✅ 6. Sınıf Sosyal Bilgiler: Temel haklar ve özgürlükler Test Çöz

İnsanın sadece insan olduğu için sahip olduğu, devredilemez ve vazgeçilemez haklara "temel haklar" denir. Bu hakların en başında gelen ve diğer tüm hakların kullanılabilmesini sağlayan en temel hak aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kişinin izni olmadan günlüğünün, özel fotoğraflarının veya kişisel bilgilerinin rızası dışında başkalarıyla paylaşılması, anayasamızda güvence altına alınan aşağıdaki haklardan hangisinin ihlal edildiğini gösterir?

Devletin, her vatandaşın okul çağında eğitim alabilmesi için okullar açması ve bu eğitimi ücretsiz olarak sunması, vatandaşların hangi temel hakkını kullanmasını kolaylaştırmaya yöneliktir?

6. sınıf öğrencisi Elif, okulunun bahçesindeki oyun alanının yetersiz olduğunu düşünmekte ve bu durumun düzeltilmesini istemektedir. Elif'in bu talebini okul müdürlüğüne resmi olarak iletmek için kullanması gereken anayasal hak aşağıdakilerden hangisidir?

"Ben özgür bir bireyim, bu yüzden sokakta istediğim saatte çok yüksek sesle müzik dinleyebilir ve şarkı söyleyebilirim." diyen bir kişi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Okul meclisi başkanlığı seçimlerinde aday olan 6. sınıf öğrencisi Mert, sınıf arkadaşlarına projelerini anlatmış, arkadaşları da demokratik bir şekilde oy kullanarak Mert'i başkan seçmiştir.

Bu durum, öğrencilerin aşağıdaki hak ve özgürlüklerden hangilerini aktif olarak kullandıklarını gösterir?

Anayasamıza göre temel hak ve özgürlükler tamamen sınırsız değildir. Bazı olağanüstü durumlarda bu haklar kanunlara uygun olarak kısıtlanabilir.

Aşağıdakilerden hangisi, seyahat özgürlüğü veya yerleşme hürriyetinin kısıtlanabileceği durumlardan biri değildir?

Bir polis memurunun, şüpheli bir durumu araştırmak amacıyla bir vatandaşın evine hâkim kararı (mahkeme izni) olmadan girmesi ve arama yapması yasal değildir.

Bu durum, temel hak ve özgürlüklerin korunmasında aşağıdakilerden hangisinin önemini vurgulamaktadır?

Gazeteci Ahmet Bey, şehirdeki hava kirliliği oranlarının arttığına dair bilimsel bir raporu gazetesinde yayımlamış ve yetkilileri önlem almaya çağırmıştır.

Ahmet Bey'in bu davranışı, aşağıdaki hak ve özgürlük ikililerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Bir mağazadan aldığı tabletin ilk günden itibaren bozuk olduğunu fark eden 6. sınıf öğrencisi Can, mağazaya başvurmuş ancak mağaza yetkilileri tableti değiştirmeyi reddetmiştir.

Can ve ailesinin bu durumda haklarını aramak için başvurması gereken en doğru yer aşağıdakilerden hangisidir?

Anayasamızın 24. maddesinde: "Herkes, vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir... Kimse, ibadete, dini ayin ve törenlere katılmaya, dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz." denilmektedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi din ve vicdan hürriyetine aykırı bir durumdur?

Bir ülkede yaşayan insanların sahip olduğu haklar, özgürlükler ve sorumluluklar arasındaki ilişkiyi açıklamak için öğretmen sınıfa şu örneği verir:

"Trafikte kırmızı ışıkta durmak bir sorumluluktur. Bu sorumluluğu yerine getirdiğimizde hem kendi yaşama hakkımızı hem de diğer sürücü ve yayaların yaşama hakkını korumuş oluruz. Eğer 'Ben özgürüm, istediğim zaman geçerim' dersek, başkalarının en temel hakkını tehlikeye atmış oluruz."

Öğretmenin verdiği bu örnekten yola çıkarak ulaşılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Mahallesindeki çocuk parkının bakımsız olduğunu ve oyuncakların kırıldığını fark eden Zeynep Hanım, bu durumun çocukların oyun oynama ve güvenlik haklarını engellediğini düşünmektedir. Zeynep Hanım, belediyenin internet sitesi üzerinden CİMER (Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi) aracılığıyla durumu yetkililere bildirmiş ve parkın onarılmasını talep etmiştir. Kısa süre sonra belediye ekipleri parkı tamamen yenilemiştir.

Bu olayda Zeynep Hanım'ın gerçekleştirdiği süreçle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Anayasa'nın 15. maddesine göre: "Savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir." Ancak bu durumlarda dahi kişinin yaşama hakkına, maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz. Bu haklara "çekirdek haklar" denir.

Bu bilgilere göre, olağanüstü bir salgın hastalık döneminde devletin aldığı aşağıdaki kararlardan hangisi anayasal olarak "çekirdek hakların" ihlal edildiği anlamına gelir?