır. (Örnek: Özne: Cümlede işi yapan veya oluşun gerçekleştiği ögedir.)
• Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirtmek için kullanılır. (Örnek: Öğretmen: Çocuklar, bugünkü konumuz...)

Noktalı Virgül (;)

• Virgülle ayrılmış tür veya takımları belirtmek için kullanılır. (Örnek: Erkek çocuklara: Ali, Veli, Can; kız çocuklarına: Ayşe, Fatma, Zeynep.)
• Özneden sonra gelen ve özneyi çoğul gibi gösteren kelimelerden sonra konur. (Örnek: Herkes; Ali, Veli, Ayşe gelmişti.)
• Cümle içinde virgülle ayrılmış olan ögelerden sonra, eğer bu ögeler içinde de virgül varsa, karıştırılmaması için noktalı virgül kullanılır. (Örnek: Ali, pazardan elma, armut; Veli, ise üzüm, kiraz aldı.)

Tırnak İşareti (" ")

• Başka bir kimseden veya yazıdan alınan sözleri, alıntıları göstermek için kullanılır. (Örnek: "İstiklal Marşı", Türk milletinin bağımsızlık sembolüdür.)
• Vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınabilir. (Örnek: Bu konudaki "en önemli" nokta budur.)

Kısa Çizgi (-)

• Satıra sığmayan kelimeler bölünürken kullanılır. (Örnek: çoc-
  uk)
• Heceleme yaparken kullanılır. (Örnek: a-ra-ba)
• İsim veya soy isimlerin arasında kullanılır. (Örnek: Ahmet-Mehmet)
• Cümle içinde ara sözleri belirtmek için kullanılır. (Örnek: Bu ev -on yıldır boştu- şimdi satılıyor.)

Uzun Çizgi (—)

• Diyaloglarda konuşan kişiyi belirtmek için kullanılır. (Örnek: — Merhaba!
  — Merhaba!)

Parantez (Ayraç) ( )

• Cümledeki anlamı açıklamak için kullanılan kelime veya kelime gruplarının sonuna konur. (Örnek: Yunus Emre (1240? - 1320?))
• Tiyatro eserlerinde konuşma balonlarının yanına parantez içinde oyuncunun hareketleri veya duyguları yazılır. (Örnek: Ali: (Üzgün bir şekilde) Ben geldim.)