💡 6. Sınıf Fen Bilimleri: Yoğunluk, biyoçeşitlilik, elektriğin iletimi ve direnç Çözümlü Örnekler
1
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Kütlesi \( 120 \) g olan katı bir cismin hacmi dereceli silindir yardımıyla \( 40 \) \( cm^3 \) olarak ölçülmüştür. Bu cismin yoğunluğu kaç \( g/cm^3 \) olur?
Çözüm ve Açıklama
Yoğunluk, bir maddenin birim hacmindeki kütle miktarıdır. Çözüm adımları şu şekildedir:
Adım 1: Verilen değerleri belirleyelim. Kütle \( m = 120 \) g Hacim \( V = 40 \) \( cm^3 \)
Adım 2: Yoğunluk formülünü hatırlayalım: Yoğunluk \( = \frac{m}{V} \)
Adım 3: Değerleri yerine koyarak bölme işlemini yapalım: \[ d = \frac{120}{40} \] \[ d = 3 \] \( g/cm^3 \)
✅ Sonuç: Cismin yoğunluğu \( 3 \) \( g/cm^3 \) olarak bulunur. 💡
2
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Denizlerde devasa kütleye sahip çelik gemilerin yüzebilmesine rağmen, küçük bir demir çivinin suya atıldığında batmasının temel sebebi nedir? Yoğunluk kavramını kullanarak açıklayınız. 🚢
Çözüm ve Açıklama
Bu durumun sebebi maddelerin sadece kütlesine değil, yoğunluğuna bakılmasıdır:
Gemi Örneği: Gemiler çelikten yapılmış olsa da iç kısımlarında çok büyük hava boşlukları bulunur. Bu hava boşlukları geminin toplam hacmini artırır.
Ortalama Yoğunluk: Geminin toplam kütlesinin toplam hacmine oranı (ortalama yoğunluğu), suyun yoğunluğundan (\( 1 \) \( g/cm^3 \)) daha küçük hale gelir. Bu sayede gemi yüzer.
Çivi Örneği: Demir çivinin içinde hava boşluğu yoktur. Demirin yoğunluğu (\( 7.8 \) \( g/cm^3 \)) suyun yoğunluğundan büyük olduğu için çivi batar.
📌 Özetle: Bir cismin yüzmesi için toplam yoğunluğunun sıvının yoğunluğundan küçük olması gerekir.
3
Çözümlü Örnek
Kolay Seviye
Aşağıdaki canlı türlerinden hangileri Türkiye'nin biyoçeşitliliği içerisinde yer alan ve ülkemize özgü (endemik) olan türlere örnek gösterilebilir? 🇹🇷
I. Van Kedisi II. Kangal Köpeği III. Kutup Ayısı IV. Ankara Tavşanı
Çözüm ve Açıklama
Biyoçeşitlilik, bir bölgedeki genlerin, türlerin ve ekosistemlerin bütünüdür. Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle çok zengin bir biyoçeşitliliğe sahiptir.
I. Van Kedisi: Ülkemize özgü dünyaca ünlü bir türdür. ✅
II. Kangal Köpeği: Sivas yöresine özgü, ülkemizin bir değeridir. ✅
III. Kutup Ayısı: Türkiye'nin iklim şartlarında doğal olarak bulunmaz. ❌
IV. Ankara Tavşanı: Adından da anlaşılacağı üzere ülkemize özgü bir türdür. ✅
👉 Doğru Cevap: I, II ve IV numaralı canlılar Türkiye'nin biyoçeşitlilik zenginliklerindendir.
4
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Bir bölgede yapılan kaçak avlanma ve çevre kirliliği sonucunda o bölgedeki biyoçeşitlilik hızla azalmaktadır. Bu durumun ekosistem üzerinde yaratacağı olumsuz sonuçlardan üç tanesini maddeler halinde yazınız. 🌍⚠️
Tuzlu su: İçindeki iyonlar sayesinde elektriği iletir. (Işık verir ✅)
Kuru tahta: Yalıtkandır, elektriği iletmez. (Işık vermez ❌)
Gümüş yüzük: Metaldir, elektriği çok iyi iletir. (Işık verir ✅)
✅ Sonuç: 1, 3 ve 5 numaralı maddeler devreyi tamamlar ve ampulün yanmasını sağlar.
6
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Elektrikli ev aletlerinin (ütü, fırın, süpürge vb.) kablolarının dış kısmının plastik ile kaplanmasının ve penselerin tutma yerlerinin kauçuk olmasının temel sebebi nedir? 🛠️⚡
Çözüm ve Açıklama
Bu durum tamamen elektrik güvenliği ve yalıtkanlık özelliği ile ilgilidir:
Yalıtkanlık: Plastik ve kauçuk maddeler elektriği iletmeyen yalıtkan maddelerdir.
Güvenlik: Kablonun içinden geçen elektrik akımının insan vücuduna temas etmesini engellerler.
Elektrik Çarpması: Eğer bu yalıtkan kaplamalar olmasaydı, kabloya dokunduğumuzda elektrik akımı üzerimizden geçer ve elektrik çarpması meydana gelirdi.
⚠️ Not: Kabloların iç kısmında ise elektriği iletmesi için bakır gibi iletken metaller kullanılır.
7
Çözümlü Örnek
Yeni Nesil Soru
Bir öğrenci, bir devredeki ampulün parlaklığını değiştirmek istiyor. Elinde aynı maddeden yapılmış iki farklı tel bulunmaktadır:
X teli: Kısa ve kalın.
Y teli: Uzun ve ince.
Öğrenci hangi teli devreye bağlarsa elektriksel direnç daha büyük olur ve ampul daha sönük yanar? Nedenini açıklayınız. 🔋
Çözüm ve Açıklama
Bir iletkenin direnci; boyuna, kesit alanına (kalınlığına) ve cinsine bağlıdır.
Boy Etkisi: Telin boyu uzadıkça direnç artar. (Y teli bu yüzden daha dirençlidir.)
Kesit Alanı Etkisi: Tel inceldikçe direnç artar. (Y teli ince olduğu için yine daha dirençlidir.)
Direnç ve Parlaklık: Direnç ne kadar büyükse, üzerinden geçen akım o kadar zorlanır ve ampul o kadar sönük yanar.
✅ Sonuç: Y teli bağlandığında direnç en büyük olur ve ampul daha sönük yanar. Çünkü uzun ve ince tellerin direnci, kısa ve kalın tellere göre daha fazladır.
8
Çözümlü Örnek
Günlük Hayattan Örnek
Eski tip akkor ampullerin içinde ışık veren çok ince ve kıvrımlı bir tel bulunur. Bu tele ne ad verilir ve neden çok ince yapılmıştır? 💡
Çözüm ve Açıklama
Ampulün içindeki bu özel yapı direnç prensibiyle çalışır:
Filaman: Ampulün içindeki bu tele filaman adı verilir. Genellikle tungsten (volfram) metalinden yapılır.
Yüksek Direnç: Filamanın çok ince ve uzun (kıvrımlı) olması, onun elektriksel direncini aşırı derecede artırır.
Isı ve Işık: Üzerinden akım geçtiğinde yüksek direnç nedeniyle tel ısınır ve akkor hale gelerek etrafa ışık yaymaya başlar.
📌 Bilgi: Eğer bu tel kalın olsaydı direnci düşük olurdu ve yeterince ısınamayacağı için ışık vermezdi.
6. Sınıf Fen Bilimleri: Yoğunluk, biyoçeşitlilik, elektriğin iletimi ve direnç Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Kütlesi \( 120 \) g olan katı bir cismin hacmi dereceli silindir yardımıyla \( 40 \) \( cm^3 \) olarak ölçülmüştür. Bu cismin yoğunluğu kaç \( g/cm^3 \) olur?
Çözüm:
Yoğunluk, bir maddenin birim hacmindeki kütle miktarıdır. Çözüm adımları şu şekildedir:
Adım 1: Verilen değerleri belirleyelim. Kütle \( m = 120 \) g Hacim \( V = 40 \) \( cm^3 \)
Adım 2: Yoğunluk formülünü hatırlayalım: Yoğunluk \( = \frac{m}{V} \)
Adım 3: Değerleri yerine koyarak bölme işlemini yapalım: \[ d = \frac{120}{40} \] \[ d = 3 \] \( g/cm^3 \)
✅ Sonuç: Cismin yoğunluğu \( 3 \) \( g/cm^3 \) olarak bulunur. 💡
Örnek 2:
Denizlerde devasa kütleye sahip çelik gemilerin yüzebilmesine rağmen, küçük bir demir çivinin suya atıldığında batmasının temel sebebi nedir? Yoğunluk kavramını kullanarak açıklayınız. 🚢
Çözüm:
Bu durumun sebebi maddelerin sadece kütlesine değil, yoğunluğuna bakılmasıdır:
Gemi Örneği: Gemiler çelikten yapılmış olsa da iç kısımlarında çok büyük hava boşlukları bulunur. Bu hava boşlukları geminin toplam hacmini artırır.
Ortalama Yoğunluk: Geminin toplam kütlesinin toplam hacmine oranı (ortalama yoğunluğu), suyun yoğunluğundan (\( 1 \) \( g/cm^3 \)) daha küçük hale gelir. Bu sayede gemi yüzer.
Çivi Örneği: Demir çivinin içinde hava boşluğu yoktur. Demirin yoğunluğu (\( 7.8 \) \( g/cm^3 \)) suyun yoğunluğundan büyük olduğu için çivi batar.
📌 Özetle: Bir cismin yüzmesi için toplam yoğunluğunun sıvının yoğunluğundan küçük olması gerekir.
Örnek 3:
Aşağıdaki canlı türlerinden hangileri Türkiye'nin biyoçeşitliliği içerisinde yer alan ve ülkemize özgü (endemik) olan türlere örnek gösterilebilir? 🇹🇷
I. Van Kedisi II. Kangal Köpeği III. Kutup Ayısı IV. Ankara Tavşanı
Çözüm:
Biyoçeşitlilik, bir bölgedeki genlerin, türlerin ve ekosistemlerin bütünüdür. Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle çok zengin bir biyoçeşitliliğe sahiptir.
I. Van Kedisi: Ülkemize özgü dünyaca ünlü bir türdür. ✅
II. Kangal Köpeği: Sivas yöresine özgü, ülkemizin bir değeridir. ✅
III. Kutup Ayısı: Türkiye'nin iklim şartlarında doğal olarak bulunmaz. ❌
IV. Ankara Tavşanı: Adından da anlaşılacağı üzere ülkemize özgü bir türdür. ✅
👉 Doğru Cevap: I, II ve IV numaralı canlılar Türkiye'nin biyoçeşitlilik zenginliklerindendir.
Örnek 4:
Bir bölgede yapılan kaçak avlanma ve çevre kirliliği sonucunda o bölgedeki biyoçeşitlilik hızla azalmaktadır. Bu durumun ekosistem üzerinde yaratacağı olumsuz sonuçlardan üç tanesini maddeler halinde yazınız. 🌍⚠️
Tuzlu su: İçindeki iyonlar sayesinde elektriği iletir. (Işık verir ✅)
Kuru tahta: Yalıtkandır, elektriği iletmez. (Işık vermez ❌)
Gümüş yüzük: Metaldir, elektriği çok iyi iletir. (Işık verir ✅)
✅ Sonuç: 1, 3 ve 5 numaralı maddeler devreyi tamamlar ve ampulün yanmasını sağlar.
Örnek 6:
Elektrikli ev aletlerinin (ütü, fırın, süpürge vb.) kablolarının dış kısmının plastik ile kaplanmasının ve penselerin tutma yerlerinin kauçuk olmasının temel sebebi nedir? 🛠️⚡
Çözüm:
Bu durum tamamen elektrik güvenliği ve yalıtkanlık özelliği ile ilgilidir:
Yalıtkanlık: Plastik ve kauçuk maddeler elektriği iletmeyen yalıtkan maddelerdir.
Güvenlik: Kablonun içinden geçen elektrik akımının insan vücuduna temas etmesini engellerler.
Elektrik Çarpması: Eğer bu yalıtkan kaplamalar olmasaydı, kabloya dokunduğumuzda elektrik akımı üzerimizden geçer ve elektrik çarpması meydana gelirdi.
⚠️ Not: Kabloların iç kısmında ise elektriği iletmesi için bakır gibi iletken metaller kullanılır.
Örnek 7:
Bir öğrenci, bir devredeki ampulün parlaklığını değiştirmek istiyor. Elinde aynı maddeden yapılmış iki farklı tel bulunmaktadır:
X teli: Kısa ve kalın.
Y teli: Uzun ve ince.
Öğrenci hangi teli devreye bağlarsa elektriksel direnç daha büyük olur ve ampul daha sönük yanar? Nedenini açıklayınız. 🔋
Çözüm:
Bir iletkenin direnci; boyuna, kesit alanına (kalınlığına) ve cinsine bağlıdır.
Boy Etkisi: Telin boyu uzadıkça direnç artar. (Y teli bu yüzden daha dirençlidir.)
Kesit Alanı Etkisi: Tel inceldikçe direnç artar. (Y teli ince olduğu için yine daha dirençlidir.)
Direnç ve Parlaklık: Direnç ne kadar büyükse, üzerinden geçen akım o kadar zorlanır ve ampul o kadar sönük yanar.
✅ Sonuç: Y teli bağlandığında direnç en büyük olur ve ampul daha sönük yanar. Çünkü uzun ve ince tellerin direnci, kısa ve kalın tellere göre daha fazladır.
Örnek 8:
Eski tip akkor ampullerin içinde ışık veren çok ince ve kıvrımlı bir tel bulunur. Bu tele ne ad verilir ve neden çok ince yapılmıştır? 💡
Çözüm:
Ampulün içindeki bu özel yapı direnç prensibiyle çalışır:
Filaman: Ampulün içindeki bu tele filaman adı verilir. Genellikle tungsten (volfram) metalinden yapılır.
Yüksek Direnç: Filamanın çok ince ve uzun (kıvrımlı) olması, onun elektriksel direncini aşırı derecede artırır.
Isı ve Işık: Üzerinden akım geçtiğinde yüksek direnç nedeniyle tel ısınır ve akkor hale gelerek etrafa ışık yaymaya başlar.
📌 Bilgi: Eğer bu tel kalın olsaydı direnci düşük olurdu ve yeterince ısınamayacağı için ışık vermezdi.