"Sıcak" kelimesi aşağıdakilerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Bugün hava çok sıcak olacakmış.
B) Annem bize sıcak bir çorba yaptı.
C) Bizi kapıda çok sıcak karşıladılar.
D) Çay çok sıcak olduğu için dilim yandı.
Çözüm ve Açıklama
Bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir. 💡
A şıkkında: Havanın ısısı anlamındadır (Gerçek anlam).
B şıkkında: Çorbanın ısısı anlamındadır (Gerçek anlam).
C şıkkında: "Sıcak karşılamak" ifadesi, samimi ve içten davranmak anlamında kullanılmıştır. Isı ile ilgisi yoktur. (Mecaz anlam). ✅
D şıkkında: Çayın ısısı anlamındadır (Gerçek anlam).
Doğru Cevap: C
2
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
A) Akşam yemeği için masayı hazırladım.
B) Oyunun ikinci perdesi çok heyecanlıydı.
C) Pencerenin camı rüzgardan kırıldı.
D) Bahçedeki çiçekleri sabah erkenden suladım.
Çözüm ve Açıklama
Bilim, sanat, spor ya da meslek dallarıyla ilgili özel kavramlara terim anlam denir. 🎭
Perde kelimesi günlük hayatta pencereyi örtmek için kullanılırsa gerçek anlam olur.
Ancak bu cümlede tiyatro sanatıyla ilgili bir bölümü ifade ettiği için terim anlamlıdır. ✅
Diğer şıklardaki kelimeler günlük hayata dair genel kelimelerdir.
Yazılışları farklı, anlamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler denir. 📚
Öğrenci kelimesinin eş anlamlısı talebe sözcüğüdür.
Muallim kelimesinin eş anlamlısı ise öğretmendir.
Mektep kelimesinin eş anlamlısı okuldur.
Doğru Cevap: B
4
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükler birbirinin zıt (karşıt) anlamlısı olarak kullanılmıştır?
A) İyi günde kötü günde hep yanımdaydı.
B) Hızlı koştu ama çabuk yoruldu.
C) Yaşlı adam ihtiyar heyetiyle görüştü.
D) Siyah pantolonun üstüne kara ceket giydi.
Çözüm ve Açıklama
Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir. ⚖️
A şıkkında: "İyi" ve "kötü" kelimeleri birbirinin tam zıttıdır. ✅
B şıkkında: "Hızlı" ve "çabuk" yakın anlamlıdır.
C şıkkında: "Yaşlı" ve "ihtiyar" eş anlamlıdır.
D şıkkında: "Siyah" ve "kara" eş anlamlıdır.
Doğru Cevap: A
5
Çözümlü Örnek
Orta Seviye
"Yüz" kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde diğerlerinden farklı bir anlamda kullanılmıştır?
A) Denize girip bol bol yüzdük.
B) Sınavdan tam yüz puan aldım.
C) Cüzdanında sadece yüz lira kalmış.
D) Bu kitabı tam yüz kere okudum.
Çözüm ve Açıklama
Yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı olan sözcüklere eş sesli (sesteş) sözcükler denir. 🏊♂️
B, C ve D şıklarında "yüz" kelimesi sayı anlamında kullanılmıştır.
A şıkkında ise "yüzmek" eylemi (suda ilerlemek) anlamında kullanılmıştır.
Bu nedenle A şıkkındaki kullanım diğerlerinden farklıdır.
Doğru Cevap: A
6
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Arkadaşım Ali, ödevini yapmadığı için öğretmenin "gözünden düştü".
Bu cümlede geçen "gözden düşmek" deyiminin anlamı nedir?
A) Görme yeteneğini kaybetmek.
B) Bir yerden aşağıya yuvarlanmak.
C) Değerini ve güvenini yitirmek.
D) Çok ağlamaktan gözleri yorulmak.
Çözüm ve Açıklama
Deyimler, genellikle gerçek anlamından uzaklaşmış, kalıplaşmış söz öbekleridir. 🧐
Gözden düşmek: Bir kişinin daha önce sahip olduğu sevgiyi, güveni veya ilgiyi kaybetmesi demektir.
Ali ödevini yapmadığı için öğretmeni ona olan güvenini veya takdirini azaltmıştır.
Bu durum günlük hayatta birinin hatası sonucu itibar kaybetmesini ifade eder.
Seçenekleri incelediğimizde bu ikilinin B şıkkında olduğunu görüyoruz.
Doğru Cevap: B
8
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
"Ayağını yorganına göre uzat" atasözü günlük hayatta hangi durumu öğütlemek için kullanılır?
A) Çok uyumanın zararlı olduğunu.
B) Boyumuza uygun yorgan seçmemiz gerektiğini.
C) Harcamalarımızı gelirimize göre ayarlamamız gerektiğini.
D) Soğuk havalarda sıkı giyinmemiz gerektiğini.
Çözüm ve Açıklama
Atasözleri, atalarımızın tecrübelerine dayanan öğüt verici cümlelerdir. 💰
Bu atasözünde "yorgan" kişinin gelirini/parasını, "ayağını uzatmak" ise harcamalarını temsil eder.
Eğer yorgandan fazla ayağımızı uzatırsak üşürüz; yani gelirimizden fazla harcarsak sıkıntıya düşeriz.
Bu yüzden tutumlu olmayı ve bütçemize göre yaşamayı öğütler.
Doğru Cevap: C
6. Sınıf Türkçe: Anlam Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
"Sıcak" kelimesi aşağıdakilerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Bugün hava çok sıcak olacakmış.
B) Annem bize sıcak bir çorba yaptı.
C) Bizi kapıda çok sıcak karşıladılar.
D) Çay çok sıcak olduğu için dilim yandı.
Çözüm:
Bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir. 💡
A şıkkında: Havanın ısısı anlamındadır (Gerçek anlam).
B şıkkında: Çorbanın ısısı anlamındadır (Gerçek anlam).
C şıkkında: "Sıcak karşılamak" ifadesi, samimi ve içten davranmak anlamında kullanılmıştır. Isı ile ilgisi yoktur. (Mecaz anlam). ✅
D şıkkında: Çayın ısısı anlamındadır (Gerçek anlam).
Doğru Cevap: C
Örnek 2:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
A) Akşam yemeği için masayı hazırladım.
B) Oyunun ikinci perdesi çok heyecanlıydı.
C) Pencerenin camı rüzgardan kırıldı.
D) Bahçedeki çiçekleri sabah erkenden suladım.
Çözüm:
Bilim, sanat, spor ya da meslek dallarıyla ilgili özel kavramlara terim anlam denir. 🎭
Perde kelimesi günlük hayatta pencereyi örtmek için kullanılırsa gerçek anlam olur.
Ancak bu cümlede tiyatro sanatıyla ilgili bir bölümü ifade ettiği için terim anlamlıdır. ✅
Diğer şıklardaki kelimeler günlük hayata dair genel kelimelerdir.
Yazılışları farklı, anlamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler denir. 📚
Öğrenci kelimesinin eş anlamlısı talebe sözcüğüdür.
Muallim kelimesinin eş anlamlısı ise öğretmendir.
Mektep kelimesinin eş anlamlısı okuldur.
Doğru Cevap: B
Örnek 4:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükler birbirinin zıt (karşıt) anlamlısı olarak kullanılmıştır?
A) İyi günde kötü günde hep yanımdaydı.
B) Hızlı koştu ama çabuk yoruldu.
C) Yaşlı adam ihtiyar heyetiyle görüştü.
D) Siyah pantolonun üstüne kara ceket giydi.
Çözüm:
Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denir. ⚖️
A şıkkında: "İyi" ve "kötü" kelimeleri birbirinin tam zıttıdır. ✅
B şıkkında: "Hızlı" ve "çabuk" yakın anlamlıdır.
C şıkkında: "Yaşlı" ve "ihtiyar" eş anlamlıdır.
D şıkkında: "Siyah" ve "kara" eş anlamlıdır.
Doğru Cevap: A
Örnek 5:
"Yüz" kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde diğerlerinden farklı bir anlamda kullanılmıştır?
A) Denize girip bol bol yüzdük.
B) Sınavdan tam yüz puan aldım.
C) Cüzdanında sadece yüz lira kalmış.
D) Bu kitabı tam yüz kere okudum.
Çözüm:
Yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı olan sözcüklere eş sesli (sesteş) sözcükler denir. 🏊♂️
B, C ve D şıklarında "yüz" kelimesi sayı anlamında kullanılmıştır.
A şıkkında ise "yüzmek" eylemi (suda ilerlemek) anlamında kullanılmıştır.
Bu nedenle A şıkkındaki kullanım diğerlerinden farklıdır.
Doğru Cevap: A
Örnek 6:
Arkadaşım Ali, ödevini yapmadığı için öğretmenin "gözünden düştü".
Bu cümlede geçen "gözden düşmek" deyiminin anlamı nedir?
A) Görme yeteneğini kaybetmek.
B) Bir yerden aşağıya yuvarlanmak.
C) Değerini ve güvenini yitirmek.
D) Çok ağlamaktan gözleri yorulmak.
Çözüm:
Deyimler, genellikle gerçek anlamından uzaklaşmış, kalıplaşmış söz öbekleridir. 🧐
Gözden düşmek: Bir kişinin daha önce sahip olduğu sevgiyi, güveni veya ilgiyi kaybetmesi demektir.
Ali ödevini yapmadığı için öğretmeni ona olan güvenini veya takdirini azaltmıştır.
Bu durum günlük hayatta birinin hatası sonucu itibar kaybetmesini ifade eder.
Seçenekleri incelediğimizde bu ikilinin B şıkkında olduğunu görüyoruz.
Doğru Cevap: B
Örnek 8:
"Ayağını yorganına göre uzat" atasözü günlük hayatta hangi durumu öğütlemek için kullanılır?
A) Çok uyumanın zararlı olduğunu.
B) Boyumuza uygun yorgan seçmemiz gerektiğini.
C) Harcamalarımızı gelirimize göre ayarlamamız gerektiğini.
D) Soğuk havalarda sıkı giyinmemiz gerektiğini.
Çözüm:
Atasözleri, atalarımızın tecrübelerine dayanan öğüt verici cümlelerdir. 💰
Bu atasözünde "yorgan" kişinin gelirini/parasını, "ayağını uzatmak" ise harcamalarını temsil eder.
Eğer yorgandan fazla ayağımızı uzatırsak üşürüz; yani gelirimizden fazla harcarsak sıkıntıya düşeriz.
Bu yüzden tutumlu olmayı ve bütçemize göre yaşamayı öğütler.