Uygulama: Kelimeyi okuduğumuzda "kilogramdan" dediğimiz için ek "-dan" şeklinde gelir.
✅ Sonuç:kg'dan yazımı doğrudur. Eğer büyük harf kuralı uygulansaydı "ke-ge'den" olurdu ki bu küçük harfli kısaltmalar için yanlıştır.
3
Çözümlü Örnek
Zor Seviye
"İngilizce" kelimesinin kısaltması olan "İng." ifadesine ek getirilirken kesme işareti kullanılır mı? 🤔
Örnek Cümle: "Bu metni İng.den Türkçeye çevirdim."
Çözüm ve Açıklama
Kural: Sonunda nokta bulunan kısaltmalar ek aldığında kesme işareti (\( ' \)) kullanılmaz. Nokta işareti zaten ayırma görevini üstlenir.
Analiz: "İng." kısaltması sonunda nokta barındırır.
Okunuş: Kısaltma noktalı olduğu için kelimenin açılışına göre ek alır: "İngilizceden".
Yazım: İng. + den = İng.den
❌ Yanlış: İng.'den (Kesme işareti kullanılmaz).
✅ Doğru:İng.den
4
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Evinin alanını belirtmek isteyen bir mimar, "metrekare" biriminin kısaltması olan \( m^2 \) ifadesine yönelme eki getirmek istiyor. 🏠
"100 \( m^2 \)'ye" mi yoksa "100 \( m^2 \)ye" mi yazmalıdır?
Çözüm ve Açıklama
Kural: Üst işareti bulunan kısaltmalarda ( \( m^2, cm^3 \) vb.) ek getirilirken kesme işareti kullanılmaz. Ek, üst işaretinin okunuşuna göre getirilir.
Analiz: \( m^2 \) ifadesi "metrekare" olarak okunur.
Ek Getirme: Metrekare + ye.
✅ Doğru Yazım:\( m^2 \)ye
❌ Yanlış Yazım: \( m^2 \)'ye
5
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki cümlede yapılan yazım yanlışını bulunuz ve düzeltiniz: ✍️
"Kardeşim bu yıl TRT'nun çocuk korosuna seçildi."
Çözüm ve Açıklama
Hata Tespiti: "TRT'nun" ifadesinde ek yanlış getirilmiştir.
Kural Hatası: Büyük harfli kısaltmalarda ek, açılıma göre (Türkiye Radyo Televizyon Kurumu'nun) değil, son harfin okunuşuna göre getirilir.
Doğru Analiz: TRT (Te-Re-Te).
Ek Getirme: Te-Re-Te + nin = TRT'nin
✅ Doğru Cümle: "Kardeşim bu yıl TRT'nin çocuk korosuna seçildi."
6
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Bir kargo firması, paketlerin üzerine yapıştırılmak üzere bir uyarı notu hazırlamıştır:
"Lütfen \( 20 \) cm.'den uzun paketleri yatay yerleştiriniz."
Bu nottaki yazım yanlışını kuralıyla birlikte açıklayınız. 📦
Çözüm ve Açıklama
Hata 1: "cm" (santimetre) kısaltması küçük harfle yapılır ve ölçü birimidir. Ölçü birimlerinin sonuna nokta konulmaz (cm. değil, cm olmalı).
Hata 2: Küçük harfli kısaltmalarda ek, kelimenin okunuşuna göre gelir. "Santimetreden" şeklinde okunmalıdır.
Düzeltme: Nokta kaldırılmalı ve ek kesme işaretiyle ayrılmalıdır.
✅ Doğru Yazım:cm'den
Kural Özeti: Ölçü birimlerinde nokta kullanılmaz, ek kelimenin uzun okunuşuna göre kesme işaretiyle gelir.
7
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
"Sokak" kelimesinin kısaltması olan "Sok." ifadesine getirilen eklerin yazımını inceleyelim. 🛣️
"Bizim evimiz Lale Sok.'ta bulunuyor." cümlesindeki yazım doğru mudur?
Çözüm ve Açıklama
Analiz: "Sok." sonunda nokta olan bir kısaltmadır.
Kural: Nokta ile biten kısaltmalarda kesme işareti kullanılmaz.
Ek Uyumu: Ek, kelimenin okunuşuna göre gelir: "Sokakta".
❌ Yanlış: Sok.'ta
✅ Doğru:Sok.ta
Not: Noktadan sonra gelen ek, kelimenin son harfine göre sertleşmeye (f-s-t-k-ç-ş-h-p) uğrayabilir. "Sokak" kelimesi "k" ile bittiği için ek "-da" değil, "-ta" olur.
8
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki kısaltmalardan hangisine getirilen ek yanlıştır? 🔍
A) THY'de (Türk Hava Yolları'nda) B) MEB'e (Millî Eğitim Bakanlığı'na) C) TL'nin (Türk Lirası'nın) D) TÜBİTAK'ın (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu'nun)
Çözüm ve Açıklama
A Şıkkı: THY (Te-He-Ye) + de = THY'de. (Doğru)
B Şıkkı: MEB (Me-E-Be) + e = MEB'e. (Doğru)
C Şıkkı: TL (Te-Le) + nin = TL'nin. (Doğru)
D Şıkkı: TÜBİTAK bir kelime gibi okunduğu için ek okunuşa göre gelir. TÜBİTAK + ın = TÜBİTAK'ın. (Doğru)
Önemli Bilgi: Eğer kısaltma bir kelime gibi okunabiliyorsa (ASELSAN, NATO, TÜBİTAK), ek bu okunuşa göre getirilir.
Sonuç: Bu örnekteki tüm kullanımlar kurallara uygundur. 6. sınıf düzeyinde en çok TDK'nin ve kg'dan ayrımlarına dikkat edilmelidir.
6. Sınıf Türkçe: Kısaltmalara getirilen ekler Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki cümlede yer alan boşluğa TDK kısaltması getirilerek uygun ek eklenecektir.
"Yazım kuralları için en güvenilir kaynak \( \dots \dots \) sitesidir."
Bu boşluğa "TDK'nın" mı yoksa "TDK'nin" mi getirilmesi gerektiğini nedenleriyle açıklayınız. 💡
Çözüm:
Kural: Büyük harflerle yapılan kısaltmalarda ek, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre getirilir.
Analiz: TDK kısaltmasının son harfi "K" harfidir. Türkçede bu harf "ka" diye değil, "ke" diye okunur.
Okunuş: Te-De-Ke.
Ek Getirme: Te-De-Ke + nin = TDK'nin
✅ Doğru Yazım: TDK'nin
❌ Yanlış Yazım: TDK'nın (Kısaltmanın açılımı olan Türk Dil Kurumu'nun şeklinde ek getirilmez).
Örnek 2:
Küçük harflerle yapılan kısaltmalarda eklerin nasıl getirildiğini "kg" (kilogram) örneği üzerinden açıklayınız. ⚖️
Örnek Cümle: "Pazardan \( 5 \) kg'dan fazla elma aldık."
Çözüm:
Kural: Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin açılışı (okunuşu) esas alınır.
Uygulama: Kelimeyi okuduğumuzda "kilogramdan" dediğimiz için ek "-dan" şeklinde gelir.
✅ Sonuç:kg'dan yazımı doğrudur. Eğer büyük harf kuralı uygulansaydı "ke-ge'den" olurdu ki bu küçük harfli kısaltmalar için yanlıştır.
Örnek 3:
"İngilizce" kelimesinin kısaltması olan "İng." ifadesine ek getirilirken kesme işareti kullanılır mı? 🤔
Örnek Cümle: "Bu metni İng.den Türkçeye çevirdim."
Çözüm:
Kural: Sonunda nokta bulunan kısaltmalar ek aldığında kesme işareti (\( ' \)) kullanılmaz. Nokta işareti zaten ayırma görevini üstlenir.
Analiz: "İng." kısaltması sonunda nokta barındırır.
Okunuş: Kısaltma noktalı olduğu için kelimenin açılışına göre ek alır: "İngilizceden".
Yazım: İng. + den = İng.den
❌ Yanlış: İng.'den (Kesme işareti kullanılmaz).
✅ Doğru:İng.den
Örnek 4:
Evinin alanını belirtmek isteyen bir mimar, "metrekare" biriminin kısaltması olan \( m^2 \) ifadesine yönelme eki getirmek istiyor. 🏠
"100 \( m^2 \)'ye" mi yoksa "100 \( m^2 \)ye" mi yazmalıdır?
Çözüm:
Kural: Üst işareti bulunan kısaltmalarda ( \( m^2, cm^3 \) vb.) ek getirilirken kesme işareti kullanılmaz. Ek, üst işaretinin okunuşuna göre getirilir.
Analiz: \( m^2 \) ifadesi "metrekare" olarak okunur.
Ek Getirme: Metrekare + ye.
✅ Doğru Yazım:\( m^2 \)ye
❌ Yanlış Yazım: \( m^2 \)'ye
Örnek 5:
Aşağıdaki cümlede yapılan yazım yanlışını bulunuz ve düzeltiniz: ✍️
"Kardeşim bu yıl TRT'nun çocuk korosuna seçildi."
Çözüm:
Hata Tespiti: "TRT'nun" ifadesinde ek yanlış getirilmiştir.
Kural Hatası: Büyük harfli kısaltmalarda ek, açılıma göre (Türkiye Radyo Televizyon Kurumu'nun) değil, son harfin okunuşuna göre getirilir.
Doğru Analiz: TRT (Te-Re-Te).
Ek Getirme: Te-Re-Te + nin = TRT'nin
✅ Doğru Cümle: "Kardeşim bu yıl TRT'nin çocuk korosuna seçildi."
Örnek 6:
Bir kargo firması, paketlerin üzerine yapıştırılmak üzere bir uyarı notu hazırlamıştır:
"Lütfen \( 20 \) cm.'den uzun paketleri yatay yerleştiriniz."
Bu nottaki yazım yanlışını kuralıyla birlikte açıklayınız. 📦
Çözüm:
Hata 1: "cm" (santimetre) kısaltması küçük harfle yapılır ve ölçü birimidir. Ölçü birimlerinin sonuna nokta konulmaz (cm. değil, cm olmalı).
Hata 2: Küçük harfli kısaltmalarda ek, kelimenin okunuşuna göre gelir. "Santimetreden" şeklinde okunmalıdır.
Düzeltme: Nokta kaldırılmalı ve ek kesme işaretiyle ayrılmalıdır.
✅ Doğru Yazım:cm'den
Kural Özeti: Ölçü birimlerinde nokta kullanılmaz, ek kelimenin uzun okunuşuna göre kesme işaretiyle gelir.
Örnek 7:
"Sokak" kelimesinin kısaltması olan "Sok." ifadesine getirilen eklerin yazımını inceleyelim. 🛣️
"Bizim evimiz Lale Sok.'ta bulunuyor." cümlesindeki yazım doğru mudur?
Çözüm:
Analiz: "Sok." sonunda nokta olan bir kısaltmadır.
Kural: Nokta ile biten kısaltmalarda kesme işareti kullanılmaz.
Ek Uyumu: Ek, kelimenin okunuşuna göre gelir: "Sokakta".
❌ Yanlış: Sok.'ta
✅ Doğru:Sok.ta
Not: Noktadan sonra gelen ek, kelimenin son harfine göre sertleşmeye (f-s-t-k-ç-ş-h-p) uğrayabilir. "Sokak" kelimesi "k" ile bittiği için ek "-da" değil, "-ta" olur.
Örnek 8:
Aşağıdaki kısaltmalardan hangisine getirilen ek yanlıştır? 🔍
A) THY'de (Türk Hava Yolları'nda) B) MEB'e (Millî Eğitim Bakanlığı'na) C) TL'nin (Türk Lirası'nın) D) TÜBİTAK'ın (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu'nun)
Çözüm:
A Şıkkı: THY (Te-He-Ye) + de = THY'de. (Doğru)
B Şıkkı: MEB (Me-E-Be) + e = MEB'e. (Doğru)
C Şıkkı: TL (Te-Le) + nin = TL'nin. (Doğru)
D Şıkkı: TÜBİTAK bir kelime gibi okunduğu için ek okunuşa göre gelir. TÜBİTAK + ın = TÜBİTAK'ın. (Doğru)
Önemli Bilgi: Eğer kısaltma bir kelime gibi okunabiliyorsa (ASELSAN, NATO, TÜBİTAK), ek bu okunuşa göre getirilir.
Sonuç: Bu örnekteki tüm kullanımlar kurallara uygundur. 6. sınıf düzeyinde en çok TDK'nin ve kg'dan ayrımlarına dikkat edilmelidir.