💡 6. Sınıf Türkçe: Kelimenin kökü Çözümlü Örnekler

Kelimenin kökü, kelimenin anlamlı en küçük parçasıdır. Ekler kelimeye eklendiğinde kelimenin anlamı değişebilir veya kelime yeni bir anlam kazanabilir.

• A) Gözlük: Kelimenin kökü "göz"dür. "lük" eki gelerek yeni bir kelime oluşmuştur.
• B) Gözlem: Kelimenin kökü "göz"dür. "lem" eki gelerek yeni bir kelime oluşmuştur.
• C) Gözcü: Kelimenin kökü "göz"dür. "cü" eki gelerek yeni bir kelime oluşmuştur.
• D) Gözlükçü: Kelimenin kökü "göz"dür. "lük" ve "çü" ekleri gelerek yeni bir kelime oluşmuştur.

Bu soruda verilen tüm kelimelerin kökü "göz"dür. Ancak soru "hangisinin kökü 'göz'dür?" diye soruyor. Eğer soruda "hangisinin kökü 'göz' değildir?" denseydi, cevap farklı olurdu. Bu soruda bir hata bulunmaktadır. Doğru soru "Aşağıdaki kelimelerden hangisinin kökü 'göz' olmayan kelimedir?" olmalıydı. Eğer soru bu şekilde olsaydı, cevap "gözlükçü" olabilirdi çünkü kök "göz" olsa da, "lük" ve "çü" ekleri ile anlamı daha da detaylanmıştır. Ancak verilen haliyle, tüm şıkların kökü "göz"dür. 💡

1. Kelimenin anlamlı en küçük parçasına ulaşmaya çalışalım. 2. "Kitapçı" kelimesi, kitap satan kişiyi ifade eder. 3. Bu kelimenin kökü "kitap"tır. 4. "-çı" eki gelerek "kitapçı" kelimesi türemiştir. ✅

Çekim ekleri, kelimenin anlamını değiştirmeden, kelimeye yeni anlamlar katarlar veya kelimeyi başka kelimelerle ilişkilendirirler. "-ler" eki, isimlere gelerek onları çoğul yapar.

• A) Balıkçı: Kökü "balık"tır. "-çı" yapım ekidir.
• B) Kalemler: Kökü "kalem"dir. "-ler" çekim ekidir (çoğul eki).
• C) Bilgisayar: Kökü "bil-" (fiil kökü) ve "gisayar" (isim kökü) olarak düşünülebilir. Ancak tek başına bir köktür.
• D) Öğretmenlik: Kökü "öğret-" (fiil kökü) ve "-men" yapım eki, "-lik" yapım ekidir.

Doğru cevap B) Kalemler'dir. 👉

1. Kelimeyi anlamlı en küçük parçalarına ayıralım: "sevinç" ve "-le". 2. Kelimenin kökü, anlamlı en küçük parçasıdır. Bu kelimenin kökü "sevin-" (fiil kökü) dir. 3. "Sevin-" köküne "-ç" yapım eki gelerek "sevinç" (isim) kelimesi türemiştir. 4. "Sevinç" ismine "-le" edat ekini alarak "sevinçle" kelimesi oluşmuştur. Bu kelimede bir adet yapım eki (-ç) ve bir adet çekim eki (-le) bulunmaktadır. 📌

Bu soruda, kelimenin kökünün kelimenin genel anlamını ne kadar taşıdığını incelememiz gerekiyor.

• 1. Koşuşuyorlardı: Kökü "koş-" fiilidir. "uş" ve "uyor" ekleri ile anlamı değişmiştir. Kökü, kelimenin anlamını tam olarak yansıtmıyor.
• 2. Kitaplığı: Kökü "kitap"tır. "-lık" yapım eki ve "-ı" çekim ekidir. "Kitap" kökü, "kitaplık" kelimesinin anlamını (kitapların konulduğu yer) doğrudan yansıtır.
• 3. Üzüyordu: Kökü "üz-" fiilidir. "-üyor" ekleri ile anlamı zaman ve durum bildirir hale gelmiştir. Kökü, kelimenin anlamını tam olarak yansıtmıyor.
• 4. Oyuncak: Kökü "oy-" fiilidir. "-uncak" yapım eki ile isim türemiştir. "Oy-" kökü, "oyuncak" kelimesinin anlamını (oyun oynamaya yarayan araç) yansıtır.

Bu dört seçenek arasında, "kitaplığı" kelimesinin kökü olan "kitap", kelimenin tamamının anlamını en net ve doğrudan yansıtan örnektir. 💡

Günlük hayatımızda sıkça kullandığımız kelimelerin köklerini ve eklerini bilmek, dilimizi daha doğru kullanmamıza yardımcı olur.

• Kelime: "domateslerin"
• Anlamlı en küçük parçasına ayıralım: "domates" ve "-ler", "-in".
• Kelimenin kökü: "domates" (isim kökü).
• Aldığı ekler:
  • -ler: Çoğul eki (çekim eki). Birden fazla domates olduğunu belirtir.
  • -in: Tamlayan eki (çekim eki). Domateslerin kime ait olduğunu veya neyin domatesleri olduğunu belirtir.

Yani "domateslerin" kelimesinin kökü "domates"tir ve "-ler" ile "-in" çekim eklerini almıştır. ✅

Bazı kelimeler hem isim hem de fiil olarak kullanılabilir. Bu tür kelimelere "ortak kök" denir.

• A) Boya: "Boya" kelimesi isimdir (renk veren madde). Ancak "boya-" fiili de vardır (bir yüzeyi boyamak). Bu bir ortak köktür.
• B) Yazı: "Yazı" isimdir (harflerle oluşturulan anlatım). "Yaz-" fiili de vardır (kalemle kağıda bir şeyler çizmek). Bu da bir ortak köktür.
• C) Savaş: "Savaş" isimdir (iki veya daha fazla grubun çatışması). "Savaş-" fiili de vardır (çatışmak). Bu da bir ortak köktür.
• D) Göz: "Göz" isimdir (görme organı). Ancak "göz-" fiili yoktur.

Soruda "hangisinin kökü hem isim hem de fiil olabilen bir kelimedir?" denmiş. Bu durumda A, B ve C şıkları ortak köktür. Eğer soruda "Aşağıdaki kelimelerden hangisi diğerlerinden farklı bir kök türüne sahiptir?" gibi bir soru olsaydı, cevap D olabilirdi. Ancak verilen soruya göre, A, B ve C şıklarının hepsi doğru kabul edilebilir. 🧐

Bu soruda, yapım eklerinin kökle olan anlam ilişkisinin zayıfladığı örnekleri bulmamız gerekiyor.

• 1. Susuzluk: Kökü "su" (isim). "-suz" yapım eki (yokluk bildirir) ve "-luk" yapım eki (isimden isim yapar). "Su" ile "susuzluk" arasında güçlü bir anlam ilişkisi vardır.
• 2. Bilgisayar: Kökü "bil-" (fiil). "-gisayar" yapım eki ile isim türemiştir. "Bil-" fiili ile "bilgisayar" ismi arasındaki anlam ilişkisi, diğer seçeneklere göre daha soyut kalabilir.
• 3. Gözlükçülük: Kökü "göz" (isim). "-lük" (isimden isim), "-çü" (isimden isim), "-lük" (isimden isim). Her ek bir önceki kelimenin anlamını biraz daha değiştirir. "Göz" ile "gözlükçülük" arasındaki anlam ilişkisi giderek zayıflar.
• 4. Okulda: Kökü "okul" (isim). "-da" (bulunma hali eki - çekim ekidir). Bu seçenekte yapım eki yoktur.

Bu seçenekler arasında, "bilgisayar" kelimesindeki "-gisayar" yapım ekinin kökle olan anlam ilişkisi, diğer seçeneklerdeki yapım eklerine göre daha az belirgin olabilir. Ancak "gözlükçülük" kelimesindeki zincirleme yapım ekleri de anlam ilişkisini oldukça zayıflatır. Sorunun "en az olan" ifadesi dikkate alındığında, genellikle "bilgisayar" gibi daha soyut türemeler öne çıkar. 💡