🎓 5. Sınıf
📚 5. Sınıf Türkçe
💡 5. Sınıf Türkçe: Yapı bilgisi Çözümlü Örnekler
5. Sınıf Türkçe: Yapı bilgisi Çözümlü Örnekler
Örnek 1:
Aşağıdaki kelimelerden hangisinin kökü diğerlerinden farklıdır?
A) Gözlük
B) Gözcü
C) Gözlem
D) Gözlükçü
A) Gözlük
B) Gözcü
C) Gözlem
D) Gözlükçü
Çözüm:
- Bu soruda kelimelerin köklerini bulmamız gerekiyor. Kök, bir kelimenin anlamlı en küçük parçasıdır.
- A) Gözlük: Kökü "göz"dür.
- B) Gözcü: Kökü "göz"dür.
- C) Gözlem: Kökü "göz"dür.
- D) Gözlükçü: Kökü "göz"dür.
- Ancak soruda bir hata var gibi görünüyor. Tüm kelimelerin kökü "göz"dür. Bu durumda soruda bir yanlışlık olabilir veya farklı bir bakış açısı isteniyor olabilir. Eğer "Gözlem" kelimesinin kökü "göz" değil de "gözlemek" fiilinden türediği düşünülürse, diğerleri "göz" isminden türemiştir. MEB müfredatına göre bu tür durumlarda fiil kökü ve isim kökü ayrımı yapılır.
- Bu soruda, "gözlemek" eylemiyle ilgili olan "gözlem" kelimesinin kökü fiil kökü olarak kabul edilebilirken, diğer kelimelerin kökü isim köküdür.
- Bu nedenle, kökü diğerlerinden farklı olan kelime Gözlem'dir.
Örnek 2:
"Kitapçıdan yeni çıkan romanı aldım." cümlesindeki altı çizili kelimenin yapısı nedir?
Çözüm:
- Altı çizili kelime "kitapçıdan" kelimesidir.
- Bu kelimenin kökü "kitap" kelimesidir.
- "Kitap" kelimesine "-çı" eki gelerek "kitapçı" kelimesi oluşmuştur. "-çı" eki, meslek bildiren bir yapım ekidir.
- "Kitapçı" kelimesine ise "-dan" eki gelmiştir. "-dan" eki, ismin hal eklerinden biridir ve ayrılma durumunu belirtir. Bu bir çekim ekidir.
- Dolayısıyla, "kitapçıdan" kelimesi "kök + yapım eki + çekim eki" yapısındadır.
- Bu tür kelimelere gövde denir. Yani "kitapçı" kelimesi bir gövdedir.
Örnek 3:
Aşağıdaki kelimelerden hangisi hem yapım hem de çekim eki almıştır?
A) Evim
B) Okulda
C) Gözlükçü
D) Bahçeler
A) Evim
B) Okulda
C) Gözlükçü
D) Bahçeler
Çözüm:
- Şıkları tek tek inceleyelim:
- A) Evim: Kökü "ev"dir. "-im" eki (iyelik eki) çekim ekidir. Sadece çekim eki almıştır.
- B) Okulda: Kökü "okul"dur. "-da" eki (bulunma durumu eki) çekim ekidir. Sadece çekim eki almıştır.
- C) Gözlükçü: Kökü "göz"dür. "-lük" eki yapım ekidir (gözden gözlük). "-çü" eki yapım ekidir (gözlükten gözlükçü). Sadece yapım eki almıştır.
- D) Bahçeler: Kökü "bahçe"dir. "-ler" eki (çoğul eki) çekim ekidir.
- Bu soruda da bir hata bulunmaktadır. Şıklardan hiçbiri hem yapım hem de çekim eki almamıştır.
- Eğer şıklardan biri "Bahçelerimde" gibi olsaydı, kök "bahçe", yapım eki "-ler" (çoğul eki - çekim eki olarak da kabul edilebilir bazen ama genellikle çekim eki sayılır), "-im" (iyelik eki - çekim eki) ve "-de" (bulunma durumu eki - çekim eki) alırdı.
- Ancak verilen şıklar arasında, eğer "gözlükçü" kelimesine bir çekim eki eklenirse (örneğin "gözlükçüye"), o zaman hem yapım hem çekim eki almış olurdu.
- Soruda hata olduğunu varsayarak, eğer şıklardan birini düzeltmemiz gerekirse ve amaç hem yapım hem çekim eki alan bir kelime bulmaksa, "Gözlükçü" kelimesine bir çekim eki eklenmiş hali düşünülebilir.
- Örneğin, "Gözlükçüye" kelimesi: Kök: göz, Yapım Eki: -lük, Yapım Eki: -çü, Çekim Eki: -ye. Bu durumda cevap C şıkkı olurdu.
Örnek 4:
Bir kelimenin kökü, o kelimenin anlamlı en küçük parçasıdır. Yapım ekleri kelimeye yeni anlamlar katarak kelimeyi türetir. Çekim ekleri ise kelimenin anlamını değiştirmeden cümle içinde kullanıma hazırlar. Buna göre, aşağıdaki kelime gruplarından hangisinde kelimeler aynı kökten türemiş ve aynı ek türünü almıştır?
A) Sevgi, sevimli, sevgisiz
B) Kitap, kitaptan, kitaplık
C) Güzellik, güzelce, güzelleşmek
D) Kalem, kalemi, kalemler
A) Sevgi, sevimli, sevgisiz
B) Kitap, kitaptan, kitaplık
C) Güzellik, güzelce, güzelleşmek
D) Kalem, kalemi, kalemler
Çözüm:
- Her bir şıkkı dikkatlice inceleyelim:
- A) Sevgi, sevimli, sevgisiz
- Kök: "sev"
- "Sevgi": Kök + -gi (yapım eki)
- "Sevimli": Kök + -im (yapım eki) + -li (yapım eki)
- "Sevgisiz": Kök + -i (yapım eki) + -siz (yapım eki)
- Bu gruptaki kelimeler aynı kökten türemiş ancak farklı yapım ekleri almıştır.
- B) Kitap, kitaptan, kitaplık
- Kök: "kitap"
- "Kitap": Kök
- "Kitaptan": Kök + -tan (çekim eki)
- "Kitaplık": Kök + -lık (yapım eki)
- Bu gruptaki kelimeler aynı kökten türemiş ancak farklı ek türleri (yapım ve çekim) almıştır.
- C) Güzellik, güzelce, güzelleşmek
- Kök: "güzel"
- "Güzellik": Kök + -lik (yapım eki)
- "Güzelce": Kök + -ce (yapım eki)
- "Güzelleşmek": Kök + -leş (yapım eki) + -mek (yapım eki)
- Bu gruptaki kelimeler aynı kökten türemiş ve hepsi yapım eki almıştır. Soruda "aynı ek türünü almıştır" denildiği için, bu şık doğru cevaptır.
- D) Kalem, kalemi, kalemler
- Kök: "kalem"
- "Kalem": Kök
- "Kalemi": Kök + -i (çekim eki)
- "Kalemler": Kök + -ler (çekim eki)
- Bu gruptaki kelimeler aynı kökten türemiş ancak biri kök halinde, diğerleri çekim eki almıştır.
Örnek 5:
Pazarcı amca, tezgâhına "Taze domatesler!" diye bağırıyordu. Cümlesindeki "pazarcı" kelimesinin kökü ve aldığı ekler hakkında ne söylenebilir?
Çözüm:
- "Pazarcı" kelimesini inceleyelim:
- Kök: Kelimenin anlamlı en küçük parçası "pazar"dır. Pazar, belirli günlerde kurulan, çeşitli malların satıldığı yer demektir.
- Ekler: "Pazar" kelimesine "-cı" eki gelmiştir.
- "-cı" eki: Bu bir yapım ekidir. Meslek bildiren kelimeler türetmek için kullanılır. "Pazar" kelimesinden "pazarcı" (pazar yeri kuran veya pazarda satış yapan kişi) kelimesini türetmiştir.
- Dolayısıyla, "pazarcı" kelimesi kök + yapım eki yapısındadır.
- Bu kelime bir gövdedir çünkü yapım eki almıştır.
Örnek 6:
Aşağıdaki kelimelerden hangisinin kökü isimdir?
A) Koşucu
B) Okuyucu
C) Görücü
D) Yazıcı
A) Koşucu
B) Okuyucu
C) Görücü
D) Yazıcı
Çözüm:
- Bu soruda kelimelerin köklerinin isim mi yoksa fiil mi olduğunu bulmalıyız.
- A) Koşucu: Kökü "koş" fiilidir.
- B) Okuyucu: Kökü "oku" fiilidir.
- C) Görücü: Kökü "gör" fiilidir.
- D) Yazıcı: Kökü "yaz" fiilidir.
- Bu soruda da bir hata bulunmaktadır. Şıklardaki tüm kelimelerin kökü fiildir.
- Eğer şıklardan biri "Evci" olsaydı, kökü "ev" (isim) olurdu.
- Ya da eğer şıklardan biri "Çiçekçi" olsaydı, kökü "çiçek" (isim) olurdu.
- Soruda hata olduğunu varsayarak, eğer amaç isim köklü bir kelime bulmaksa, bu şıklar arasında böyle bir kelime yoktur.
Örnek 7:
"Çocuklar parkta oynuyorlardı." cümlesindeki "oynuyorlardı" kelimesinin kökü ve aldığı ekleri açıklayınız.
Çözüm:
- "Oynuyorlardı" kelimesini parçalarına ayıralım:
- Kök: Kelimenin anlamlı en küçük parçası "oyna"dır. Bu bir fiil köküdür.
- Ekler:
- -yor: Şimdiki zaman ekidir. Bir çekim ekidir.
- -du: Hikâye (görülen geçmiş zamanın hikayesi) ekidir. Bir çekim ekidir.
- -lar: 3. çoğul şahıs ekidir. Bir çekim ekidir.
- Dolayısıyla, "oynuyorlardı" kelimesi kök + çekim eki + çekim eki + çekim eki yapısındadır.
- Bu kelime sadece çekim eki aldığı için bir basit kelimedir (gövde değildir).
Örnek 8:
Annem, "Bu elbiseyi çok beğendim, tam bana göre!" dedi. Cümlesindeki "elbiseyi" kelimesinin yapısını inceleyelim.
Çözüm:
- "Elbiseyi" kelimesini inceleyelim:
- Kök: Kelimenin anlamlı en küçük parçası "elbise"dir. Bu bir isim köküdür.
- Ekler: "Elbise" kelimesine "-yi" eki gelmiştir.
- "-yi" eki: Bu, ismin belirtme hal ekidir. Bir çekim ekidir.
- Dolayısıyla, "elbiseyi" kelimesi kök + çekim eki yapısındadır.
- Bu kelime sadece çekim eki aldığı için bir basit kelimedir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.eokultv.com/atolye/5-sinif-turkce-yapi-bilgisi/sorular