✅ 6. Sınıf Türkçe: Ünlü daralması Test Çöz

Türkçede "a, e" geniş ünlüleriyle biten fiillere "-yor" şimdiki zaman eki getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş ünlü daralarak "ı, i, u, ü" ünlülerinden birine dönüşür. Bu ses olayına "ünlü daralması" denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralmasına uğramış bir sözcük vardır?

"Yarışma birazdan başlayor."

Bu cümledeki altı çizili sözcükte gerçekleşen ünlü daralması sonucu sözcüğün doğru yazımı aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıdaki fiillerden hangisine "-yor" eki getirildiğinde ünlü daralması meydana gelmez?

Türkçede "-yor" eki dışında, bazı özel fiillerde kaynaştırma harfi olan "y" sesinin etkisiyle de ünlü daralması görülebilir. "De-" ve "ye-" fiilleri bu duruma örnektir.

Buna göre, aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde bu açıklamaya uygun bir ünlü daralması vardır?

Olumsuzluk eki olan "-ma / -me", "-yor" ekini aldığında bu ekteki geniş ünlüler (a, e) daralarak "ı, i, u, ü" seslerine dönüşür.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uygun bir ünlü daralması vardır?

Fiil kök veya gövdesi ünsüzle bittiğinde "-yor" eki ile fiil arasına "ı, i, u, ü" yardımcı ünlüleri girer. Bu yardımcı ünlüler ünlü daralması ile karıştırılmamalıdır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte ünlü daralması yoktur?

(I) Güneş dağların ardından yavaşça yükseliyor.
(II) Kuşlar yeni güne neşeyle cıvıldayarak başlıyor.
(III) Köyün sakinleri tarlalarına doğru yola çıkıyor.
(IV) Rüzgâr tatlı tatlı esip yaprakları kımıldatıyor.

Numaralanmış cümlelerin hangisinde ünlü daralmasına uğramış bir sözcük vardır?

Türkçede "de-" ve "ye-" fiilleri dışındaki sözcüklerde "y" kaynaştırma harfi yazı dilinde daralmaya yol açmaz. Yapılırsa yazım yanlışı olur.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uyulmadığı için bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması meydana gelmiş bir fiil kullanılmıştır?

Ne doğan güne hükmüm geçer,
Ne halden anlayan bulunur.
Gözlerim yollarda hep seni arar,
Yüreğim için için kanıyor.

Bu dizelerdeki altı çizili sözcükte görülen ses olayı aşağıdakilerin hangisinde doğru açıklanmıştır?

Aşağıdaki tabloda bazı fiillerin "-yor" eki almış hâlleri verilmiştir:

I. gözle- $\rightarrow$ gözlüyor
II. sus- $\rightarrow$ susuyor
III. sula- $\rightarrow$ suluyor
IV. gel- $\rightarrow$ geliyor

Bu fiillerden hangilerinde ünlü daralması gerçekleşmiştir?

Türkçe öğretmeni Selim Bey, tahtaya ünlü daralmasıyla ilgili üç farklı durumu yazmıştır:
1. Durum: Fiil kök veya gövdesindeki geniş ünlünün "-yor" ekiyle daralması.
2. Durum: Fiile gelen olumsuzluk ekinin (-ma / -me) "-yor" ekiyle daralması.
3. Durum: "de-" veya "ye-" fiillerinin "y" kaynaştırma harfi etkisiyle daralması.

Buna göre, aşağıdaki metinde bu üç durumdan hangilerine örnek olabilecek sözcükler yer almaktadır?

"Zeynep, arkadaşına hiçbir şey diyemeden oradan uzaklaştı. Aslında onu çok iyi anlıyor ama kırılmasından korktuğu için hiçbir şey söylemiyor."

Türkçede "a, e" geniş ünlüleriyle biten fiiller "-yor" eki aldığında daralmaya uğrar. Ancak "y" kaynaştırma ünsüzü, konuşma dilinde daralma yapsa bile yazı dilinde sadece "de-" ve "ye-" fiillerinde daralmaya yol açar. Diğer fiillerde "y" harfinden kaynaklı daralma yazıya geçirilirse yazım yanlışı ortaya çıkar.

Bu kural doğrultusunda aşağıdaki cümleler incelendiğinde hangisinde farklı bir nedenden kaynaklanan bir durum söz konusudur?

Rüzgâr eski günleri fısıldayıp özlüyor,
Gözlerim uzaklardan bir haber mi bekliyor?
Vefasız dostlar artık kapımızı çalmıyor,
Her "dostum" diyen insan ne yazık ki bilmiyor.

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur?