🎓 6. Sınıf
📚 6. Sınıf Fen Bilimleri
💡 6. Sınıf Fen Bilimleri: Bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişken Çözümlü Örnekler
6. Sınıf Fen Bilimleri: Bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişken Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Bir öğrenci, özdeş iki saksı bitkisinden birine her gün \( 100 \) ml su verirken, diğerine her gün \( 300 \) ml su veriyor. İki hafta sonunda bitkilerin boylarını ölçüyor.
Bu deneydeki değişkenleri belirleyiniz.
Bu deneydeki değişkenleri belirleyiniz.
Çözüm:
Bu deneyde bitkilerin gelişimi üzerindeki suyun etkisi incelenmektedir.
- Bağımsız Değişken: Deneyde bizim değiştirdiğimiz, miktarları farklı olan şeydir. Yani; Su miktarı.
- Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, ölçtüğümüz sonuçtur. Yani; Bitkinin boyundaki artış.
- Kontrol Edilen Değişken: Deney boyunca sabit tutulan, her iki düzenekte de aynı olan unsurlardır. Yani; Bitki türü, saksı büyüklüğü, ışık miktarı ve toprak türü.
Örnek 2:
Sıcaklığın şekerin çözünme hızına etkisini gözlemlemek isteyen bir araştırmacı şu düzeneği kuruyor:
1. Bardak: \( 25^\circ C \) sıcaklıkta \( 100 \) ml su ve \( 1 \) küp şeker.
2. Bardak: \( 50^\circ C \) sıcaklıkta \( 100 \) ml su ve \( 1 \) küp şeker.
Bu deneydeki bağımsız değişken nedir?
1. Bardak: \( 25^\circ C \) sıcaklıkta \( 100 \) ml su ve \( 1 \) küp şeker.
2. Bardak: \( 50^\circ C \) sıcaklıkta \( 100 \) ml su ve \( 1 \) küp şeker.
Bu deneydeki bağımsız değişken nedir?
Çözüm:
Deney düzeneklerini karşılaştırdığımızda:
👉 Bağımlı Değişken: Şekerin çözünme süresidir.
👉 Kontrol Edilen Değişkenler: Su miktarı ve şeker miktarıdır.
- Her iki bardakta da su miktarı \( 100 \) ml (Aynı).
- Her iki bardakta da \( 1 \) adet küp şeker var (Aynı).
- Farklı olan tek şey suyun sıcaklığıdır (\( 25^\circ C \) ve \( 50^\circ C \)).
👉 Bağımlı Değişken: Şekerin çözünme süresidir.
👉 Kontrol Edilen Değişkenler: Su miktarı ve şeker miktarıdır.
Örnek 3:
Bir öğrenci, yüzey cinsinin sürtünme kuvvetine etkisini merak ediyor. Özdeş oyuncak arabaları aynı yükseklikteki eğik düzlemlerden serbest bırakıyor. Arabalardan biri halı zemin üzerinde, diğeri ise tahta zemin üzerinde ilerliyor.
Bu deneydeki bağımlı ve kontrol edilen değişkenleri yazınız.
Bu deneydeki bağımlı ve kontrol edilen değişkenleri yazınız.
Çözüm:
Deneyin temel amacı yüzeyin etkisini görmektir.
- Bağımsız Değişken: Yüzeyin cinsi (Halı ve Tahta).
- Bağımlı Değişken: Yüzey değiştiği için arabanın aldığı yol değişir. Yani; Arabanın aldığı yol (durma mesafesi).
- Kontrol Edilen Değişken: Deneyin adil olması için sabit tutulanlar; Oyuncak arabaların özdeş olması ve bırakıldıkları yükseklik.
Örnek 4:
Bir bilim insanı, ampul sayısının devredeki ampul parlaklığına etkisini araştırmak için iki farklı elektrik devresi kuruyor.
Düzenek A: \( 1 \) pil, \( 1 \) ampul, bağlantı kablosu.
Düzenek B: \( 1 \) pil, \( 2 \) ampul, bağlantı kablosu.
Bu deneyle ilgili yapılan eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
I. Bağımsız Değişken: Ampul Sayısı
II. Bağımlı Değişken: Ampul Parlaklığı
III. Kontrol Edilen Değişken: Pil Sayısı
Düzenek A: \( 1 \) pil, \( 1 \) ampul, bağlantı kablosu.
Düzenek B: \( 1 \) pil, \( 2 \) ampul, bağlantı kablosu.
Bu deneyle ilgili yapılan eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
I. Bağımsız Değişken: Ampul Sayısı
II. Bağımlı Değişken: Ampul Parlaklığı
III. Kontrol Edilen Değişken: Pil Sayısı
Çözüm:
Düzenekleri analiz edelim:
- Bağımsız Değişken: İki düzenek arasında farklı olan şey ampul sayısıdır (\( 1 \) ve \( 2 \)). O halde I doğrudur.
- Bağımlı Değişken: Ampul sayısı değiştiğinde gözlemlediğimiz sonuç parlaklıktır. O halde II doğrudur.
- Kontrol Edilen Değişken: Her iki düzenekte de pil sayısı \( 1 \) olarak sabit tutulmuştur. O halde III doğrudur.
Örnek 5:
Anneniz mutfakta patates kızartırken, patateslerin dilim büyüklüğünün pişme süresine etkisini merak ediyor. Bir tavada ince dilimlenmiş patatesleri, diğer tavada ise kalın dilimlenmiş patatesleri aynı miktarda yağ ve aynı ateşte pişiriyor.
Bu günlük hayat örneğindeki değişkenleri bulunuz.
Bu günlük hayat örneğindeki değişkenleri bulunuz.
Çözüm:
Mutfaktaki bu durum aslında bilimsel bir deneydir:
- Bağımsız Değişken: Patateslerin dilim büyüklüğü (İnce - Kalın).
- Bağımlı Değişken: Patateslerin pişme süresi.
- Kontrol Edilen Değişkenler: Yağ miktarı, ocağın ateş seviyesi, patatesin cinsi.
Örnek 6:
Bir öğrenci "Sıvı kütlesi arttıkça, sıvının sıcaklığını \( 10^\circ C \) artırmak için gereken süre de artar" hipotezini kanıtlamak istiyor.
Öğrencinin kuracağı deney düzeneğinde bağımsız değişken ve kontrol edilen değişken ne olmalıdır?
Öğrencinin kuracağı deney düzeneğinde bağımsız değişken ve kontrol edilen değişken ne olmalıdır?
Çözüm:
Hipoteze göre kütlenin süreye etkisi inceleniyor.
- Bağımsız Değişken: Hipotezde etkisi incelenen şey kütledir. Bu yüzden Sıvı kütlesi (Örn: \( 100 \) g ve \( 200 \) g su) farklı seçilmelidir.
- Bağımlı Değişken: Isınma süresi.
- Kontrol Edilen Değişken: Deneyi etkilememesi için Isıtıcının gücü, sıvının cinsi ve başlangıç sıcaklığı aynı tutulmalıdır.
Örnek 7:
Sesin farklı ortamlarda yayılma hızını test etmek isteyen bir öğrenci;
1. Hava ortamında sesin yayılma süresini ölçüyor.
2. Su ortamında sesin yayılma süresini ölçüyor.
Bu deneydeki değişkenleri yazınız.
1. Hava ortamında sesin yayılma süresini ölçüyor.
2. Su ortamında sesin yayılma süresini ölçüyor.
Bu deneydeki değişkenleri yazınız.
Çözüm:
Öğrenci ortamı değiştirerek sesin hızını gözlemliyor.
- Bağımsız Değişken: Ortamın cinsi (Hava - Su).
- Bağımlı Değişken: Sesin yayılma hızı veya süresi.
- Kontrol Edilen Değişken: Ses kaynağı (Örn: Aynı çalar saat), sesin şiddeti.
Örnek 8:
Bir öğrenci grubu, bir cismin ağırlığının dinamometredeki uzama miktarına etkisini araştırıyor.
Deney 1: Dinamometreye \( 5 \) N ağırlığında bir cisim asılıyor. Uzama \( x \) kadar oluyor.
Deney 2: Aynı dinamometreye \( 10 \) N ağırlığında bir cisim asılıyor. Uzama \( 2x \) kadar oluyor.
Bu deneyde sabit tutulan (kontrol edilen) değişken nedir?
Deney 1: Dinamometreye \( 5 \) N ağırlığında bir cisim asılıyor. Uzama \( x \) kadar oluyor.
Deney 2: Aynı dinamometreye \( 10 \) N ağırlığında bir cisim asılıyor. Uzama \( 2x \) kadar oluyor.
Bu deneyde sabit tutulan (kontrol edilen) değişken nedir?
Çözüm:
Deney adımlarını inceleyelim:
- Değişen şey (Bağımsız Değişken): Asılan ağırlık miktarı (\( 5 \) N ve \( 10 \) N).
- Ölçülen sonuç (Bağımlı Değişken): Dinamometre yayındaki uzama miktarı.
- Sabit Tutulan (Kontrol Edilen) Değişken: Her iki deneyde de aynı dinamometre (veya aynı cins yay) kullanılmıştır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/6-sinif-fen-bilimleri-bagimli-bagimsiz-ve-kontrol-edilen-degisken/sorular