Şart işlevi Ders Notu

6. Sınıf Türkçe: Şart (Koşul) Bildiren Cümleler 📝

Cümleler, anlamlarına göre farklı türlere ayrılır. Bu türlerden biri de şart (koşul) bildiren cümlelerdir. Bu cümleler, bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu ifade eder. Yani, bir durumun ortaya çıkması için belirli bir şartın yerine gelmesi gerekir.

Şart Cümlelerinin Özellikleri

• Genellikle "-se", "-sa" ekleriyle veya "ise" bağlacıyla kurulur.
• Cümlede bir neden-sonuç ilişkisi söz konusudur; ancak neden-sonuç cümlelerinden farklı olarak, gerçekleşmesi kesin olmayan bir durumu ifade eder.
• Şart bildiren kelimelerden sonra gelen eylem, gerçekleşmesi beklenen eylemdir.
• Bu tür cümleler, bir beklentiyi, bir dileği veya bir olasılığı da anlatabilir.

Şart Cümlelerinde Kullanılan Ekler ve Bağlaçlar

Şart anlamı veren temel unsurlar şunlardır:

• "-se", "-sa" ekleri: Fiillere eklenerek şart anlamı katarlar.
• "ise" bağlacı: Cümleleri birbirine bağlayarak şart anlamı oluşturur.

Örneklerle Şart Cümleleri

Şimdi bu konuyu farklı örneklerle pekiştirelim:

1. "-se", "-sa" Ekiyle Kurulan Cümleler

• Örnek 1: Hava güzelleşirse parka gideriz.
  • Bu cümlede, parka gitme eyleminin gerçekleşmesi için "hava güzelleşmesi" şartı öne sürülmüştür.
• Örnek 2: Ödevini yaparsan daha rahat edersin.
  • Burada, "daha rahat etme" durumunun gerçekleşmesi için "ödevini yapma" şartı vardır.
• Örnek 3: Bu şarkıyı dinlesem içim kıpır kıpır olur.
  • Şarkıyı dinleme eylemi gerçekleşirse, "içinin kıpır kıpır olması" durumu ortaya çıkacaktır.

2. "ise" Bağlacıyla Kurulan Cümleler

"ise" bağlacı, bazen tek başına veya "-se", "-sa" ekleriyle birlikte kullanılabilir. Özellikle bir karşılaştırma veya farklı bir durumu belirtirken de karşımıza çıkar.

• Örnek 1: Sen gelirsen ben de gelirim. (Burada "-sen" eki "ise"nin birleşmiş halidir.)
• Örnek 2: Ben bu işi yaparım, ise bana yardım etmeniz gerekir.
  • Bu cümlede, "işi yapma" eyleminin gerçekleşmesi için "yardım edilmesi" şartı belirtilmiştir.
• Örnek 3: Çok çalışırsa başarılı olur.
  • Başarının şartı olarak "çok çalışma" gösterilmiştir.
• Örnek 4: Bugün yağmur yağmazsa piknik yapabiliriz.
  • Piknik yapma eyleminin gerçekleşmesi için "yağmur yağmaması" şartı konulmuştur.

Günlük Hayattan Örnekler

Şart cümleleri günlük hayatımızda sıkça kullandığımız yapılardır:

• "Eğer derslerine iyi çalışırsan, sınavdan yüksek not alırsın."
• "Param olursa sana bir hediye alacağım."
• "Akşam erken gelirsen, birlikte film izleyebiliriz."
• "Bu tarifi denersen, çok beğeneceksin."

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Şart cümlelerinde, şart gerçekleşmediğinde ne olacağı genellikle belirtilmez. Önemli olan, şartın kendisidir. Bazen şart, bir emir veya istek kipinde de olabilir. Örneğin, "Bana yardım etseydin, işim daha çabuk biterdi." cümlesinde, geçmişte gerçekleşmemiş bir şarttan bahsedilir.

Şart bildiren cümleler, olaylar arasındaki bağlantıyı kurmamıza ve beklentilerimizi ifade etmemize yardımcı olur. Bu yapıları doğru anlamak, okuduğumuz ve dinlediğimiz metinleri daha iyi kavramamızı sağlar.