Emeviler Ve Abbasiler Devleti Ders Notu

İslam medeniyeti, Hz. Muhammed'in vefatından sonra hızla genişlemiş ve farklı devletler kurularak gelişmeye devam etmiştir. Bu dönemde kurulan önemli devletlerden ikisi Emeviler ve Abbasiler'dir. Bu iki devlet, İslam tarihine damgasını vurmuş ve günümüze kadar ulaşan önemli miraslar bırakmıştır.

🌍 Emeviler Devleti (661-750)

Emeviler Devleti, İslam tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. Halifelik sisteminde değişiklikler yapmış ve geniş coğrafyalara hükmetmiştir.

Kuruluşu ve Yönetim Anlayışı

• Kurucu: Hz. Ali'nin vefatından sonra Muaviye tarafından 661 yılında kurulmuştur.
• Başkent: Şam (bugünkü Suriye'de) şehri başkent yapılmıştır.
• Yönetim Şekli: Dört Halife Dönemi'ndeki seçimle iş başına gelme usulü terk edilerek, halifelik babasadan oğula geçen bir saltanat haline getirilmiştir. Bu durum, İslam tarihinde önemli bir değişikliktir.

Emevilerin Önemli Özellikleri ve Politikaları

• Arap Milliyetçiliği (Mevali Politikası): Emeviler, Arapları diğer Müslüman milletlerden (Türkler, İranlılar, Berberiler gibi) üstün tutan bir politika izlemişlerdir. Arap olmayan Müslümanlara "Mevali" denilmiş ve ikinci sınıf vatandaş muamelesi yapılmıştır. Bu durum, diğer Müslüman milletlerin tepkisini çekmiştir.
• Fetihler: Emeviler döneminde İslam orduları, Kuzey Afrika'yı tamamen fethetmiş ve Tarık bin Ziyad komutasında İspanya'yı (Endülüs) fethederek Avrupa içlerine kadar ilerlemişlerdir. Ancak Puvatya Savaşı (732) ile Avrupa'daki ilerleyişleri durmuştur.
• İmar Faaliyetleri: Şam'daki Emeviye Camii gibi önemli mimari eserler inşa etmişlerdir.

Emevilerin Yıkılışı

Emevilerin Arap milliyetçiliği politikası ve adil olmayan uygulamaları, birçok Müslüman grubun tepkisine neden olmuştur. Özellikle Horasan'da güçlenen Abbasiler, Emevi yönetimine son vererek yeni bir devlet kurmuşlardır (750).

💡 Abbasiler Devleti (750-1258)

Abbasiler Devleti, Emevilerin ardından kurulmuş ve İslam medeniyetine altın çağını yaşatmıştır. Özellikle bilim ve kültür alanında büyük gelişmeler kaydetmişlerdir.

Kuruluşu ve Yönetim Anlayışı

• Kurucu: Emevileri yıkan Ebu'l Abbas tarafından 750 yılında kurulmuştur.
• Başkent: İlk başta Kufe, sonra Bağdat (bugünkü Irak'ta) şehri başkent yapılmıştır. Bağdat, kısa sürede dünyanın en büyük ve en önemli bilim, kültür ve ticaret merkezlerinden biri haline gelmiştir.
• Hoşgörülü Politika: Emevilerin aksine, Abbasilerde Arap milliyetçiliği politikası terk edilmiştir. Tüm Müslümanlar eşit kabul edilmiş, bu sayede Türkler ve İranlılar gibi milletler devlet yönetiminde ve orduda önemli görevlere getirilmiştir.

Abbasilerin Önemli Özellikleri ve Politikaları

• Bilim ve Sanatın Gelişimi: Abbasiler, bilim ve sanata büyük önem vermişlerdir.
  • Beytülhikme (Bilgelik Evi): Halife Harun Reşit döneminde kurulan ve oğlu Memun döneminde geliştirilen Beytülhikme, bir kütüphane, çeviri merkezi ve bilim akademisi olarak hizmet vermiştir. Burada Antik Yunan, Hint ve Pers eserleri Arapçaya çevrilmiş, tıp, matematik, astronomi, felsefe gibi birçok alanda önemli çalışmalar yapılmıştır.
  • Bu dönemde İbn-i Sina, Harizmi, Biruni gibi bilim insanları yetişmiştir.
• Türklerin Rolü: Abbasiler, özellikle sınır bölgelerinin korunmasında ve orduda Türklerden faydalanmışlardır. Türkler için Samarra gibi şehirler kurmuşlardır. Türklerin askeri yetenekleri ve devlete bağlılıkları, Abbasilerin gücünü artırmıştır.
• İmar Faaliyetleri: Bağdat şehri, dönemin en modern şehirlerinden biri haline getirilmiş, camiler, medreseler, hastaneler ve kütüphaneler inşa edilmiştir.

Abbasilerin Yıkılışı

Abbasiler, zamanla merkezi otoritelerini kaybetmiş ve farklı bölgelerde bağımsız devletçikler (tevaif-i mülk) ortaya çıkmıştır. Son olarak 1258 yılında Moğollar, Bağdat'ı işgal ederek Abbasi Devleti'ne son vermişlerdir.