💡 6. Sınıf Türkçe: Sözcükte ve cümlede anlam Çözümlü Örnekler
6. Sınıf Türkçe: Sözcükte ve cümlede anlam Çözümlü Örnekler
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "tatlı" sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?
👉 A) Pazardan aldığımız tatlı elmalar çok lezzetliydi.👉 B) Bebek, uykusunda çok tatlı bir şekilde gülümsüyordu.
👉 C) Çayın yanında tatlı bir şeyler yemek istedi.
👉 D) Şerbetli tatlılar sağlığımız için zararlıdır.
Sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir.
- A, C ve D seçeneklerinde "tatlı" sözcüğü, dilimizin algıladığı temel tat (gerçek anlam) ile ilgilidir.
- B seçeneğinde ise "tatlı bir şekilde gülümsüyordu" ifadesindeki "tatlı" sözcüğü, "sevimli, cana yakın" anlamında kullanılarak gerçek anlamından tamamen uzaklaşmış ve mecaz anlam kazanmıştır.
Bir bilim, sanat, meslek dalıyla veya bir konuyla ilgili özel ve belirli bir kavramı karşılayan sözcüklere terim anlamlı sözcükler denir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
👉 A) Bugün hava dünkünden daha sıcaktı.👉 B) Oyunun ikinci perdesini izlemek için salona geçtik.
👉 C) Yolun sonundaki büyük ağacın altında buluştuk.
👉 D) Kitap okumak insanın ufkunu açar.
Terim anlamlı sözcükleri bulmak için cümlelerdeki özel alan sözcüklerine dikkat etmeliyiz:
- B seçeneğindeki "perde" sözcüğü, tiyatro sanatı ile ilgili özel bir kavramı karşıladığı için tiyatro terimidir.
- Diğer seçeneklerdeki sözcükler günlük dildeki genel anlamlarıyla kullanılmıştır ve herhangi bir bilim, sanat veya meslek dalına ait özel bir terim içermezler.
Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları tamamen farklı olan sözcüklere eş sesli (sesteş) sözcükler denir.
Buna göre, "yüz" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde diğerlerinden farklı bir anlamda kullanılmıştır?
👉 A) Yaz tatilinde denizde saatlerce yüzmek istiyorum.👉 B) Cüzdanından tam \( 100 \) lira çıkarıp satıcıya verdi.
👉 C) Sınavdan \( 100 \) alınca dünyalar onun oldu.
👉 D) Bu kitabın tam \( 100 \) sayfası bulunuyor.
"Yüz" sözcüğünün dilimizde birden fazla sesteş anlamı vardır:
- B, C ve D seçeneklerindeki "yüz" sözcükleri sayı olan \( 100 \) anlamında kullanılmıştır.
- A seçeneğindeki "yüzmek" sözcüğü ise suda ilerlemek eylemini (yüzmek fiilini) ifade etmektedir.
Bu nedenle A seçeneğindeki anlam diğerlerinden tamamen farklıdır.
✅ Doğru Cevap: ASöyleyenin kişisel düşüncesini, beğenisini veya yorumunu içeren, kanıtlanamayan yargılara öznel yargı; kişisel düşüncelerden uzak, herkesçe kabul edilen ve kanıtlanabilir yargılara ise nesnel yargı denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisi nesnel bir yargı bildirmektedir?
👉 A) Türkiye'nin en güzel ve büyüleyici şehri İstanbul'dur.👉 B) Yazarın son romanı sürükleyici anlatımıyla herkesi büyülüyor.
👉 C) Okuduğumuz hikaye kitabı toplam \( 5 \) bölümden oluşmaktadır.
👉 D) Mavi renk, insan ruhuna her zaman huzur ve dinginlik verir.
Seçenekleri nesnellik ve öznellik yönünden inceleyelim:
- A seçeneği: "En güzel şehir" ifadesi kişiden kişiye değişir, özneldir.
- B seçeneği: "Sürükleyici anlatım" ve "herkesi büyülüyor" ifadeleri kişisel beğenidir, özneldir.
- C seçeneği: Kitabın \( 5 \) bölümden oluşması kişisel bir yorum değildir. Kitap açılarak herkes tarafından sayılabilir ve kanıtlanabilir. Bu yüzden nesneldir.
- D seçeneği: Mavinin huzur vermesi kişisel bir görüştür, özneldir.
Bir eylemin hangi gerekçeyle yapıldığını bildiren cümlelere neden-sonuç; eylemin hangi amaca yönelik yapılacağını bildiren cümlelere ise amaç-sonuç cümleleri denir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?
👉 A) Kar yağdığı için yollar sabah saatlerinde kapandı.👉 B) Sınavı kazanmak amacıyla her gün düzenli ders çalışıyor.
👉 C) Dişi ağrıdığından dolayı sabaha kadar uyuyamadı.
👉 D) Geç kaldığı için öğretmeninden ve arkadaşlarından özür diledi.
Cümlelerdeki anlam ilişkilerini belirlemek için "hangi amaçla?" ve "hangi gerekçeyle/neden?" sorularını sorarız:
- A seçeneği: Yollar neden kapandı? -> Kar yağdığı için (Neden-Sonuç)
- B seçeneği: Hangi amaçla her gün düzenli çalışıyor? -> Sınavı kazanmak amacıyla (Amaç-Sonuç)
- C seçeneği: Neden uyuyamadı? -> Dişi ağrıdığından dolayı (Neden-Sonuç)
- D seçeneği: Neden özür diledi? -> Geç kaldığı için (Neden-Sonuç)
"Artık o da bizimle birlikte spor salonuna gelecek."
Yukarıdaki cümleden kesin olarak çıkarılabilecek örtük anlam aşağıdakilerden hangisidir?
👉 A) Spor salonuna sadece o gitmektedir.👉 B) Daha önce spor salonuna giden başkaları da vardır.
👉 C) Sözü edilen kişi spor yapmaktan çok sıkılmıştır.
👉 D) Spor salonu evlerine çok yakın bir mesafededir.
Cümlede doğrudan söylenmediği halde, cümlenin anlamından veya bazı bağlaçlardan çıkarılabilen diğer anlamlara örtük anlam denir.
- Cümledeki "o da bizimle birlikte" ifadesi, spor salonuna giden bir grubun ("biz") zaten var olduğunu gösterir.
- "da" bağlacı ve "birlikte" kelimesi, bu eylemi daha önce yapan başkalarının da olduğunu kesin olarak kanıtlar.
- Bu yüzden "Daha önce spor salonuna giden başkaları da vardır." yargısına kesin olarak ulaşılır.
Günlük hayatta duygularımızı ve düşüncelerimizi daha etkili anlatmak için deyimlerden yararlanırız.
Örneğin annemiz odamızı çok dağınık gördüğünde bize "küplere bindi" diyorsa, annemizin o anki durumu aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
👉 A) Çok sevindiğini ve mutlu olduğunu göstermek👉 B) Çok öfkelendiğini ve çok kızdığını belirtmek
👉 C) Merak içinde bir şeylerin sonucunu beklemek
👉 D) Yorgunluktan ne yapacağını bilememek
Günlük yaşamda sıkça kullandığımız deyimlerin anlamlarını bilmek iletişimi kolaylaştırır:
- "Küplere binmek" deyimi, bir olay karşısında "aşırı derecede öfkelenmek, çok kızmak" anlamına gelir.
- Odanın dağınık olması karşısında annenin tepkisini anlatan bu deyim, onun çok öfkelendiğini belirtmektedir.
Günlük hayatta ailemizle veya arkadaşlarımızla konuşurken sık sık şart (koşul) cümleleri kurarız. Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir durumun gerçekleşmesine bağlı olduğu cümlelere koşul-sonuç cümleleri denir.
Buna göre, aşağıdaki günlük hayat diyaloglarının hangisinde bir koşul-sonuç ilişkisi vardır?
👉 A) Ödevlerini bitirirsen hafta sonu seninle sinemaya gidebiliriz.👉 B) Dışarıda lapa lapa kar yağdığı için montumu giyip çıktım.
👉 C) Kitap okumayı çok sevdiğimden her akşam kütüphaneye giderim.
👉 D) Arkadaşıma doğum günü hediyesi almak için alışveriş merkezine gittim.
Seçeneklerdeki günlük hayat cümlelerini inceleyelim:
- A seçeneğinde: Sinemaya gitmenin (sonuç) gerçekleşmesi, ödevlerin bitirilmesi koşuluna (şartına) bağlanmıştır. "-se / -sa" eki de cümleye koşul anlamı katmıştır.
- B ve C seçeneklerinde: Neden-sonuç ilişkisi vardır.
- D seçeneğinde: Amaç-sonuç ilişkisi vardır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/6-sinif-turkce-sozcukte-ve-cumlede-anlam/sorular