Nokyalama İşaretleri Ders Notu

6. Sınıf Türkçe: Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazı dilinde anlamı netleştirmek, anlatımı düzenlemek ve okumayı kolaylaştırmak için kullanılan sembollerdir. Bu işaretler, cümlelerin nerede başlayıp bittiğini, ara sözlerin nerede olduğunu, seslenme veya vurgu durumlarını belirtmeye yardımcı olur. Doğru noktalama kullanımı, metnin anlaşılırlığını artırır ve yazanın duygu ve düşüncelerini doğru bir şekilde aktarmasını sağlar.

1. Nokta (.)

Nokta, en sık kullanılan noktalama işaretlerinden biridir. Başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Tamamlanmış Cümle Sonu: Anlamca tamamlanmış, kurallı veya devrik fiil cümlelerinin sonunda kullanılır.
  • Örnek: Çocuklar parkta oyun oynuyor.
  • Örnek: Geldi sonunda beklediğimiz misafir.
• Bazı Kısaltmalar: Bazı özel isimlerin, unvanların veya ölçü birimlerinin kısaltmalarının sonunda kullanılır.
  • Örnek: Prof. (Profesör), Dr. (Doktor), Cad. (Cadde), Sok. (Sokak), M. (Metre), Kg. (Kilogram)
  • Not: Kelime bazlı kısaltmalarda (Türkçe, İngilizce gibi) nokta kullanılmaz.
• Sıra Bildiren Sayılar: Sayılardan sonra gelerek sıra belirtir.
  • Örnek: 1. kat, 5. sınıf, 10. yıl
• Tarih Yazımı: Gün, ay ve yıl belirtilirken aralara konulur.
  • Örnek: 23.04.1920

2. Virgül (,)

Virgül, cümle içinde çeşitli görevler üstlenen bir noktalama işaretidir. Kullanım alanları şunlardır:

• Eş Görevli Kelimeler: Eş görevli kelime gruplarının arasına konulur.
  • Örnek: Pazardan elma, armut, çilek ve muz aldık.
  • Örnek: Koştu, zıpladı, güldü ve sevindi.
• Sıralı Cümleler: Yüklemleri arasında virgül bulunmayan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
  • Örnek: Hava karardı, sokak lambaları yandı.
  • Örnek: Kitabı okudu, filmini izledi, sonra da kitabıyla filmini karşılaştırdı.
• Ara Söz ve Ara Cümleler: Cümle içinde açıklama görevi üstlenen ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
  • Örnek: Bu kitap, en sevdiğim kitaplardan biri, her satırında yeni bir bilgi var.
  • Örnek: Yarın, eğer hava güzelleşirse, pikniğe gideceğiz.
• Hitap ve Seslenme Kelimelerinden Sonra: Seslenme veya hitap amacıyla kullanılan kelimelerden sonra konulur.
  • Örnek: Sevgili öğretmenim,
  • Örnek: Anne, bana bir bardak su verir misin?
• Anlamı Güçlendirme: Bazı durumlarda anlamı güçlendirmek veya bir kelimeyi vurgulamak için kullanılır.
  • Örnek: Bu işi sen de yapabilirsin, inanıyorum.

3. Noktalı Virgül (;)

Noktalı virgül, virgülün yetersiz kaldığı durumlarda veya daha büyük bir duraklama gerektiğinde kullanılır. Başlıca kullanım yerleri şunlardır:

• Öğeleri Arasında Virgül Bulunan Sıralı Cümleler: Virgülle ayrılmış grupları birbirinden ayırmak için kullanılır.
  • Örnek: Ali, matematik ve fen derslerinden; Ayşe ise Türkçe ve sosyal bilgilerden sorumluydu.
• Öğeleri Arasında Virgül Bulunan Kelime Grupları: Birbirine bağlı ama kendi içinde virgül bulunan grupları ayırmak için kullanılır.
  • Örnek: Erkek çocukları: Ahmet, Mehmet, Can; kız çocukları ise Zeynep, Elif, Aslı idi.

4. İki Nokta (:)

İki nokta, açıklama yapmadan önce veya bir listeyi tanıtmadan önce kullanılır.

• Açıklama Yapmadan Önce: Kendisinden sonra açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna konulur.
  • Örnek: Kendini tanıtmak için şunları söyledi: Adım Ali, soyadım Yılmaz.
  • Örnek: Bu konuda dikkatli olmalısın: Sakin kalmaya çalış.
• Örnek Verirken: Bir konuya örnekler verileceği zaman kullanılır.
  • Örnek: Renklerin temelini oluşturan ana renkler şunlardır: Kırmızı, sarı, mavi.
• Seslenme ve Hitaplardan Sonra: Tiyatro eserlerinde konuşan kişiyi belirtmek için kullanılır.
  • Örnek: Hamlet: Ölmek ya da yaşamak, işte bütün mesele bu.

5. Soru İşareti (?)

Soru işareti, soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konulur.

• Soru Cümleleri: Soru soran cümlelerin sonunda kullanılır.
  • Örnek: Okula gittin mi?
  • Örnek: Bu kitabı kim yazdı?
• Belirsizlik veya Şüphe: Bilinmeyen veya şüphelenilen durumları belirtmek için parantez içinde kullanılır.
  • Örnek: Yunus Emre (1240?) 1320 yıllarında yaşamıştır.

6. Ünlem İşareti (!)

Ünlem işareti, sevinç, korku, şaşırma, acıma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konulur.

• Duygu Belirten Cümleler: Heyecan, korku, sevinç, acı gibi duyguları ifade eden cümlelerin sonunda kullanılır.
  • Örnek: Ne kadar güzel bir manzara!
  • Örnek: Aman Tanrım, bu nasıl olur!
  • Örnek: Eyvah, otobüsü kaçırdım!
• Seslenme ve Emir Cümleleri: Seslenme veya emir bildiren cümlelerde de kullanılabilir.
  • Örnek: Dikkat et!
  • Örnek: Durun orada!

7. Kesme İşareti (')

Kesme işareti, özel isimlere getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.

• Özel İsimlere Getirilen Ekler: Kişi adları, yer adları, kurum adları gibi özel isimlere gelen çekim ekleri (iyelik, durum, bildirme) ve yapım eklerinden sonra kesme işareti konulur.
  • Örnek: Ayşe'nin kalemi.
  • Örnek: Türkiye'den geldim.
  • Örnek: Ankara'ya taşınıyoruz.
  • Örnek: Türk Dil Kurumu'nun yayınları.
• Belirli Tarihler: Belirli bir tarihi bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
  • Örnek: 23 Nisan'da kutlama yapılacak.
• Dini ve Mitolojik İsimler: Dini ve mitolojik isimlere gelen ekler de kesme işareti ile ayrılır.
  • Örnek: Allah'a sığınıyoruz.
  • Örnek: Zeus'un öfkesi.

8. Tırnak İşareti (" ")

Tırnak işareti, başka bir kimseden veya yazıdan alınan sözleri belirtmek için kullanılır.

• Alıntı Cümleler: Başka bir kişinin sözü, olduğu gibi aktarılırken tırnak içine alınır.
  • Örnek: Atatürk, "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." demiştir.
  • Örnek: Öğretmenimiz, "Bugünkü konumuz noktalama işaretleri olacak." dedi.
• Vurgulanmak İstenen Kelimeler: Bir eserin adı, bir başlık veya özel olarak vurgulanmak istenen kelimeler de tırnak içine alınabilir.
  • Örnek: "Kuvayi Milliye Destanı" çok etkileyici bir eserdir.

9. Kısa Çizgi (-)

Kısa çizgi, çeşitli görevlerde kullanılan bir işarettir.

• Kelime Bölme: Satır sonuna sığmayan kelimeler hecelerine ayrılırken kullanılır.
  • Örnek: Bil-gisayar
  • Örnek: Öğ-ret-men
• Ara Söz ve Ara Cümleler: Bazı durumlarda virgül yerine kullanılabilir.
  • Örnek: Bu kitap -en sevdiğim kitaplardan biri- çok sürükleyici.
• Sayıları Birbirine Bağlama: İki sayıyı veya tarih aralığını belirtmek için kullanılır.
  • Örnek: 1990-2000 arası
  • Örnek: 10-15 kişi

10. Üç Nokta (...)

Üç nokta, tamamlanmamış cümleleri, eksik bırakılan yerleri veya bir metnin devamının olduğunu belirtmek için kullanılır.

• Tamamlanmamış Cümleler: Yüklemi olmayan veya anlamı tam olarak bitmemiş cümlelerin sonuna konulur.
  • Örnek: Akşam olunca herkes evine dağıldı, ben ise hala orada...
  • Örnek: Ne yapacağını bilemiyordu, öylece durdu...
• Kısaltmalar: Bazı kısaltmalarda da kullanılabilir.
  • Örnek: vb. (ve benzeri)
• Sıralarda Eksiklik: Bir sıralama devam ediyormuş gibi gösterilirken kullanılır.
  • Örnek: Elmalar, armutlar, portakallar... hepsi taze görünüyordu.