💡 6. Sınıf Türkçe: Şart işlevli söz varlığı Çözümlü Örnekler
1
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Aşağıdaki cümlede yer alan şart (koşul) anlamını sağlayan eki bulunuz:
👉 "Ödevlerini erken bitirirsen birlikte parka gidebiliriz."
Çözüm ve Açıklama
Bu cümlede bir eylemin gerçekleşmesi, başka bir durumun gerçekleşmesine bağlanmıştır. Çözüm adımları şöyledir:
Temel Eylem: Parka gitmek.
Şart (Koşul): Ödevlerin erken bitirilmesi.
Şart Eki: Türkçede şart anlamı en yaygın olarak -sa / -se eki ile sağlanır.
✅ Bu cümlede "bitirir-sen" kelimesindeki -se eki cümleye şart anlamı katmıştır.
2
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "üzere" kelimesi cümleye şart (koşul) anlamı katmıştır?
A) Okula gitmek üzere evden çıktı.
B) Yarın geri vermek üzere bu kitabı alabilirsin.
C) Güneş batmak üzereyken köye vardık.
D) Toplantı başlamak üzere, hemen içeri girelim.
Çözüm ve Açıklama
"Üzere" kelimesi farklı cümlelerde amaç, zaman veya şart anlamı taşıyabilir. Seçenekleri inceleyelim:
A Seçeneği: "Okula gitmek amacıyla" anlamı vardır (Amaç-Sonuç).
B Seçeneği: Kitabı alabilmenin şartı, onun yarın geri verilmesidir. Burada "üzere" kelimesi şart işleviyle kullanılmıştır. ✅
C Seçeneği: Zaman anlamı katmıştır.
D Seçeneği: Yakınlık, zaman anlamı katmıştır.
💡 Doğru cevap B seçeneğidir.
3
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Annesi, Kerem'e şu cümleyi kurmuştur:
💬 "Odanı toplarsan bilgisayarda oyun oynayabilirsin."
Bu cümledeki şart ve sonuç bölümlerini belirleyiniz.
Çözüm ve Açıklama
Günlük hayatta sıkça kullandığımız bu tür cümlelerde bir izne bağlı durum söz konusudur:
Şart (Koşul): Odanın toplanması. (Eğer oda toplanmazsa oyun oynanamaz.)
Sonuç (Bağlı Durum): Bilgisayarda oyun oynayabilmek.
Anahtar Ek: "toplar-san" kısmındaki -sa eki bu ilişkiyi kurmuştur.
📌 Sonuç olarak; oyun oynamanın gerçekleşmesi, odanın toplanması şartına bağlıdır.
4
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki cümlede şart anlamı hangi kelime veya ekle sağlanmıştır?
👉 "Dışarı çıkabilirsin ama vaktinde evde olacaksın."
Çözüm ve Açıklama
Şart anlamı her zaman sadece -sa/-se ekiyle kurulmaz. Bazen bağlaçlar da bu görevi üstlenir:
Cümlede dışarı çıkma izni verilmiş ancak bu izin bir şarta bağlanmıştır.
Şart: Vaktinde evde olmak.
Bağlayıcı Unsur:"Ama" bağlacı burada "koşuluyla" anlamında kullanılarak cümleye şart anlamı katmıştır.
✅ Bu tür kullanımlarda "ama", "fakat", "lakin" gibi kelimeler şart işlevi görebilir.
5
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Bir aşçı, tarifinde şu notu düşmüştür:
👨🍳 "Yemeğin lezzetli olmasını istiyorsan kısık ateşte pişirmelisin."
Bu cümledeki şart anlamını sağlayan ifadeyi ve bu şartın gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak sonucu yazınız.
Çözüm ve Açıklama
Yeni nesil sorularda metin içerisindeki anlam ilişkilerini bulmamız istenir:
Cümledeki Şart İfadesi: "istiyor-san" (Buradaki -sa eki şartı kuran temel unsurdur).
Koşul (Şart): Yemeğin kısık ateşte pişirilmesi.
Beklenen Sonuç: Yemeğin lezzetli olması.
💡 Yani; lezzetli bir yemek yemenin tek yolu (şartı), onu kısık ateşte pişirmektir.
6
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şart (koşul) anlamı vardır?
\( 1 \). Kitap okumayı çok seviyorum.
\( 2 \). Kar yağınca okullar tatil edildi.
\( 3 \). Düzenli çalışırsan sınavda başarılı olursun.
\( 4 \). Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
Çözüm ve Açıklama
Cümleleri tek tek inceleyelim:
\( 1 \). Cümle: Sadece bir beğeni belirtiyor, şart yok.
\( 2 \). Cümle: Neden-sonuç ilişkisi var (Okullar neden tatil edildi? Kar yağdığı için).
\( 3 \). Cümle: Başarılı olmanın şartı düzenli çalışmaktır. "Çalışır-san" ifadesi şart anlamı katar. ✅
\( 4 \). Cümle: Gelecek zaman bildiren düz bir cümledir.
👉 Doğru cevap \( 3 \) numaralı cümledir.
7
Çözümlü Örnek
Zor Seviye
Türkçede "mı / mi" soru eki bazen cümleye şart anlamı katabilir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu durum örneklenmiştir?
A) Bugün bize gelecek misin?
B) Hava karardı mı eve gideriz.
C) Bu kitabı daha önce okudun mu?
D) Ödevlerini bitirdin mi?
Çözüm ve Açıklama
"mı / mi" eki soru sormak dışında zaman veya şart anlamı da taşıyabilir:
A, C ve D seçeneklerinde: Soru eki gerçek anlamında kullanılmış ve bir cevap beklenmektedir.
B Seçeneğinde: "Hava karardı mı" ifadesi, "Hava kararırsa" veya "Hava karardığı zaman" anlamı taşır.
Eve gitme eylemi, havanın kararması şartına (veya zamanına) bağlanmıştır.
✅ Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.
8
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Aşağıdaki "Şart-Sonuç" eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
1. Yağmur yağarsa - Islanırız.
2. Erken yatarsan - Uykunu alırsın.
3. Çok okursan - Bilgin artar.
4. Okula gidersen - Akşam olur.
Çözüm ve Açıklama
Şart-sonuç cümlelerinde, sonucun gerçekleşmesi mantıksal olarak şarta bağlı olmalıdır:
2. Eşleştirme: Uykuyu almanın şartı erken yatmaktır. (Doğru)
3. Eşleştirme: Bilginin artmasının şartı çok okumaktır. (Doğru)
4. Eşleştirme: Akşamın olması, okula gitme şartına bağlı değildir. Akşam olması doğal bir süreçtir. (Yanlış) ❌
💡 Doğru cevap \( 4 \) numaralı eşleştirmedir.
6. Sınıf Türkçe: Şart işlevli söz varlığı Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki cümlede yer alan şart (koşul) anlamını sağlayan eki bulunuz:
👉 "Ödevlerini erken bitirirsen birlikte parka gidebiliriz."
Çözüm:
Bu cümlede bir eylemin gerçekleşmesi, başka bir durumun gerçekleşmesine bağlanmıştır. Çözüm adımları şöyledir:
Temel Eylem: Parka gitmek.
Şart (Koşul): Ödevlerin erken bitirilmesi.
Şart Eki: Türkçede şart anlamı en yaygın olarak -sa / -se eki ile sağlanır.
✅ Bu cümlede "bitirir-sen" kelimesindeki -se eki cümleye şart anlamı katmıştır.
Örnek 2:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "üzere" kelimesi cümleye şart (koşul) anlamı katmıştır?
A) Okula gitmek üzere evden çıktı.
B) Yarın geri vermek üzere bu kitabı alabilirsin.
C) Güneş batmak üzereyken köye vardık.
D) Toplantı başlamak üzere, hemen içeri girelim.
Çözüm:
"Üzere" kelimesi farklı cümlelerde amaç, zaman veya şart anlamı taşıyabilir. Seçenekleri inceleyelim:
A Seçeneği: "Okula gitmek amacıyla" anlamı vardır (Amaç-Sonuç).
B Seçeneği: Kitabı alabilmenin şartı, onun yarın geri verilmesidir. Burada "üzere" kelimesi şart işleviyle kullanılmıştır. ✅
C Seçeneği: Zaman anlamı katmıştır.
D Seçeneği: Yakınlık, zaman anlamı katmıştır.
💡 Doğru cevap B seçeneğidir.
Örnek 3:
Annesi, Kerem'e şu cümleyi kurmuştur:
💬 "Odanı toplarsan bilgisayarda oyun oynayabilirsin."
Bu cümledeki şart ve sonuç bölümlerini belirleyiniz.
Çözüm:
Günlük hayatta sıkça kullandığımız bu tür cümlelerde bir izne bağlı durum söz konusudur:
Şart (Koşul): Odanın toplanması. (Eğer oda toplanmazsa oyun oynanamaz.)
Sonuç (Bağlı Durum): Bilgisayarda oyun oynayabilmek.
Anahtar Ek: "toplar-san" kısmındaki -sa eki bu ilişkiyi kurmuştur.
📌 Sonuç olarak; oyun oynamanın gerçekleşmesi, odanın toplanması şartına bağlıdır.
Örnek 4:
Aşağıdaki cümlede şart anlamı hangi kelime veya ekle sağlanmıştır?
👉 "Dışarı çıkabilirsin ama vaktinde evde olacaksın."
Çözüm:
Şart anlamı her zaman sadece -sa/-se ekiyle kurulmaz. Bazen bağlaçlar da bu görevi üstlenir:
Cümlede dışarı çıkma izni verilmiş ancak bu izin bir şarta bağlanmıştır.
Şart: Vaktinde evde olmak.
Bağlayıcı Unsur:"Ama" bağlacı burada "koşuluyla" anlamında kullanılarak cümleye şart anlamı katmıştır.
✅ Bu tür kullanımlarda "ama", "fakat", "lakin" gibi kelimeler şart işlevi görebilir.
Örnek 5:
Bir aşçı, tarifinde şu notu düşmüştür:
👨🍳 "Yemeğin lezzetli olmasını istiyorsan kısık ateşte pişirmelisin."
Bu cümledeki şart anlamını sağlayan ifadeyi ve bu şartın gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak sonucu yazınız.
Çözüm:
Yeni nesil sorularda metin içerisindeki anlam ilişkilerini bulmamız istenir:
Cümledeki Şart İfadesi: "istiyor-san" (Buradaki -sa eki şartı kuran temel unsurdur).
Koşul (Şart): Yemeğin kısık ateşte pişirilmesi.
Beklenen Sonuç: Yemeğin lezzetli olması.
💡 Yani; lezzetli bir yemek yemenin tek yolu (şartı), onu kısık ateşte pişirmektir.
Örnek 6:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şart (koşul) anlamı vardır?
\( 1 \). Kitap okumayı çok seviyorum.
\( 2 \). Kar yağınca okullar tatil edildi.
\( 3 \). Düzenli çalışırsan sınavda başarılı olursun.
\( 4 \). Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
Çözüm:
Cümleleri tek tek inceleyelim:
\( 1 \). Cümle: Sadece bir beğeni belirtiyor, şart yok.
\( 2 \). Cümle: Neden-sonuç ilişkisi var (Okullar neden tatil edildi? Kar yağdığı için).
\( 3 \). Cümle: Başarılı olmanın şartı düzenli çalışmaktır. "Çalışır-san" ifadesi şart anlamı katar. ✅
\( 4 \). Cümle: Gelecek zaman bildiren düz bir cümledir.
👉 Doğru cevap \( 3 \) numaralı cümledir.
Örnek 7:
Türkçede "mı / mi" soru eki bazen cümleye şart anlamı katabilir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu durum örneklenmiştir?
A) Bugün bize gelecek misin?
B) Hava karardı mı eve gideriz.
C) Bu kitabı daha önce okudun mu?
D) Ödevlerini bitirdin mi?
Çözüm:
"mı / mi" eki soru sormak dışında zaman veya şart anlamı da taşıyabilir:
A, C ve D seçeneklerinde: Soru eki gerçek anlamında kullanılmış ve bir cevap beklenmektedir.
B Seçeneğinde: "Hava karardı mı" ifadesi, "Hava kararırsa" veya "Hava karardığı zaman" anlamı taşır.
Eve gitme eylemi, havanın kararması şartına (veya zamanına) bağlanmıştır.
✅ Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.
Örnek 8:
Aşağıdaki "Şart-Sonuç" eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
1. Yağmur yağarsa - Islanırız.
2. Erken yatarsan - Uykunu alırsın.
3. Çok okursan - Bilgin artar.
4. Okula gidersen - Akşam olur.
Çözüm:
Şart-sonuç cümlelerinde, sonucun gerçekleşmesi mantıksal olarak şarta bağlı olmalıdır: