İsimler Ders Notu

6. Sınıf Türkçe: İsimler (Adlar) ✍️

Türkçede varlıkları, kavramları, duygu ve düşünceleri karşılayan kelimelere isim veya ad denir. İsimler, tek başlarına bir anlam taşıyabilen, cümlede özne, nesne, yer tamlayıcısı gibi farklı görevler üstlenebilen kelime türleridir. İsimleri anlamlarına ve yapılarına göre iki ana başlık altında inceleyebiliriz.

I. Anlamlarına Göre İsimler

Anlamlarına göre isimler, varlıkların verilişine göre özel ve cins isimler olmak üzere ikiye ayrılır.

1. Cins İsimler (Tür Adları)

• Aynı türden olan varlıkların, kavramların veya nesnelerin tümünü karşılayan kelimelerdir.
• Genellikle tekildirler ama çoğul ekleri alarak birden fazla varlığı karşılayabilirler.
• Örnekler: insan, çiçek, araba, şehir, duygu, masa, kitap, nehir

2. Özel İsimler (Ad Almış İsimler)

• Tek bir varlığı, kişiyi, yeri veya kurumu karşılayan kelimelerdir.
• Her zaman büyük harfle başlarlar.
• Örnekler: Ayşe, Türkiye, Ankara, Fırat Nehri, Milli Eğitim Bakanlığı, Karabaş (köpeğin adı)

Örnek Cümleler:

• Bu şehir çok kalabalık. (Cins isim)
• İstanbul, Türkiye'nin en büyük şehridir. (Özel isim)
• Her çocuk oyun oynamayı sever. (Cins isim)
• Ali, arkadaşlarıyla parka gitti. (Özel isim)

3. Somut ve Soyut İsimler

• Somut İsimler: Beş duyu organımızdan (görme, işitme, koklama, tatma, dokunma) herhangi biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan isimlerdir.
• Örnekler: hava, su, taş, ses, koku, ışık, ağaç, insan
• Soyut İsimler: Beş duyu organımızla algılayamadığımız, ancak akıl yoluyla veya his yoluyla kavrayabildiğimiz varlıkları, kavramları, duygu ve düşünceleri karşılayan isimlerdir.
• Örnekler: sevgi, korku, akıl, zeka, güzellik, dürüstlük, umut, zaman

Tablo: Somut ve Soyut İsimler

Somut İsimler	Soyut İsimler
Deniz	Mutluluk
Rüzgar	Cesaret
Müzik	Bilgi

4. Tekil, Çoğul ve Topluluk İsimleri

• Tekil İsimler: Tek bir varlığı karşılayan isimlerdir.
• Örnekler: ev, öğrenci, kalem, çiçek
• Çoğul İsimler: Birden fazla varlığı karşılayan isimlerdir. Genellikle "-lar, -ler" ekini alırlar.
• Örnekler: evler, öğrenciler, kalemler, çiçekler
• Topluluk İsimleri: Tekil halde bulunmalarına rağmen birden fazla varlığı ifade eden isimlerdir. Çoğul eki almazlar.
• Örnekler: ordu, sürü, meclis, aile, deste, bölük

Çözümlü Örnek:

Aşağıdaki cümlelerde geçen isimleri türlerine göre inceleyelim:

1. Kuşlar gökyüzünde özgürce uçuyordu.

• Kuşlar: Cins isim, çoğul isim, somut isim.
• Gökyüzü: Cins isim, tekil isim, somut isim.
• Özgürlük: Cins isim, tekil isim, soyut isim. (Cümlede "özgürce" zarf olarak kullanılmış, kökü "özgürlük" soyut isimdir.)

2. Milletçe birlik ve beraberlik içinde olmalıyız.

• Millet: Cins isim, tekil isim, topluluk ismi, soyut isim (topluluk anlamı soyuttur).
• Birlik: Cins isim, tekil isim, soyut isim.
• Beraberlik: Cins isim, tekil isim, soyut isim.

II. Yapılarına Göre İsimler

Yapılarına göre isimler, basit, türemiş ve birleşik isimler olmak üzere üç gruba ayrılır.

1. Basit İsimler

• Herhangi bir yapım eki almamış, kök halindeki isimlerdir.
• Kök durumundadırlar ve çekim ekleri alabilirler.
• Örnekler: ev, okul, çocuk, göz, el, su, taş

2. Türemiş İsimler

• Köklerine yapım ekleri (-cı, -lık, -ci, -li, -siz vb.) getirilerek yeni anlamlı kelimeler türetilmiş isimlerdir.
• Örnekler: gözlük (göz + lük), simitçi (simit + çi), evcil (ev + cil), susuz (su + suz), kitaplık (kitap + lık)

3. Birleşik İsimler

• Anlamları korunarak iki veya daha fazla kelimenin bir araya gelmesiyle oluşmuş isimlerdir.
• Bazen bitişik, bazen ayrı yazılırlar.
• Örnekler: aslanağzı, demirbaş, hanımeli, gökdelen, buzdolabı, gecekondu, Çanakkale

Günlük Hayattan Örnekler:

• "Kahvaltı" kelimesi, "kahve" ve "altı" kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik isimdir.
• "Gözlük" kelimesi, "göz" köküne "-lük" yapım ekinin gelmesiyle oluşmuş türemiş isimdir.
• "Araba" kelimesi, yapım eki almamış basit bir isimdir.